Alte Bibliothek

zabytkowy budynek biblioteczny w Berlinie, Niemcy

Alte Bibliothek (pol. „Stara Biblioteka”; także: Königliche Bibliothek[1], pol. „Królewska Biblioteka”[3]) – barokowy budynek, znajdujący się w Berlinie, w dzielnicy Mitte, przy placu Bebelplatz. Powstał w latach 1775–1780 jako pierwszy w mieście samoistny budynek biblioteczny w celu ulokowania Królewskich Zbiorów Książek. Po przeniesieniu biblioteki do nowej siedziby w 1914 roku gmach zaczął użytkować Uniwersytet Humboldtów. Obecnie mieści się w nim Wydział Nauk Prawnych tego uniwersytetu.

Alte Bibliothek
Symbol zabytku nr rej. 09065002,T[1]
Ilustracja
Budynek w 2016 roku
Państwo

 Niemcy

Kraj związkowy

 Berlin

Miejscowość

Berlin

Adres

Bebelplatz 1, 10117 Berlin Mitte[2]

Styl architektoniczny

barok

Architekt

Georg Christian Unger

Inwestor

Fryderyk II Wielki

Rozpoczęcie budowy

1775

Ukończenie budowy

1780

Ważniejsze przebudowy

1840

Zniszczono

1945

Odbudowano

1963–1969

Pierwszy właściciel

Fryderyk II Wielki

Obecny właściciel

Uniwersytet Humboldtów

Położenie na mapie Berlina
Mapa konturowa Berlina, w centrum znajduje się punkt z opisem „Alte Bibliothek”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Alte Bibliothek”
Ziemia52°30′59″N 13°23′36″E/52,516389 13,393333
Strona internetowa

LokalizacjaEdytuj

Budynek jest położony między ulicami Behrenstraße i Unter den Linden, ponadto flankuje zachodnią stronę placu Bebelplatz[1][4]. Do gmachu można się dostać komunikacją miejską, wysiadając na położonych w promieniu 200 m od niego dwóch przystankach autobusowych: Berlin, Staatsoper (obsługiwany przez linie 100, 200, N2 i TXL) i Berlin, Unter den Linden/Friedrichstraße (linie 100, 200, N2, TXL, 147 i N6) oraz tramwajowym Berlin, Universitätsstraße (linie 12 i M1)[5].

HistoriaEdytuj

Budynek został zbudowany w stylu barokowym w latach 1775–1780 pod kierownictwem mistrza budowlanego Georga Friedricha Boumanna[1]. Powstał według projektu architekta Georga Christiana Ungera, który na polecenie pruskiego króla Fryderyka II Wielkiego oparł swoją pracę o pochodzące z lat 1725–1726 niezrealizowane plany austriackiego architekta Josepha Emanuela Fischera von Erlacha dla Michaelertraktu, północnej fasady wiedeńskiego Hofburga, ostatecznie wybudowanej dopiero w 1890 roku[1][4]. Po oddaniu do użytku gmach, będący pierwszym samoistnym budynkiem bibliotecznym w Berlinie, stał się siedzibą założonych w 1661 roku Królewskich Zbiorów Książek, które udostępniono wszystkim mieszkańcom Berlina[1][4]. Dotychczas zbiory mieściły się w skrzydle aptecznym zamku berlińskiego i były dostępne tylko dla zarejestrowanych gości[4].

