Sewastopol

miasto na Krymie

Sewastopol (ukr. i ros. Севастополь, krymskotat. Акъяр, Aqyar, gr. Σεβαστούπολη) – ukraińskie miasto w południowej części Półwyspu Krymskiego, przy Zatoce Sewastopolskiej. Według danych z 2016 roku ma 418 987 mieszkańców[3]. Od marca 2014 okupowane przez Rosję (zob. aneksja Krymu przez Rosję).

Sewastopol
Севастополь
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
 Ukraina
Republika  Republika Krymu
Autonomiczna Republika Krymu
Data założenia 1783
Burmistrz Wołodymyr Jacuba
Powierzchnia 863,6[1] km²
Wysokość 50 m n.p.m.
Populacja (2020)
• liczba ludności
• gęstość

449 138[2]
520,08 os./km²
Nr kierunkowy +7-3692
Kod pocztowy 299000-299699
Tablice rejestracyjne CH
Położenie na mapie Krymu
Mapa lokalizacyjna Krymu
Sewastopol
Sewastopol
Ziemia44°35′N 33°31′E/44,583333 33,516667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

W 1954 r. Sewastopol nie przeszedł z Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w skład Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej – w przeciwieństwie do reszty Krymu pozostawał miastem o specjalnym statusie, podporządkowany rządowi i organom cywilno-wojskowym RFSRR[4]. Po przekształceniu Ukraińskiej SRR w niepodległą Ukrainę w 1991 r. znalazł się pod bezpośrednią kontrolą Kijowa, nie wchodząc w skład republiki autonomicznej. W marcu 2014 r. władze miasta zwróciły się z prośbą o przyjęcie go w skład Rosji, co zostało zaaprobowane przez władze rosyjskie, a odrzucone przez władze ukraińskie oraz społeczność międzynarodową (m.in. UE i USA).

Wielki port wojenny na Morzu Czarnym, baza rosyjskiej Floty Czarnomorskiej po rozpadzie ZSRR.

Położenie

 
Zdjęcie satelitarne Sewastopola

Sewastopol znajduje się na południowo-zachodnim krańcu Półwyspu Krymskiego na cyplu zwanym Półwyspem Heraklesa na wybrzeżu Morza Czarnego. Samo miasto jest skoncentrowana głównie w zachodniej części regionu na wybrzeżu Zatoki Sewastopolskiej. We wschodniej części miasta znajduje się Bałakława, która w 1957 roku została włączona do Sewastopola.

Historia

 
Ruiny Chersonezu Taurydzkiego i sobór św. Włodzimierza

W VI wieku p.n.e. na terenie Sewastopola znajdowała się grecka kolonia. Chersonez Taurydzki istniał przez prawie dwa tysiące lat, najpierw jako niezależna demokracja, a później jako część Królestwa Bosporańskiego. W XIII i XIV wieku miasto zostało kilkakrotnie najechane przez Imperium mongolskie i ostatecznie zostało całkowicie opuszczone. Ruiny greckiej koloni są dziś atrakcją turystyczną miasta.

Miasto zostało założone przez rosyjskiego kontradmirała Thomasa Mackenzie 3 (14) czerwca 1783 jako baza marynarki wojennej i ważny port handlowy. Pierwotna, tatarska nazwa miasta Achtiar została zmieniona na Sewastopol (gr. Σεβαστός, sewastos – «szacowny, czczony», πόλη, polis – «miasto») dekretem carycy Katarzyny II z 10 (23) lutego 1784 roku. W dekrecie tym caryca nakazała księciu taurydzkiemu Grigorijowi Potiomkinowi budowę w tym miejscu wielkiej twierdzy[5].

 
Statki w porcie Sewastopolu, 1846

Podczas wojny krymskiej w latach 1853–1856 było przez 11 miesięcy oblegane, a następnie zajęte przez siły koalicji brytyjsko- francusko- włosko- tureckiej. Rosjanie ewakuując się przez most pontonowy w północnym wlocie portu zatopili swoje okręty, by zapobiec dostaniu się ich w ręce wroga i zablokować wpłynięcie zachodnich statków. Oblężenie koncentrowało się głównie wokół południowej dzielnicy miasta, a ostateczne bombardowanie z użyciem 775 dział trwało 3 dni. Po wejściu wojsk zachodnich miasto było zupełnie zniszczone. Na Cmentarzu Braterstwa powstałym w 1853 r. spoczywa ponad 100 tys. rosyjskich żołnierzy. W soborze św. Włodzimierza w Krypcie Grobowej Admirałów spoczywają 3 bohaterowie bitwy o Sewastopol, admirałowie marynarki Nachimow, Korniłow oraz Władimir Istomin.

W okresie bezpośrednio po I wojnie światowej w Sewastopolu funkcjonowała polska placówka o charakterze konsularnym.

W czasie II wojny światowej port został zdobyty przez wojska niemieckie i rumuńskie w lipcu 1942, tym razem po 8-miesięcznym oblężeniu. Sewastopol został wyzwolony przez Armię Czerwoną w maju 1944. W 1945 otrzymał tytuł „miasta-bohatera” ZSRR.

W czasach Związku Radzieckiego Sewastopol był miastem zamkniętym. Oznaczało to, że wszyscy nierezydenci musieli zwrócić się do władz z wnioskiem o tymczasowe zezwolenie na zwiedzanie miasta.

W 1957 roku do Sewastopola włączono Bałakławę.

Po rozpadzie ZSRR zgodnie z art. 133 Konstytucji Ukrainy Sewastopol, wraz z Kijowem, otrzymał specjalny status, jako jednostka administracyjna pierwszego poziomu[6]. Nie został włączony do Autonomicznej Republiki Krymu.

6 marca 2014 roku rada miasta jednostronnie ogłosiła, że „miasto Sewastopol będzie częścią Federacji Rosyjskiej jako podmiotu Federacji Rosyjskiej”[7].

 
Podpisanie traktatu przyłączenia do Rosji

16 marca podczas referendum według oficjalnych danych 95,6% głosujących opowiedziało się za przyłączeniem do Rosji. 2 dni później podpisano traktat w sprawie przyjęcia Republiki Krymu i Sewastopola do Rosji pomiędzy Rosją i Republiki Krymu, o następującej treści[8]:

Nowy status nie jest uznawany na arenie międzynarodowej. Przez ONZ i większość państw świata Krym i Sewastopol są uważane za część Ukrainy.

Demografia

Według danych z 2016 roku Sewastopol zamieszkuje 418 987 osób[3], co czyni go największym miastem na Krymie. Według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku największa grupa etniczna miasta to Rosjanie (71,6%), później kolejno Ukraińcy (22,4%), Białorusini (1,6%), Tatarzy (0,7%), Tatarzy krymscy (0,5%), Ormianie (0,3% ) Żydzi (0,3%), Mołdawianie (0,2%) i Azerowie (0,2%)[9].

Zabytki

  • Park historyczny Chersonez Taurydzki. Na jego obszarze zrekonstruowano częściowo budowle z czasów osadnictwa greckiego na tym terenie.
  • Sobór Świętego Włodzimierza. Odbudowany po zniszczeniach wojennych sobór znajduje się na terenie Chersonezu Taurydzkiego.

Status i podział administracyjny

 
Widok na zatokę w Sewastopolu

Sewastopol jest miastem wydzielonym, na prawach obwodu. Sewastopolska rada miejska na północy i wschodzie graniczy z Republiką Autonomiczną Krymu, na południu i zachodzie granicą jest wybrzeże Morza Czarnego. Granica lądowa liczy 106 km, a morska – 143 km. Władze samorządowe reprezentuje Rada Miejska Sewastopola, a władze państwowe – Sewastopolska Miejska Administracja Państwowa.

