Otwórz menu główne

II bitwa pod Bornholmem – starcie okrętu kaperskiego Związku Pruskiego z niewielką flotą kaperską zakonu krzyżackiego 8 lipca 1460 roku w pobliżu wyspy Bornholm, zakończone zdobyciem okrętów krzyżackich przez okręt związkowy. W efekcie bitwy i jej następstw zakon krzyżacki utracił wszystkie okręty kaperskie, co załamało próbę budowy własnej floty przez wielkiego mistrza Zakonu Ludwiga von Erlichshausena i zakończyło działania zbrojne na Morzu Bałtyckim podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466).

II bitwa pod Bornholmem
wojna trzynastoletnia
Ilustracja
Wyspa Bornholm
Czas 8 lipca 1460
Miejsce u wybrzeży Bornholmu
Terytorium Bornholm
Przyczyna zwalczanie krzyżackiej floty kaperskiej przez flotę Gdańska
Wynik decydujące zwycięstwo floty związkowej
Strony konfliktu
Związek Pruski w tym:
  • flota gdańska
zakon krzyżacki
Dowódcy
Szymon Lubbelow
Siły
1 okręt
70 zbrojnych
3 okręty
120 zbrojnych
Straty
nieznane 20 zabitych
100 wziętych do niewoli
3 okręty zdobyte
brak współrzędnych
Wojna trzynastoletnia

ChojniceKnipawaIławaRynBornholm ISępopolMalborkBornholm IIPruszcz GdańskiŚwiecinoZalew Wiślany

Spis treści

Geneza bitwyEdytuj

Układ rozejmowy pomiędzy Polską a Danią zawarty 28 lipca 1458 roku pozbawił zakon krzyżacki głównego sojusznika w wojnie trzynastoletniej. Jednocześnie Krzyżacy z braku własnej floty utracili możliwość ograniczenia zyskownego handlu morskiego miast walczącego z nimi Związku Pruskiego oraz obrony szlaków handlowych prowadzących do odbitych przez Zakon portów nad Bałtykiem: Memel (Kłajpedy) i Königsberga (Królewca)[1].

W reakcji zakon krzyżacki podjął próbę budowy własnej floty kaperskiej przy pomocy zainteresowanego handlem z państwem zakonnym miasta Amsterdam i zdecydował się wystawić prywatnym kapitanom listy kaperskie.

Budowa floty przez wielkiego mistrza napotkała znaczne trudności: doświadczeni dowódcy zostali już najęci przez Związek Pruski, a próby przeciągnięcia ich na stronę Krzyżaków przyniosły mierne efekty. W rezultacie jedynie niewielka liczba okrętów rozpoczęła ataki na statki związkowe na szlakach morskich[2].

BitwaEdytuj

Okręty kaperskie stanowiły zmobilizowane okręty handlowe i nie wyróżniały się specjalną budową. Ich podstawowym sposobem walki był atak abordażem i w tym celu obsadzano je uzbrojoną załogą[3]. Podobnie uzbrajano okręty handlowe poruszające się w obszarze zagrożenia, okrętując uzbrojoną eskortę[4].

Rada miasta Gdańska utrzymywała własne okręty kaperskie na Morzu Bałtyckim, które zwalczały krzyżacką żeglugę. W działaniach zbrojnych na Bałtyku szczególne znaczenie miał obszar pomiędzy Bornholmem i Gotlandią, wyspami strategicznie położonymi na skrzyżowaniu bałtyckich szlaków żeglugowych. Panowanie nad tym obszarem pozwalało kontrolować całą żeglugę bałtycką[5][6].

 
Wybrzeże Bornholmu widziane z morza od południowej strony wyspy

8 lipca 1460 r. gdański okręt kaperski (barka) „Lyckuff” pod dowództwem kapitana Szymona Lubbelowa przechwycił krzyżacką flotę złożoną z 3 okrętów (sznik[7] lub szniki, krajery i balingera[8]) kaperskich, obsadzonych przez najemników i uzbrojonych mieszczan królewieckich w okolicach wyspy Bornholm. Wykorzystując znaczne rozproszenie, w jakim poruszały się okręty krzyżackie, okręt gdański kolejno zaatakował abordażem i zdobył wszystkie jednostki Zakonu. W walce zginęło 20 krzyżackich żołnierzy, a 100 wraz z rycerzem zakonnym dostało się do niewoli[9].

Zdobyte okręty wraz z jeńcami zostały 16 lipca 1460 r. doprowadzone do portu w Gdańsku[7].

Skutki bitwyEdytuj

Wieść o zdecydowanym zwycięstwie kapitana Lubbelowa koło Bornholmu skutkowała upadkiem morale krzyżackich kaprów i uchyleniem się od starcia przez kolejny okręt krzyżacki, napotkany przez Związkowców w porcie Sandvik na Olandii – na widok nadpływających kaprów związkowych krzyżacka załoga porzuciła swoją jednostkę i uciekła na ląd[7].

 
Gdańsk, średniowieczny mechanizm dźwigowy w porcie i brama wodna nad Motławą

W drugiej połowie lipca 1460 roku kolejne trzy krzyżackie okręty kaperskie zostały zdobyte przez patrolujące Bałtyk i zwalczające piractwo okręty („kogi pokoju”) Hanzy. Klęski te zakończyły działalność floty zakonu krzyżackiego na Bałtyku w czasie wojny trzynastoletniej 1454–1466 – kaprowie krzyżaccy w końcowym okresie wojny urządzali jedynie wypady na wody Zatoki Gdańskiej i Helu.

Pokonanie kaprów krzyżackich umożliwiło flocie kaperskiej Związku Pruskiego przejście do działań przybrzeżnych i śródlądowych w delcie Wisły[10], co znacznie przyczyniło się do rozstrzygnięcia decydującej dla przebiegu wojny kampanii 1463 roku w bitwie na Zalewie Wiślanym[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 156, 158.
  2. J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 160.
  3. Morski Grunwald. Wpisany przez Tomasz Falba piątek, 14 września :50 - PDF, docplayer.pl [dostęp 2017-08-06].
  4. Józef Wiesław Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 152.
  5. Józef Wiesław Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 16.
  6. Andrzej Nowak, 1340-1468 Królestwo zwycięskiego orła, s. 255.
  7. a b c J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 161.
  8. Nazwiska kapitanów (kaprów) 1454–1472, www.polskieokrety.republika.pl [dostęp 2017-06-12].
  9. J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 160–161.
  10. J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 162.
  11. J.W. Dyskant, Zatoka Świeża 1463, s. 170–171.

BibliografiaEdytuj