Carl Schmitt

Carl Schmitt (ur. 11 lipca 1888 w Plettenbergu, zm. 7 kwietnia 1985 w Plettenberg-Pasel) – niemiecki prawnik, konstytucjonalista i politolog, specjalista w zakresie nauk o państwie i prawa międzynarodowego, filozof społeczny i teoretyk prawa, teoretyk państwa autorytarnego, zwolennik decyzjonizmu, współtwórca tzw. teologii politycznej.

Carl Schmitt
Ilustracja
Carl Schmitt w 1904
Data i miejsce urodzenia 11 lipca 1888
Plettenberg
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1985
Plettenberg
Miejsce spoczynku Plettenberg
Zawód, zajęcie prawnik, politolog, filozof, wykładowca
Alma Mater Uniwersytet Humboldtów w Berlinie (1907), Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium (1908), Uniwersytet Strasburski (1910)
Uczelnia Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Partia NSDAP
Małżeństwo Pavla Dorotić (1916–1924); Duška Todorović (od 1925)
Dzieci Anima
Grób Carla Schmitta

W latach 1933–1945 członek NSDAP.

ŻycieEdytuj

MłodośćEdytuj

Schmitt urodził się 11 lipca 1888 jako syn katolickiego przedsiębiorcy w Plettenbergu w Westfalii; studiował prawo w Berlinie, Monachium i Strasburgu. Studia zakończył egzaminem państwowym w 1915 w – niemieckim wtedy – Strasburgu. W 1916 zgłosił się na ochotnika do służby wojskowej. W tym samym roku poślubił swoją pierwszą żonę – Serbkę – Pavlę Dorotić. Rozwiedli się w 1924. W 1925 poślubił drugą żonę Duškę Todorović, także Serbkę; mieli jedną córkę imieniem Anima (1931–1983).

Schmitt habilitował się w 1926 w Strasburgu. W 1921 został powołany na katedrę prawa publicznego na uniwersytecie w Greifswaldzie, w 1922 objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Bonn, następnie w 1926 objął katedrę prawa po Hugonie Preussie w berlińskiej Wyższej Szkole Handlowej. W 1932 roku współpracował jako ekspert prawa państwowego z Kurtem von Schleicherem nad tajnym projektem delegalizacji NSDAP, którego teoretyczne podstawy wyraził w pracy Legalność i prawomocność[1].

Okres nazistowskiEdytuj

Schmitt wstąpił do NSDAP 1 maja 1933, a w czerwcu został mianowany przez GöringaPreußischer Staatsrat”, w listopadzie zaś – prezesem Vereinigung nationalsozialistischer Juristen” („Związku Prawników Narodowo-Socjalistycznych”). W tym samym roku został profesorem na Uniwersytecie Berlińskim (posadę piastował do zakończenia II wojny światowej), wcześniej jednak wykładał na Uniwersytecie Kolońskim na semestrze letnim. Wtedy też nazistowska gazeta z Kolonii "West-deutscher Beobachter" (z 5 maja 1933) entuzjastycznie powitała Schmitta na uniwersytecie jako "koronnego jurystę Rzeszy" (der Kronjurist des Reiches). Sama nazwa, w zmienionej formie jako "koronny jurysta Trzeciej Rzeszy" (der Kronjurist des Dritten Reiches) rozeszła się po świecie za sprawą Waldemara Guriana, ucznia Schmitta, który w 1933 wyemigrował do Szwajcarii[2]. Popierał palenie „nie-niemieckich” i „anty-niemieckich” książek, nawoływał do włączenia do tych kategorii także dzieł autorów inspirowanych przez żydowskie idee. Uważał swoje teorie za ideologiczne podstawy dyktatury nazistowskiej i uzasadnienie rządów Führera z punktu widzenia filozofii prawa – szczególnie poprzez pojęcie auctoritas.

Pół roku później – w czerwcu 1934 – Schmitt został wydawcą i redaktorem naczelnym „Deutsche Juristen-Zeitung” („Gazety Prawników Niemieckich”), w lipcu 1934 opublikował artykuł, w którym usprawiedliwiał morderstwa polityczne nocy długich noży jako „najwyższą formę prawa administracyjnego” („höchste Form administrativer Justiz”). Schmitt okazał się skrajnym antysemitą także jako przewodniczący zjazdu nauczycieli prawa w październiku 1936, gdzie domagał się, aby niemieckie prawo zostało oczyszczone z „żydowskiego ducha” („jüdischer Geist”), posuwając się aż do żądania, aby wszystkie publikacje żydowskich uczonych były od tej pory oznaczone małym symbolem.