Administracyjnie Sewastopol znalazł się w składzie, utworzonej w 1921 roku, Krymskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, będącej częścią Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Po likwidacji tejże w 1946 roku, wszedł w skład obwodu krymskiego na prawach miasta wydzielonego (miasto o statusie rejonu). 29 października 1948 roku wydzielono Sewastopol z obwodu jako osobną jednostkę administracyjną („miasto republikańskiego podporządkowania”)[10]. W 1954 roku obwód krymski został przekazany Ukraińskiej SRR, de facto przekazano także Sewastopol, choć de iure nie uwzględniono tego faktu w odpowiednich aktach prawnych[11] – jednak w Konstytucji Ukraińskiej SRR z 1978 r. (art. 77) stwierdzono, że Sewastopol jest jednym z dwóch (obok Kijowa) miast republikańskiego podporządkowania[12]. Po rozpadzie Związku Radzieckiego Sewastopol pozostał, jako osobna jednostka, w granicach niepodległej Ukrainy, pomimo decyzji Rady Najwyższej Federacji Rosyjskiej o rozpoczęciu prac nad zmianą konstytucji, tak by wymieniała miasto wśród jednostek administracyjnych Rosji[13].

2 marca 2014 roku władze Sewastopola wystąpiły do władz krymskich o włączenie miasta w skład Republiki Autonomicznej Krymu[14]. 11 marca 2014 połączone zgromadzenie radnych Rady Najwyższej Republiki Autonomicznej Krymu i Rady Miejskiej Sewastopola przyjęło deklarację niepodległości Republiki Krymu[15][16].

Sewastopol dzieli się na 4 rejony:

W ich skład wchodzi dodatkowo 1 miasto (Inkerman), 1 osiedle typu miejskiego (Kacza), 28 wsi i 1 osiedle.

Miasta partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. Modern Sevastopol city [dostęp 2020-11-07] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-11].
  2. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2020 года и в среднем за 2019 год [dostęp 2020-11-07].
  3. a b ludność 01.01.2016 (ros.). sevastopol.gks.ru. [dostęp 2016-11-15].
  4. Tomasz Bohun. Chruszczow i Krym. „Mówią Wieki”. Nr 4 (651), s. 88–91, kwiecień 2014. 
  5. История основания крепости Севастополь. Справка, „РИА Новости”, 2009 [dostęp 2017-10-30] (ros.).
  6. Конституція України | від 28.06.1996 № 254к/96-ВР (Сторінка 3 з 4), zakon3.rada.gov.ua [dostęp 2017-10-30].
  7. Севастополь принял решение о вхождении в состав РФ [dostęp 2017-10-30] (ros.).
  8. Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов, „Президент России” [dostęp 2017-10-30] (ros.).
  9. Всеукраїнський перепис населення 2001 | English version | Results | General results of the census | National composition of population | Sevastopol' (city council):, 2001.ukrcensus.gov.ua [dostęp 2017-10-30].
  10. Указ президиума вс РСФСР от 29.10.1948 N 761/2 о выделении города, pravo.levonevsky.org [dostęp 2017-10-30] (ros.).
  11. Комсомольская правда | Сайт «Комсомольской правды», 50 лет назад Хрущев подарил Крым Украине, „KP.RU - сайт «Комсомольской правды»”, 18 lutego 2004 [dostęp 2017-10-30] (ros.).
  12. КОНСТИТУЦІЯ УКРАЇНСЬКОЇ РСР 1978р., static.rada.gov.ua [dostęp 2017-10-30].
  13. 29 октября – 65 лет наделения Севастополя особым статусом. Часть III :: Флот - 21 век, blackseafleet-21.com [dostęp 2017-10-30] (ang.).
  14. Севастополь просит включить его в состав Крыма как город с особым статусом. [dostęp 2017-10-30].
  15. Рада Криму прийняла "декларацію про незалежність" [dostęp 2017-10-30] (ukr.).
  16. Były gubernator i sojusznik Janukowycza w areszcie domowym, „TVN24.pl” [dostęp 2017-10-30].

Linki zewnętrzne