Bilbo Baggins

Bilbo Baggins – fikcyjna postać, główny bohater powieści J.R.R. Tolkiena Hobbit, czyli tam i z powrotem wydanej w 1937 r. Jest także jednym z bohaterów Władcy Pierścieni i pojawia się w innych utworach pióra Tolkiena.

Bilbo Baggins
Przyjaciel Elfów, Złodziej, Włamywacz, Bilbo Szczodrobliwy
Postać z mitologii Śródziemia
Ilustracja
Fanowskie przedstawienie Bilbo Bagginsa
Pierwsze wystąpienie

Hobbit, czyli tam i z powrotem (1937)

Ostatnie wystąpienie

Bilbo’s Last Song (1974)

Twórca

J.R.R. Tolkien

Wystąpienia

Hobbit, Władca Pierścieni, Niedokończone opowieści

Grany przez

Ian Holm, Martin Freeman

Dubbing

Janusz Bukowski, Waldemar Barwiński, Kazimierz Kaczor

Dane biograficzne
Pochodzenie

Hobbiton (Shire)

Przynależność

hobbit (Fallohid)

Płeć

mężczyzna

Data i miejsce urodzenia

22 września 2890 Trzeciej Ery
Hobbiton (Shire)

Data i miejsce śmierci

po 29 września 3021 Trzeciej Ery
Aman

Rodzina

Bungo Baggins (ojciec), Belladona Tuk (matka), Frodo Baggins (kuzyn i spadkobierca)

Inne informacje
Wiek

131 lat (w chwili opuszczenia Śródziemia)

Wzrost

ok. 3 stóp i 6 cali (ok. 1,07 m)

Bilbo był hobbitem z Shire, który za sprawą czarodzieja Gandalfa zostaje członkiem wyprawy krasnoludów, mającej za cel odzyskanie ich dawnej siedziby. W trakcie wyprawy Baggins odnalazł przedmiot, który ma ogromne znaczenie dla losów Shire oraz całego Śródziemia.

Fikcyjna biografiaEdytuj

Narodziny i młodośćEdytuj

Bilbo urodził się 22 września 2890 r. Trzeciej Ery (1290 r. kalendarza Shire’u)[1] jako jedyny syn Bungo Bagginsa i Belladony Tuk. Jako dziecko był bardzo zainteresowany czarodziejskimi sztuczkami i opowieściami Gandalfa, który odwiedzał wówczas Shire[2].

Po śmierci rodziców Bilbo zamieszkał w Bag End (domu wybudowanym przez jego ojca). Prowadził tam żywot zamożnego kawalera, ciesząc się szacunkiem sąsiadów i uchodząc za bardzo stateczną postać. Jednocześnie pozwalał sobie na dziwaczne (z punktu widzenia krajan) praktyki, jak dalekie, samotne wędrówki i kontakty z elfami czy krasnoludami[3].

Wyprawa do EreboruEdytuj

W 2941 r. Trzeciej Ery Bagginsa, wówczas pięćdziesięciolatka, odwiedził Gandalf, namawiając go do udziału w przygodzie. Okazała się nią planowana wyprawa kompanii krasnoludów (pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy), mająca na celu odzyskanie ich dawnej siedziby, Samotnej Góry (Ereboru), zajmowanej przez smoka Smauga. Zgodnie z planem Gandalfa Bilbo miał służyć krasnoludom jako włamywacz, pomocny w przeniknięciu do wnętrza Góry i odzyskania przynajmniej części zagarniętych przez smoka skarbów. Hobbit zdecydował się towarzyszyć krasnoludom, choć ciężko zniósł rozstanie z domowymi wygodami Bag End[4].

Gdy w trakcie przeprawy przez Góry Mgliste krasnoludowie i Gandalf wpadli w ręce goblinów, Bilbo błądził samotnie w podziemiach. Znalazł tam pierścień, a także spotkał Golluma. Nie chcąc paść łupem stwora, przedstawił mu się i zaproponował grę w zagadki. Gollum przyjął wyzwanie i zgodził się pokazać Bagginsowi drogę na zewnątrz, jeśli wygra. Mimo zwycięstwa Bilbo zmuszony był ratować się ucieczką, ponieważ Gollum uznał Bilba za złodzieja należącego do stwora skarbu. Sytuację uratował znaleziony przez Bagginsa pierścień, który zapewnił mu niewidzialność. Przez pewien czas hobbit walczył z pokusą zamordowania Golluma, ale ostatecznie zaniechał tego. Ostatecznie udało mu się wydostać na powierzchnię i spotkać towarzyszy[5].