Pomimo to w grudniu 1936 w publikacji SSDas Schwarze Korps” oskarżono Schmitta o bycie oportunistą, myślicielem państwowym heglowskiego typu i przede wszystkim katolikiem; także jego antysemityzm uznano za zwykłe pozory, cytując przy tym jego wystąpienia, w których krytykował skrajne teorie nazistów. Po tym wydarzeniu Schmitt stracił swe prominentne urzędy i wycofał się ze stanowiska czołowego nazistowskiego prawnika, dzięki Göringowi zachował jednak posadę profesora w Berlinie.

Czasy powojenneEdytuj

W 1945 Schmitt został schwytany przez siły amerykańskie; spędził ponad rok w obozie internowania, a po jego opuszczeniu w 1946 powrócił do Plettenbergu – swego rodzinnego miasta. Następnie przeniósł się do domu swej gospodyni Anni Stand w Plettenberg-Pasel. Pomimo izolacji od głównego nurtu naukowej (nie uzyskał katedry na żadnym z zachodnioniemieckich uniwersytetów) i politycznej społeczności, kontynuował swe badania (głównie z dziedziny prawa międzynarodowego po 1950) i aż do późnej starości przyjmował gości – swych współpracowników, jak i młodszych intelektualistów. Najważniejsi wśród nich to: Ernst Jünger, Jacob Taubes i Alexandre Kojève.

W 1962 Schmitt dawał wykłady we frankistowskiej Hiszpanii, na podstawie dwóch z nich powstała opublikowana rok później Teoria partyzanta, w której opisywał hiszpańską wojnę domową jako „wojnę o wyzwolenie narodowe” przeciwko „międzynarodowemu komunizmowi.” Schmitt uznał partyzanta za wyjątkowy i znaczący fenomen, który w drugiej połowie XX w. spowodował wyłonienie się nowej teorii wojny.

Schmitt zmarł 7 kwietnia 1985 i został pochowany w Plettenbergu.

LiteraturaEdytuj

Polskie przekłady

  • Nomos ziemi w prawie międzynarodowym ius publicum Europaeum, przeł. Kinga Widurska, Warszawa 2019, ​ISBN 978-83-62609-91-8​.

Polskojęzyczne opracowania

  • Ryszard Skarzyński: Od chaosu do ładu. Carl Schmitt i problem tego, co polityczne. Warszawa: 1992. ISBN 978-83-85479-37-6.
  • Paweł Kaczorowski: My i oni: państwo jako jedność polityczna: filozofia polityczna Carla Schmitta w okresie republiki weimarskiej. Warszawa: 1998. ISBN 978-83-7225-005-6.
  • Paweł Kaczorowski: Państwo w czasach demokracji: Rudolf Smend i Carl Schmitt o istocie porządku państwowego Europy kontynentalnej. Warszawa: 2005. ISBN 978-83-88490-64-4.
  • Łukasz Święcicki: Carl Schmitt i Leo Strauss: krytyka pozytywizmu prawniczego w niemieckiej myśli politycznej. Warszawa: 2016. ISBN 978-83-60748-93-0.
  • Adam Wielomski: W poszukiwaniu katechona: teologia polityczna Carla Schmitta. Radzymin: 2017. ISBN 978-83-60748-92-3.
  • Arkadiusz Górnisiewicz: Wojna i nomos: Carl Schmitt o problemie porządku światowego. Kraków 2019. ​ISBN 978-83-24264-27-8​.
  • Adam Wielomski: Katolik, Prusak, nazista: sekularyzacja w biografii ideowej Carla Schmitta. Radzymin: 2019. ISBN 978-83-60748-92-3.

PrzypisyEdytuj

  1. Carl Schmitt, Teologia polityczna i inne pisma, Aletheia, 2012, s. 16.
  2. Franciszek Ryszka, Carl Schmitt w nauce prawa i polityki XX w. Ryszard Skarzyński (red.), [w:] Carl Schmitt i współczesna myśl polityczna, s. 13.url

Linki zewnętrzneEdytuj