Armenia (statek szpitalny)

radziecki statek pasażerski i statek szpitalny

Armenia (ros. теплоход «Армения») – radziecki pasażerski transportowiec i statek szpitalny pływający na Morzu Czarnym, zatopiony przez Luftwaffe w czasie ewakuacji rannych i cywili z oblężonego Sewastopola — ofiara jednej z największych katastrof morskich o liczbie ofiar szacowanej między 5 a 7 tysięcy[2].

Armenia (Армения)
Ilustracja
Armenia przed 1941
Bandera

 ZSRR

Port macierzysty

Odessa[1]

Armator

GP Czernomorskoje Morskoje Parohodstwo MMF SSSR[1]

Dane podstawowe
Typ

transportowiec, statek szpitalny

Historia
Stocznia

Stocznia Bałtycka, Leningrad

Data wodowania

1928[1]

Data oddania do eksploatacji

1931[1]

Data zatonięcia

7 listopada 1941 11:33

Dane techniczne
Wyporność

5770 ton[2] t

Nośność (DWT)

1480 (1520) DWT[1]

Liczebność załogi

96 osób

Liczba pasażerów

980[3] w tym 522 kajut[2]

Długość po pokładzie

112 m

Szerokość (B)

15,5 m

Zanurzenie (D)

5,5 m

Pojemność brutto

4957 GRT[1] GT

Pojemność netto

4727 GRT[4][1] NT

Napęd mechaniczny
Silnik

2 silniki dieselowskie Russkij Dizel

Moc silnika

2x 1472 kW

Liczba śrub napędowych

2 (105 rpm)

Prędkość maks.

13 w.

Armenia w czasie budowy, Leningrad, 1928

SłużbaEdytuj

Armenię zbudowano w 1928 w leningradzkiej Stoczni Bałtyckiej jako jeden z 4 statków linii Adżaria, pasażerskich dwupokładowych[3] liniowców z przeznaczeniem na linie czarnomorskie. Były to pierwsze statki zbudowane w Związku Radzieckim[4]. Mogła przewieźć 1000 ton towaru oraz około 550 pasażerów na pokładach trzech klas. Na krótkich trasach była w stanie dodatkowo przyjąć między 400 a 500 osób na pokładzie[4]. Małe zanurzenie – 5,5 metra – pozwalało jej operować na płytkich wodach portów Krymu. W latach 30. XX wieku razem z siostrzanymi jednostkami zwanymi pieszczotliwie kłusakami[5]Adżarią, Abchazją i Ukrainą – przewoziły pasażerów, pocztę i fracht między portami czarnomorskimi: Odessą, Mariupolem, Sewastopolem, Jałtą oraz Batumi.

W 1935 roku na jej pokładzie studio Lenfilm kręciło film „Skarb z zatopionego okrętu” («Сокровища погибшего корабля») w reżyserii Władymira Brauna i Izaaka Menakera. Armenia gra statek, z którego ekipa ratunkowa poszukuje skarbu na angielskim okręcie zatopionym w Morzu Martwym[6].

Po rozpoczęciu operacji Barbarossa 22 czerwca 1941 została zarekwirowana przez marynarkę wojenną na transportowiec i statek szpitalny. Przemalowana w sierpniu[1] na statek szpitalny Armenia pod dowództwem kapitana-lieutenanta Władimir Jakowlewicza Plauszewskiego została przeznaczona do ewakuacji rannych żołnierzy, personelu medycznego i cywili. Uczestniczyła w 15 konwojach ewakuacyjnych Odessy, wywożąc z miasta kilkanaście tysięcy pasażerów do portów nadczarnomorskich[5].

Gdy w drugiej połowie października 1941 niemiecka 11. Armia Mansteina odcięła Krym od reszty sił radzieckich, rozpoczynając oblężenie Sewastopola, jedynym sposobem zaopatrywania i ewakuacji oblężonego miasta stał się transport morski[7]. Na początku listopada Armenia została skierowana do ewakuacji oblężonego miasta[3].