 
Alte Bibliothek w 1909 roku

Pomimo czterokondygnacyjnego podziału fasady budynek początkowo miał tylko dwie kondygnacje – biblioteka, której wyposażenie zaprojektował architekt Karl von Gontard mieściła się tylko na tej górnej, natomiast dolna do 1814 roku pełniła funkcję magazynu montażowego, a później ulokowany był tu skład dekoracji pobliskiej Opery[1][5]. W 1840 roku przeprowadzono przebudowę gmachu, w wyniku której zyskał on cztery kondygnacje w całości przeznaczone do celów bibliotecznych[1]. Kolejne lata to dla biblioteki rozwój w jedną z najważniejszych tego typu instytucji w krajach niemieckojęzycznych[4]. Latem 1895 roku jej czytelnikiem był mieszkający wtedy w Berlinie Włodzimierz Lenin[6][7]. W 1914 roku bibliotekę przeniesiono do nowo wybudowanego budynku przy Unter den Linden, a gmach przy Bebelplatz zaczął użytkować Uniwersytet Humboldtów[4][5].

Podczas II wojny światowej, w 1945 roku budynek doznał znacznych zniszczeń[1][4]. Z tego względu rozważano jego rozbiórkę[1]. Ostatecznie gmach został odbudowany w latach 1963–1969 pod kierownictwem Wernera Kötteritzscha, a jego wnętrza urządzono w oparciu o nowoczesną stylistykę i ulokowano w nich Wydział Nauk Prawnych Uniwersytetu Humboldtów, który mieści się w budynku do dziś[1][4].

ArchitekturaEdytuj

 
Górna część środkowego ryzalitu budynku

Cechą charakterystyczną budynku jest zakrzywiona fasada od strony Bebelplatz, przez co jest on nazywany „komodą”[4][5]. Ma ona wysoki cokół oraz trzy ryzality ozdobione kolumnami w porządku korynckim[1]. Jej attyka jest zwieńczona rzeźbami i dekoracjami stworzonymi przez Wilhelma Christiana Meyera, z kolei na szczycie środkowego ryzalitu jest umieszczony kartusz z atrybutami nauk, który flankują rzeźby muz[1].

Wnętrza gmachu zostały dostosowane do funkcji uniwersyteckich w latach 60. XX wieku i mają typowy dla tej epoki nowoczesny wystrój[1]. Wśród nich wyróżnia się owalna, kręta klatka schodowa z wykonanymi z kutego żelaza rokokowymi balustradami, pochodzącymi ze zniszczonej kamienicy przy Brüderstraße 8, a także pomieszczenie o nazwie Leninsaal (pol. „Sala Lenina”), w którym znajduje się mający socjalistyczną symbolikę witraż autorstwa Franka Glasera przedstawiający Włodzimierza Lenina z ukazanymi w tle Karlem Marxem i Friedrichem Engelsem, wskazującego drogę robotnikom, intelektualistom i żołnierzom[1][7]. Przy wejściu do tego pomieszczenia znajdowała się niegdyś tablica upamiętniająca pobyty Lenina w bibliotece pod koniec XIX wieku, lecz w 1990 roku została usunięta w tajemniczych okolicznościach[7].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Königliche Bibliothek & Alte Bibliothek („Kommode”) & Institut der Humboldt-Uni (niem.). W: Denkmaldatenbank [on-line]. stadtentwicklung.berlin.de. [dostęp 2019-03-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-20)].
  2. Alte Bibliothek Berlin (niem.). W: Kultur [on-line]. berlinstadtservice.de. [dostęp 2019-03-27].
  3. Joanna Maria Czupryna: Aleja pod Lipami w Berlinie (pol.). W: Place, ulice i dworce [on-line]. przewodnik-po-berlinie.pl, 2017-05-27. [dostęp 2019-03-27].
  4. a b c d e f g h i Alte Bibliothek (niem.). berlin-die-hauptstadt.de. [dostęp 2019-03-27].
  5. a b c d Alte Bibliothek (niem.). W: Sehenswürdigkeiten [on-line]. berlin.de. [dostęp 2019-03-27].
  6. Maverick Guide to Berlin (ang.). books.google.pl, 2007. [dostęp 2019-03-27].
  7. a b c The secret Lenin of Berlin (ang.). W: digitalcosmonaut.com [on-line]. digitalcosmonaut.com. [dostęp 2019-03-27].

Linki zewnętrzneEdytuj