Hobbit nie zdradził krasnoludom ani Gandalfowi, że znalazł dający niewidzialność pierścień. Dopiero później, gdy w Mrocznej Puszczy kompanii przyszło walczyć z gigantycznymi pająkami, ujawnił krasnoludom, że umie znikać, nie zdradzając jednak źródła swoich mocy. Niewidzialność okazała się wielką pomocą zarówno w walce z pająkami, jak i później, gdy hobbitowi przyszło wydostać krasnoludów z więzienia króla leśnych elfów i dostać się do Esgaroth.

Preludium Bitwy Pięciu ArmiiEdytuj

Po dotarciu do Samotnej Góry krasnoludy nakłoniły Bilba, by jako pierwszy wszedł do środka i zbadał sytuację. Pod osłoną niewidzialności hobbit trafił do leża Smauga; mimo pierścienia smok zwęszył intruza i wziął go na spytki. Bilbo wdał się w rozmowę ze smokiem, w trakcie której niechcący ujawnił, że kompania krasnoludów korzystała z pomocy ludzi z Miasta na Jeziorze.

Gdy Smaug opuścił swe leże, uwięziona we wnętrzu Góry kompania skorzystała z okazji i rozpoczęła przeszukiwanie skarbca. Thorinowi najbardziej zależało na odnalezieniu Arcyklejnotu, symbolu władzy nad Samotną Górą. Hobbit odnalazł klejnot, ale nie ujawnił tego żadnemu z kransoludów. Obawiał się bowiem zmiany w postępowaniu Thorina, którego na widok złota ogarnęła chciwość i duma.

Po śmierci Smauga pod Samotną Górą stanęły wojska króla leśnych elfów oraz mieszkańcy Esgaroth, którzy przeżyli zniszczenie miasta. Ponieważ Thorin zaczął uważać się za Króla pod Górą i odmówił podzielenia się skarbem, rozpoczęto przygotowania do oblężenia. Bilbo, któremu nie w smak była grożąca wojną sytuacja, zdecydował się wesprzeć ludzi i elfów. Wymknął się z Samotnej Góry i przekazał Arcyklejnot Thranduilowi oraz Bardowi. Elf i człowiek planowali posłużyć się klejnotem w negocjacjach z Throrinem, by nakłonić go do podzielenia się złotem. Nadejście armii krasnoludów, orków i wargów pokrzyżowało jednak te plany[6].

Powrót do ShireEdytuj

Po Bitwie Pięciu Armii Bilbo, w towarzystwie Gandalfa, udał się w drogę powrotną do Shire. Na miejscu hobbit odkrył, że został uznany za zmarłego, a większość jego majątku ruchomego została rozprzedana na aukcji[7].

Z pomocą przywiezionych z wyprawy bogactw Bilbo przywrócił porządek w Bag End i kontynuował starokawalerskie życie, nie odzyskał już jednak dobrego imienia wśród hobbitów. Czas poświęcał m.in. spisywaniu historii podróży, a także kontaktom z elfami i krasnoludami[8].

Przez blisko 60 lat po powrocie z wyprawy do Samotnej Góry Bilbo cieszył się zdrowiem i długim jak na hobbita życiem. Pod koniec tego okresu zaczął jednak czuć się staro, wzrastał w nim także niepokój o los pierścienia, z którym się nie rozstawał[9].

Przygotowania do opuszczenia ShireEdytuj

W wieku 99. lat Bilbo wyznaczył spadkobiercę swojego kuzyna, Frodo Bagginsa. Decyzja spotkała się z dezaprobatą krewnych Bilba, Sackville-Bagginsów; gdyby nie Frodo, to pozostała część rodziny niziołka odziedziczyła by posiadłość w Bag End i majątek hobbita[10].

W 3001 r. Trzeciej Ery podjął decyzję, że cały swój majątek (łącznie z pierścieniem) przekaże Frodowi, a sam opuści Shire i uda się do siedziby elfów w Rivendell, by tam odpocząć. Okazją ku temu było zorganizowane przez Bagginsa przyjęcie, wydane 22 września 3001 r. ku czci Bilba (z okazji jego 111. urodzin) i Froda (z okazji jego 33. urodzin i wejścia w dorosłość). Jednym z zaproszonych gości był Gandalf, któremu Bilbo zwierzył się ze swoich utrapień i planów. Gdy w trakcie uczty Hobbit pożegnał się z gośćmi i, korzystając z mocy pierścienia, zniknął im z oczu, Gandalf przywołał błyskawicę, by zamaskować wybryk Bagginsa. W ten sposób przyczynił się do powstania legendy o Szalonym Bagginsie który znikał w huku i błysku gromu, a wracał z workami klejnotów i złota[11].

Przed odejściem z Shire, Bilbo poprosił czarodzieja o opiekę nad Frodem. Po krótkiej walce wewnętrznej i przy namowie Gandalfa, zdecydował się także zrezygnować z posiadania pierścienia. Pozbywszy się w ten sposób ciężkiego brzemienia, wyruszył w towarzystwie krasnoludów do Rivendell[12].

Pobyt w RivendellEdytuj

Bilbo pozostał w gościnie elfów przez blisko 20 lat, odwiedziwszy jedynie na krótko Samotną Górę[13].

Bilbo był jednym z uczestników narady u Elronda, gdzie zdecydowano o stworzeniu Drużyny Pierścienia. Hobbit opowiedział jej uczestnikom o kulisach znalezienia Jedynego Pierścienia[14].

Przed wyruszeniem w drogę hobbit przekazał Frodowi Żądło (miecz z Gondolinu, znaleziony w jaskini trolli w trakcie wyprawy do Samotnej Góry) i kolczugę z mithrilu (podarunek od Thorina Dębowej Tarczy). Przedmioty te wielokrotnie przydały się młodemu Bagginsowi w trakcie jego wyprawy[15].

Po Wojnie o PierścieńEdytuj

W 3021 r. Trzeciej Ery Bilbo zdecydował się opuścić Rivendell i udać do Szarych Przystani. Jako jednemu z Powierników Pierścienia przysługiwało mu prawo odpłynięcia do Amanu na pokładzie statku elfów. W podróży towarzyszyli mu także Frodo, Gandalf, Elrond i Galadriela[16].

W dniu opuszczenia Śródziemia, 29 września 3021 r. Trzeciej Ery, Bilbo miał 131 lat i był najstarszym znanym hobbitem[17].

GenealogiaEdytuj

Bilbo był potomkiem znacznych rodów hobbitów: Tuków (spośród nich wywodzili się thanowie, władcy Shire’u) oraz Bagginsów. Okoliczność ta sprawiła, że Gandalf spośród hobbitów wybrał właśnie Bilba jako uczestnika kompanii Thorina:

Potrzebna mi domieszka krwi Tooków (...) i jeszcze solidna podstawa powściągliwości, może jakiś Baggins[18].

Osoba Rodzice Dziadkowie
Bilbo Baggins (ur. 2890 TE, zm. po 3021 TE)[19] Bungo Baggins (ur. 2846 TE, zm. 2926 TE)[19] Mungo Baggins (ur. 2807 TE, zm. 2900 TE)[19]
Laura Grubb (ur. 2814 TE, zm. 2916 TE)[19]
Belladona Tuk (ur. 2852 TE, zm. 2934 TE)[19] Gerontius „Stary” Tuk (ur. 2790 TE, zm. 2920 TE)[19]
Adamanda Chubb[19]

Historia postaciEdytuj

Imię i nazwiskoEdytuj

 
Karykatura autorstwa Edwarda Burne-Jonesa, przedstawiająca Williama Morrisa, podróżującego w 1870 r. na Islandii na grzbiecie kucyka. Zdaniem Marjorie Burns mógł być inspiracją dla postaci Bilbo Bagginsa.

Nazwisko Baggins ma pochodzić od angielskiego słowa bagging (używanego na określenie jedzenia spożywanego między regularnymi posiłkami[20]; w dialekcie Huddersfield oznaczało ono także coś zapakowanego do torby[21]).

Pochodzenie imienia Bilbo nie jest pewne. Douglas A. Anderson zwraca uwagę na jego podobieństwo ze słowem bilbo, określającego szablę wytwarzaną w hiszpańskim mieście Bilbao[22].

W zamyśle Tolkiena Bilbo Baggins miało być angielskim tłumaczeniem zapisanego w westronie (wspólnej mowie Śródziemia) imienia Bilba Labingi[23].

W polskim tłumaczeniu Władcy Pierścieni tłumacz Jerzy Łoziński przełożył imię i nazwisko hobbita jako Bilbo Bagosz[24]. Pozostali tłumacze twórczości Tolkiena nie zmieniali imienia ani nazwiska hobbita.

InspiracjaEdytuj

Marjorie Burns, badaczka twórczości Tolkiena, zwraca uwagę na podobieństwo charakteru i przygód hobbita do tych, które były udziałem angielskiego malarza i rysownika, Williama Morrisa. W latach 70. XIX wieku. odbył on kilka podróży na Islandię i pozostawił z nich relacje na piśmie. Morris przedstawiał siebie jako niską, korpulentną postać, niezbyt dobrze przystosowaną do trudów podróży i tęskniącą za domowymi pieleszami. Pobyt na wyspie obejmował między innymi podróże na kucykach i spotkanie z mężczyzną o imieniu Biorn, wytykającego Morrisowi jego tuszę (podobnie jak czynił to Beorn, jeden z bohaterów Hobbita, pod adresem Bilba)[25].