ZatopienieEdytuj

 
Przybliżona lokalizacja zatopionej Armenii

Nocą z 6 na 7 listopada 1941 Armenia podjęła na pokład tysiące pasażerów w Sewastopolu. Wobec kryzysu obrońców – liczono się z upadkiem miasta – na pokład zaokrętowano personel medyczny rozlicznych placówek, władze i urzędników z rodzinami oraz rannych ze szpitali z przeznaczeniem do odległego o 250 mil morskich portu Tuapse na północno-wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego. Opuszczając port o 20:10 pod eskortą kutra М-041 kapitan Plauszewski mimo przeładowania otrzymał jeszcze rozkaz zabrania po drodze pasażerów z Jałty. Po dotarciu do Jałty o 2 w nocy dowódcy zależało na jak najszybszym wypłynięciu z Jałty pod osłoną ciemności. Nie rejestrowano wchodzących na pokład. Przed wyjściem w morze Plauszewski otrzymał jednak rozkaz oczekiwania na eskortę. W tym czasie Jałta i port nie posiadały żadnej obrony przeciwlotniczej. Ostatecznie o 7 rano statek wyszedł z portu w towarzystwie 2 kutrów patrolowych oraz 2 myśliwców[3] I-153.

0 11:25 około 25 mil morskich od Jałty Armenia została zaatakowana przez torpedową wersję niemieckiego bombowca He 111 z 1. eskadry (Lufttorpedo)/KG 28[8], który podchodząc od strony lądu w odległości 600 metrów zrzucił 2 torpedy[5], uzyskując jedno bezpośrednie trafienie za dziobem. Statek przełamał się na pół i zatonął w ciągu 4 minut. Uratowało się jedynie 8 osób[2].

Nawet przy konserwatywnych szacunkach 5 tysięcy ofiar – gdzie pesymistyczne dopuszczają 7[2] czy wręcz 10 tysięcy – zatopienie Armenii jest jedną z największych katastrof morskich w rosyjskiej i radzieckiej historii. W kategorii ofiar ludzkich utraconych na pojedynczej jednostce jej zatonięcie klasyfikuje się jako 3. największą katastrofę morską po Gustloffie i Goyi, niemieckich transportowcach storpedowanych przez radzieckie łodzie podwodne na Bałtyku w 1945 roku[2].

Wszystkie statki z linii Adżaria zostały zatopione w czasie wojny[4][5], podobnie jak 70% zmobilizowanych, radzieckich statków cywilnych[9]. Kapitan Plauszewski po śmierci został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru. W 1970 roku jego imieniem nazwano masowiec radzieckiej marynarki[9].

Status statku szpitalnegoEdytuj

Armenia mimo malowania statku szpitalnego – duże czerwone krzyże na dachu i burtach – posiadała lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze (2[3] lub 4[5] armaty przeciwlotnicze 21-K kalibru 45 mm oraz 4 WKM 12,7 mm) oraz płynęła w eskorcie wojskowej[3], co zgodnie z literą Konwencji haskiej oraz pierwszej Konwencji genewskiej pozbawiało ją ochrony traktatowej. We wcześniejszym okresie wojny wojska niemieckie zatapiały już jednak nieuzbrojone radzieckie statki szpitalne (w czerwcu 1941 Kotowski, Anton Czechow)[9], co było konsekwencją faktycznego zniesienia przez Hitlera zobowiązań traktatowych w rozkazie o „Jurysdykcji Barbarossa”.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Miramar Ship Index (ang.).
  2. a b c d e f WRECKSITE – ARMENIA PASSENGER SHIP 1928–1941 (ang.). Wrecksite.eu, 2014-10-27. [dostęp 2020-12-12].
  3. a b c d e f Hospital ship torpedoed by the Nazis – the Sinking of the ArmeniaHistory in an Hour (ang.). Historyinanhour.com, 2011-11-07. [dostęp 2020-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. a b c d Soviet Merchant Marine Losses in WW2 (Black Sea) (ang.). Ships Nostalgia, 2012-11-11. [dostęp 2020-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. a b c d e Теплоход «Армения» — непостижимая и непростительная гибель (ros.). [dostęp 2020-12-12].
  6. Сокровище погибшего корабля 1935 / Treasure of the Wrecked Vessel (ros.). YouTube. [dostęp 2020-12-13].
  7. C. Peter Chen: Battle of Sevastopol | World War II Database (ang.). Ww2db.com. [dostęp 2020-12-12].
  8. H.L. de Zeng, Eddie J. Creek: Bomber Units of the Luftwaffe 1933–1945; A Reference Source, Volume 1.. Ian Allan Publishing, 2007, s. 86. ISBN 978-1-85780-279-5. (ang.)
  9. a b c Мифы и факты о гибели теплохода "Армения" (ros.). [dostęp 2020-12-13].