Otwórz menu główne

Doły[1] (też: Kopalnie, Karwinna, cz. Doly, dawniej: Karvinná, niem. Karwin, pierwotnie Arnoldsdorf) – część miasta Karwina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach. Jest to także gmina katastralna o nazwie Karviná-Doly i powierzchni 1634,93 ha[2], na południowo-zachodnim skraju miasta. W 2001 liczyły 810 mieszkańców[3], a w 2010 odnotowano 161 adresów[4]. Obejmuje obszar dawnej Karwiny (cz. Karvinná, niem. Karwin) sprzed 1948 roku. Współczesna Karwina zrodziła się w 1948 z połączenia ówczesnych gmin: Karwina, Frysztat, Darków, Raj oraz Stare Miasto. Nowy organizm miejski otrzymał nazwę właśnie od Karwiny, zaś herb od Frysztatu.

Herb Karwina Doły[1] (Kopalnie)
Doly
Część miasta Karwina
Ilustracja
Kościół św. Piotra z Alkantary
Herb
Herb
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powiat Karwina
Miasto Karwina
W granicach Karwina 1948
Powierzchnia 16,35 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności

810
• gęstość 49,5 os./km²
Kod pocztowy 735 06
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa lokalizacyjna kraju morawsko-śląskiego
Doły[1] (Kopalnie) Doly
Doły[1] (Kopalnie)
Doly
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Doły[1] (Kopalnie) Doly
Doły[1] (Kopalnie)
Doly
Ziemia49°50′05″N 18°29′07″E/49,834722 18,485278
Portal Portal Czechy

W granicach administracyjnych dzielnicy znajduje się również obszar dawniej samodzielnej wsi Solcy.

Spis treści

NazwaEdytuj

Nazwa Karwina, dawniej też Karwinna, jest kulturowa (od stpol. apelativa karw, karwa, psl. korva) lub dzierżawcza od nazwy osobowej Karw lub Karwa, być może od słowa karw oznaczającego woła, człowieka leniwego[5]. Średniowieczna nazwa niemiecka Arnoldesdorf oznaczała wieś Arnolda. Na przestrzeni lat w dokumentach średniowiecznych była wymieniana jako Carwina/Carvina (ok. 1305), Karwin, in deutscher Sprache Arnolssdorff genannt (1331), z Karwiney (1441), Arnoldisdorff (1447), Carwynu (w celowniku, 1447), z Carwine (1450), Karwynsky z Karwyni (1461), wsy Karwiney (1461), z Karwiney (1536), Karwinsky z Karwinney (1584), na Karwiney (1598), Karwina (1652), Karwin (1736, 1804), Karwina, Karwino (1788), Karwina, Karviná, Karwin (1900)[5]. W miejscowej gwarze występuje wymowa zarówno Karwina jak i Karwino, dopełniacz Karwinej[5].

HistoriaEdytuj

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Carwina XI) mansi[6][7][8]. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 11 łanów większych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową). Krótko po tym wydarzeniu do miejscowości dotarła również grupa niemieckich osadników, którzy nadali miejscowości nazwę Arnoldesdorff (wzmiankowanej w 1331 i 1447), która zanikła jeszcze w średniowieczu[5]. Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach utworzonego w 1290 piastowskiego (polskiego) księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

W 1551 miejscowość została zakupiona przez Larischów.

Odkrycie bogatych złóż węgla w tej okolicy doprowadziło do gwałtownego rozwoju Karwiny i sąsiednich wsi jako miejscowości górniczych i hutniczych. W 1847 roku nastąpiło pierwsze połączenie kolejowe w ramach cesarsko-królewskiej Kolei Północnej, w 1871 kolejne, w ramach Kolei Koszycko-Bogumińskiej.

 
Dawny herb Karwiny (1909)

W 1869 we wsi żyło 3384 osób[3], lecz w następnych dekadach liczba ta gwałtownie rosła. Według austriackiego spisu ludności z 1910 roku miasteczko Karwina (bez Solcy) miała już 15761 mieszkańców, z czego 15 402 było zameldowanych na stałe, 12 727 (82,6%) było polsko-, 1815 (11,9%) niemiecko-, 823 (5,3%) czesko- i 37 (0,2%) innojęzycznymi, 13 754 (87,3%) było katolikami, 1682 (10,7%) ewangelikami, 8 (0,1%) kalwinistami, 171 (1,1%) wyznawcami judaizmu oraz 146 (1,1%) innej religii lub wyznania[9].

Znajduje się tu również barokowy kościół św. Piotra z Alkantary wybudowany w 1736. Z powodu intensywnego wydobyca węgla kamiennego w okolicy ziemia opadła, a budynek przechylił się o 6,8° w kierunku południowym[10]. Obecnie kościół jest chronionym zabytkiem i pamiątką z przeszłości, kiedy fedrunek pod Karwiną odbywał się na dużo większą skalę niż dziś. Kościół jest wciąż otwarty i każdego tygodnia przeprowadza msze w językach czeskim i polskim[10]. W pobliżu kościoła zlokalizowany jest też stary cmentarz.

Podobnie wyludnił się obszar całej dzielnicy. Jeszcze w 1930 liczył 22317 mieszkańców, w 1961 12796, a w 1991 jedynie 1302[3]. Mimo to na terenie dzielnicy wciąż funkcjonują czynne kopalnie zrzeszone w OKD, a.s.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I, 2009 Publikacja w formacie PDF
  2. Informace o katastrálním území Karviná-Doly (cz.). [dostęp 2010-09-27].
  3. a b c Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. s. 718-719. [dostęp 2010-09-27].
  4. Adresy v České republice (cz.). 2010-09-27. [dostęp 2010-09-27].
  5. a b c d Robert Mrózek: Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego. Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 1984, s. 178. ISBN 82-00-00622-2.
  6. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 296. ISBN 978-83-926929-3-5.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  9. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien, Troppau 1912.
  10. a b O kościele na stronie hrady.cz (cz.)

Linki zewnętrzneEdytuj