W biografii Tolkiena pióra Carpentera jej autor wskazał, że inspiracją dla postaci Bilba mógł być sam Tolkien:

W opowieści tej [Hobbit] Bilbo Baggins, syn pełnej życia Belladonny Took, będącej jedną z trzech niezwykłych córek Starego Tooka, wywodzący się także z czcigodnych i rzetelnych Bagginsów, osiągnął wiek średni i nie lubi ryzyka, ubiera się rozsądnie, lecz cieszą go jaskrawe kolory i smakuje mu proste jedzenie (...) John Ronald Reuel Tolkien, syn przedsiębiorczej Mabel Suffield, będącej jedną z trzech niezwykłych córek starego Johna Suffielda (który dożył prawie stu lat), wywodzący się także z czcigodnych i rzetelnych Tolkienów, osiągnął wiek średni i miał skłonności do pesymizmu, ubierał się rozsądnie, lecz lubił kolorowe kamizelki i nosił je, ilekroć mógł sobie na nie pozwolić, smakowało mu też proste jedzenie[26].

Opis postaciEdytuj

WyglądEdytuj

W 1938 r. Tolkien korespondował z amerykańskim wydawnictwem w sprawie ilustracji do Hobbita. W jednym listów wskazał, w jaki sposób powinna być przedstawiona postać głównego bohatera:

Wyobrażam sobie dość ludzką postać, a nie jakiegoś baśniowego królika, co, zdaje się, wyobrażają sobie niektórzy z moich brytyjskich recenzentów, o tłustym brzuchu i krótkich nogach. Okrągła, jowialna twarz; uszy tylko lekko spiczaste i „elfie”; włosy krótkie i kędzierzawe (brązowe). Stopy od kostek w dół pokryte brązowym włochatym futrem. Ubranie: zielone aksamitne spodnie, czerwona lub brązowa kamizelka, brązowa lub zielona marynarka, złote (lub mosiężne) guziki, ciemnozielony płaszcz z kapturem (należący do krasnoluda). Wzrost ważny tylko wtedy, gdy na ilustracji są jakieś inne przedmioty, powiedzmy około trzech stóp lub trzech stóp i sześciu cali[27].

TwórczośćEdytuj

W zamyśle Tolkiena Hobbit, Władca Pierścieni i inne utwory należące do legendarium miały mieć swoje źródło w twórczości Bilbo Bagginsa, Frodo Bagginsa i innych osób, zgromadzonej głównie w Czerwonej Księdze Marchii Zachodniej; Tolkien miał być jedynie tłumaczem jej fragmentów[28].

Materiały z Czerwonej Księgi Marchii Zachodniej Dzieła Tolkiena
Relacja z udziału Bilba w podróży do Samotnej Góry Hobbit, czyli tam i z powrotem
Wiersze i legendy, zapisane na marginesach relacji z podróży Bilba i Froda Przygody Toma Bombadila
Tłumaczenia legend i historii elfów, dokonane przez Bilba w trakcie jego pobytu w Rivendell Silmarillion

Tolkien przypisał Bilbo Bagginsowi autorstwo między innymi następujących pieśni i tekstów:

AdaptacjeEdytuj

Ian Holm grał starego Bilba w trylogiach Władca Pierścieni i Hobbit
Martin Freeman zagrał Bilba w trylogii Hobbit
Data premiery Adaptacja Aktor Dubbing polski
1977 Hobbit Orson Bean (głos)
1978 Władca Pierścieni Norman Bird (głos) Janusz Bukowski[30]
1980 Powrót króla Orson Bean (głos)
1985 Хо́ббит (Khóbbit) Михаил Данилов (Michaił Daniłow)[31]
1991 Хранители (Chranitieli) Гео́ргий Штиль (Gieorgij Sztil)[32]
1993 Hobitit Martti Suosalo[33]
2001 Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia Ian Holm
2003 Władca Pierścieni: Powrót króla Ian Holm
2012 Hobbit: Niezwykła podróż Ian Holm (Bilbo w wieku 111. lat) Kazimierz Kaczor
2012 Hobbit: Niezwykła podróż Martin Freeman (Bilbo w wieku 50. lat) Waldemar Barwiński
2012 Hobbit: Niezwykła podróż Oscar Strik (Bilbo jako dziecko)[34]
2013 Hobbit: Pustkowie Smauga Martin Freeman (Bilbo w wieku 50. lat) Waldemar Barwiński
2014 Hobbit: Bitwa Pięciu Armii Martin Freeman (Bilbo w wieku 50. lat) Waldemar Barwiński
2014 Hobbit: Bitwa Pięciu Armii Ian Holm (Bilbo w wieku 111. lat) Kazimierz Kaczor

UpamiętnienieEdytuj

 
Breviceps bagginsi

Nazwy związane z Bilbo Bagginsem nadano:

PrzypisyEdytuj

  1. J.R.R. Tolkien, Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 479 (Dodatek B: Kronika Lat).
  2. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 10.
  3. J.R.R. Tolkien, Niedokończone opowieści (tłum. Radosław Kot), Warszawa 2002, s. 264 (Wyprawa do Ereboru).
  4. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 37.
  5. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 74–97.
  6. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 280–281.
  7. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 312.
  8. J.R.R Tolkien, Hobbit (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 1997, s. 313–314.
  9. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 54-55.
  10. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 40.
  11. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 52-54.
  12. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 55-59.
  13. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 482 (Dodatek B: Kronika Lat).
  14. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 328-330.
  15. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia (tłum. Maria Skibniewska, Warszawa 2005, s. 368-369.
  16. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 386.
  17. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 492 (Dodatek B: Kronika Lat).
  18. J.R.R. Tolkien, Niedokończone opowieści (tłum. Radosław Kot), Warszawa 2002, s. 270 (Wyprawa do Ereboru).
  19. a b c d e f g J.R.R. Tolkien, Powrót króla (tłum. Maria Skibniewska), Warszawa 2002, s. 497 (Dodatek C: Rodowody).
  20. Mara Nappo, Philology: the door to Middle-earth – a philological study of J.R.R. Tolkien’s novels, tesi.cab.unipd.it, 11 czerwca 2018 [dostęp 2021-08-16].
  21. Douglas A. Anderson, Hobbit z objaśnieniami, Wrocław 2012, s. 47.
  22. Douglas A. Anderson, Hobbit z objaśnieniami, Wrocław 2012, s. 50.
  23. Ludy Śródziemia, home.agh.edu.pl [dostęp 2021-08-17].
  24. Nowy przekład Władcy Pierścieni, home.agh.edu.pl [dostęp 2021-08-17].
  25. M. Burns, Perilous Realms: Celtic and Norse in Tolkien’s Middle-earth, Toronto 2005, s. 86–92.
  26. H. Carpenter, J.R.R. Tolkien. Wizjoner i marzyciel, Warszawa 2010, s. 206–207.
  27. D.A. Anderson, Hobbit z objaśnieniami, Wrocław 2012, s. 49.
  28. Vladimir Brljak, The Books of Lost Tales: Tolkien as Metafictionist, „Tolkien Studies”, 7 (1), 2010, s. 1–34, DOI10.1353/tks.0.0079, ISSN 1547-3163 [dostęp 2021-09-01].
  29. TolkienBooks.net – Bilbo’s Last Song. 1990, tolkienbooks.net [dostęp 2021-09-01].
  30. Janusz Bukowski, Filmweb [dostęp 2021-09-01] (pol.).
  31. Bajkowa podróż pana Bilbo Bagginsa, hobbita, przez Dziką Krainę, Czarny Las, za Mgliste Góry. Tam i z powrotem / Skazochnoe puteshestvie mistera Bilbo Begginsa, Khobbita. [dostęp 2021-09-01].
  32. Анна Васильева, «Хранители» и «Властелин Колец»: кто исполнил роли в культовых экранизациях РФ и США, Пятый канал [dostęp 2021-09-01] (ros.).
  33. Martti Suosalo, IMDb [dostęp 2021-09-01].
  34. Oscar Strik, IMDb [dostęp 2021-09-01].
  35. JPL Small-Body Database Browser, ssd.jpl.nasa.gov [dostęp 2021-08-29].
  36. Planetary Names: Collis, colles: Bilbo Colles on Titan, planetarynames.wr.usgs.gov [dostęp 2021-08-26].
  37. AmphibiaWeb – Breviceps bagginsi, amphibiaweb.org [dostęp 2021-08-26].
  38. L.S. Joubert, Scorched: South Africa’s Changing Climate, Johannesburg 2006. s. 86.
  39. Marjumia bagginsi Trilobite, westerntrilobites.com [dostęp 2021-08-26].
  40. Pericompsus bilbo – Wikispecies, species.wikimedia.org [dostęp 2021-08-26] (ang.).