Dur brzuszny (łac. typhus abdominalis), zwany dawniej tyfusem lub tyfusem brzusznym – ogólnoustrojowa choroba bakteryjna wywołana Gram-ujemnymi pałeczkami Salmonella enterica, serotyp Typhi (Salmonella Typhi). Wywołują ją bakterie z grupy salmonelli, które w temperaturze 60 °C giną już po kilkunastu minutach. Źródłem zakażenia może być brudna woda, nieumyte owoce, a także nieczystości zawierające w sobie pałeczki Salmonella Typhi. Charakteryzuje się gorączką (powoli narastającą, aż do osiągnięcia ok. 40 stopni), krańcowym wyczerpaniem, bólami brzucha, objawami zatrucia endotoksyną (splątanie) i różową wysypką, tak zwaną „różyczką durową”, czyli rumieniową wysypką plamisto-grudkową zlokalizowaną na skórze klatki piersiowej lub nadbrzusza. Tym objawom towarzyszy także powiększenie wątroby, śledziony i węzłów chłonnych szyi oraz zapalenie spojówek. Pomimo gorączki występuje względne spowolnienie pracy serca – jest to objaw Fageta[1].

Dur brzuszny
Typhus abdominalis
ilustracja
Klasyfikacje
ICD-10

A01

A01.0

Dur brzuszny

A01.1

Dur rzekomy A

A01.2

Dur rzekomy B

A01.3

Dur rzekomy C

A01.4

Dur rzekomy, nie określony

Dr Schreiber z San Augustine podaje szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w wiejskiej szkole w hrabstwie San Augustine w Teksasie. Kwiecień 1943

Profilaktyka edytuj

Dokładne mycie owoców i warzyw przed spożyciem, a także picie tylko czystej wody z pewnego źródła i unikanie kontaktu z nieczystościami skażonymi bakteriami. Bardzo ważne jest mycie rąk przed jedzeniem i po wyjściu z ubikacji, ponieważ dur brzuszny (podobnie jak np. czerwonka) należy do tzw. chorób brudnych rąk (chory na dur brzuszny wydala zarazki z kałem).

Szczepienia edytuj

Możliwe też przyjęcie szczepionki uodparniającej; odporność zyskuje się po jednej dawce na okres około 3 lat. Na polskim rynku dostępne są cztery szczepionki, z czego trzy podaje się poprzez wstrzyknięcie, a jedną z nich przyjmuje się doustnie:

  • Typhim Vi - jednodawkowa szczepionka inaktywowana[2]
  • Ty - zawiera inaktywowane bakterie Salmonella typhi, podaje się ją w trzech dawkach[3]
  • TyT - szczepionka uodparniająca na dur brzuszny oraz tężec[4]
  • Vivotif - szczepionka przyjmowana doustnie, zawierająca atenuowane (osłabione) szczepy bakterii chorobotwórczych [5][6]
 
Lizzie van Zyl – siedmioletnia ofiara duru brzusznego na łożu śmierci w czasie II wojny burskiej (1899–1902) w obozie koncentracyjnym utworzonym przez Brytyjczyków w Bloemfontein w Afryce Południowej. Zdjęcie wykonano w maju 1901.

Rozpoznanie edytuj

Stadia duru brzusznego edytuj

  • okres obrzmienia rdzeniastego (stadium intumescentiae medullaris)
  • okres tworzenia się strupów (stadium crustosum)
  • okres tworzenia się owrzodzeń (stadium ulcerationis)
  • okres oczyszczania się owrzodzeń (stadium detersionis)

Leczenie edytuj

Wymaga leczenia antybiotykiem.

Stosowane antybiotyki to: ampicylina (8 g/dobę) przez okres gorączki, a także kilka dni po jej ustąpieniu. Alternatywne antybiotyki: ciprofloksacyna, cefoperazon. Stosowany z powodzeniem może być również sulfametoksazol z trimetoprimem (kotrimoksazol) i furazolidon. Konieczne jest wyrównanie poziomu płynów i elektrolitów[7].

Rokowanie edytuj

Rokowanie dobre, jeżeli wcześnie leczony, przed wystąpieniem powikłań, a ogólny stan i odporność chorego przed chorobą nie jest upośledzona[7].

Przypisy edytuj

  1. Mark H. Beers i inni, The Merck manual : podręcznik diagnostyki i terapii, 3 wyd. pol, Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2008, s. 1902, ISBN 978-83-60290-99-6, OCLC 297538377 [dostęp 2022-07-30].
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Typhim Vi [1]
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ty [2]
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego TyT [3]
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif [4]
  6. Szczepienie na dur. Co powinieneś o nim wiedzieć?, leki.pl [dostęp 2023-12-28] (pol.).
  7. a b c Mark H. Beers i inni, The Merck manual : podręcznik diagnostyki i terapii, 3 wyd. pol, Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2008, s. 1904, ISBN 978-83-60290-99-6, OCLC 297538377 [dostęp 2022-07-30].