Burzyk północny

Burzyk północny[4], burzyk popielaty[5] (Puffinus puffinus) – gatunek średniej wielkości ptaka oceanicznego z rodziny burzykowatych (Procellariidae), zamieszkujący Atlantyk, jego wyspy i wybrzeża.

Burzyk północny
Puffinus puffinus[1]
(Brünnich, 1764)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd rurkonose
Rodzina burzykowate
Rodzaj Puffinus
Gatunek burzyk północny
Synonimy
  • Procellaria puffinus Brünnich, 1764[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     obszary nielęgowe

Zasięg występowania
Lęgi odbywa na południowej Islandii, Szetlandach, Orkadach, Wyspach Owczych, Irlandii, zachodnich wybrzeżach Wielkiej Brytanii, wybrzeżach bretońskich, na Maderze, Azorach, Ilhas Desertas, Wyspach Kanaryjskich oraz na wyspach stanu Massachusetts i na Nowej Fundlandii[2]. Licznie spotykany na Wyspach Brytyjskich. Zimą rozprasza się po Atlantyku, osiągając na południu wybrzeża Ameryki Południowej poniżej równika oraz południowo-zachodnie wybrzeże RPA[3]. Do Polski zalatuje wyjątkowo (stwierdzony zaledwie 4 razy, ostatnio dwukrotnie w 2018 roku[6]).
Systematyka
Jest to gatunek monotypowy[2][7]. Jest blisko spokrewniony z kilkoma gatunkami burzyków uznawanymi dawniej za jego podgatunki: burzykiem śródziemnomorskim (P. yelkouan), wędrownym (P. huttoni), kalifornijskim (P. opisthomelas), białorzytnym (P. auricularis) i nowozelandzkim (P. gavia)[2].
Burzyk północny w locie
Cechy gatunku
Wielkością dorównuje mewie śmieszce. Obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch ciała czarny, brunatny lub brązowy, spód biały; spodni brzeg skrzydeł nieco ciemniejszy. Sylwetka wydłużona, skrzydła wąskie o ostrych końcach. Cienki matowoczarny dziób, nogi różowe. Upierzenie dorosłych i młodych osobników jest podobne. Lata nisko nad powierzchnią wody, na zmianę wykorzystując szybkie uderzenia skrzydeł i lot ślizgowy. Jak inne burzyki świetnie wykorzystuje zmienne prędkości wiatru nad falami do szybowania pozwalającego na spokojną obserwację tafli morza. Ptak wędrowny i koczujący nieregularnie, ale nie zapuszcza się zazwyczaj w głąb lądu.
Wymiary średnie
dł. ciała ok. 30–38 cm
rozpiętość skrzydeł 76–85 cm
waga ok. 350–460 g
Biotop
Przybrzeżne wody otwartych mórz.
Gniazdo
Na wysepkach i klifach w wykopanej przez siebie norze (do 1,5 m głębokości) lub w szczelinach skał. Wewnątrz można znaleźć trawę, kwiaty i pióra. Gnieździ się kolonijnie w grupach liczących dziesiątki tysięcy par (na wyspie Rùm w archipelagu Wysp Brytyjskich nawet do 100 000 par).
Jajo

Odgłosy wydawane przez burzyka północnego

Ptak nagrany na wyspie Skomer, Walia
Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc.
Jaja
Jedno jajo w zniesieniu, w kwietniu lub maju.
Wysiadywanie
Jajo wysiadywane jest przez okres 47–55 dni przez obydwoje rodziców. Gdy jeden ptak je ogrzewa, drugi szuka pokarmu, oddalając się na kilometry w morze. Powroty do gniazd następują dopiero o zmroku lub nawet nocą, czemu towarzyszy powitalny donośny wrzask drugiego partnera przypominający warczenie lub krakanie. Hałas ten trwa do świtu, aż ptak od aprowizacji odlatuje. Pozostawiony sam drugi burzyk pozostaje w ciszy. Również w czasie lotu gatunek ten nie wydaje głosu. Pisklęta opuszczają gniazdo po 60–70 dniach, kiedy nauczą się już latać.
Wiek
Najstarszy zaobrączkowany burzyk północny miał w chwili kontroli żywego osobnika obrączkę założoną ponad 50 lat i 11 miesięcy wcześniej, a kolejny rekordzista 49 lat i 8 miesięcy[8].
Pożywienie
Drobne ryby, mięczaki, w tym głowonogi i inne zwierzęta oraz odpadki zbierane z powierzchni wody.
Status i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje burzyka północnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Całkowitą liczebność populacji szacowano w 2015 roku na 1 026 000 – 1 177 500 osobników[3]. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Puffinus puffinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d Manx Shearwater (Puffinus puffinus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-10)].
  3. a b c Puffinus puffinus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Procellariidae Leach, 1820 - burzykowate - Petrels & shearwaters (wersja: 2020-01-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-06-21].
  5. Burzyk popielaty. W: zapytaj.onet.pl [on-line]. Ringier Axel Springer. [dostęp 2020-06-21].
  6. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 35. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2019. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019. 
  7. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Kagu, sunbittern, tropicbirds, loons, penguins, petrels (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-06-21].
  8. Fransson, T., Jansson, L., Kolehmainen, T., Kroon, C. & Wenninger, T.: EURING list of longevity records for European birds (ang.). 2017. [dostęp 2019-09-02].
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj