Eduard Pant

polityk austriacki

Eduard Pant (ur. 28 stycznia 1887 w Witkowicach, dziś dz. Ostrawy, zm. 20 października 1938 w Katowicach) – niemiecki nauczyciel i dziennikarz, działacz mniejszości niemieckiej II RP, poseł i wicemarszałek Sejmu Śląskiego (1922–1935) oraz senator RP (1928–1935), doktor filozofii. Redaktor naczelny "Der Oberschesische Kurier", najpoczytniejszego dziennika niemieckiego w Polsce, wydawanego w Królewskiej Hucie (obecnie Chorzów).

Eduard Pant
Data i miejsce urodzenia 28 stycznia 1887
Witkowice
Data i miejsce śmierci 20 października 1938
Katowice
Senator II i III kadencji (II RP)
Okres od 1928
do 1935
Przynależność polityczna Niemiecki Klub Narodowy
Centrolew
Wicemarszałek Sejmu Śląskiego
Okres od 1922
do 1929
Przynależność polityczna Klub Niemiecki, Deutsche Katholische Volkspartei
Okres od 1930
do 1930
Okres od 1930
do 1935

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie niemieckich rolników na Śląsku Austriackim. Ukończył gimnazjum w Morawskiej Ostrawie, później studiował filologię, germanistykę oraz filozofię na Uniwersytecie w Pradze. Jesienią 1910 zdał egzaminy nauczycielskie i rozpoczął studia filozoficzne, które uwieńczył w 1913 doktoratem. Od 1910 pracował w niemieckojęzycznych szkołach na terenie Austro-Węgier: w Pradze, Linzu i Wiedniu). W 1914 wrócił do Księstwa Górnego i Dolnego Śląska, by podjąć pracę jako nauczyciel łaciny i greki w gimnazjum miejskim w Bielsku. W tej szkole pracował aż do 1930 (z przerwą na służbę wojskową podczas I wojny światowej).

Jako przedstawiciel Katholische Volkspartei był w latach 1920–1926 członkiem rady miejskiej w Bielsku i wiceburmistrzem tego miasta. W styczniu 1927 wybrano go na miejsce zmarłego Thomasa Szczeponika przewodniczącym KVP, przemianowanej dwa tygodnie później na Deutsche Katholische Volkspartei (DKVP). Przewodniczył także organizacji niemieckich katolików w RP (Verband deutscher Katholiken in Polen).

W 1922 redagowane przez siebie "Ostschlesische Post" w Bielsku, przekształcił w mutację organu DKVP - "Der oberschlesische Kurier”, wydawanego w Królewskiej Hucie (obecnie Chorzów), którego został redaktorem naczelnym. Był to najpoczytniejszy ze wszystkich dzienników niemieckich w Polsce, miał dzienny nakład ok. 48 tys. egz. Do 1930 także przewodniczący rady nadzorczej wydawnictwa "Der Kurier G.m.b.H.".

Poseł na Sejm Śląski I, II i III kadencji (1922–1935), wybrany z listy DKVP. Wicemarszałek, przewodniczący Klubu Niemieckiego w Sejmie Śląskim. Senator RP II i III kadencji (1928-1935), wybrany z listy Bloku Mniejszości Narodowych (1928) oraz z listy niemieckiej (1930), z okręgu Katowice. Członek Komisji Prawniczej oraz Niemieckiego Klubu Parlamentarnego. Po 1928 bronił razem z ChD, NPR i PPS demokracji w województwie śląskim.

Do 1933 roku lojalny wobec Niemiec i Polski. Przeciwstawiał się nazistowskiej ideologii narodowo-socjalistycznej podczas wystąpień publicznych, na łamach prasy, na forum Sejmu Śląskiego, Senatu R.P., a także na zebraniach DKVP i VdK. M.in. podczas wystąpienia 29 marca 1933 w Sejmie Śląskim powiedział: My, jako mniejszość narodowa, nie mamy i nie chcemy mieć nic wspólnego z dążeniami i poglądami, które godzą w całość Państwa (...) Jako obywatele państwa polskiego znamy swoje obowiązki wobec państwa i zawsze też domagać się będziemy lojalnego ich spełniania". W czerwcu 1933 DVKP zawiesiła współpracę z niemieckimi nacjonalistami w Volskbundzie; w lipcu 1933 rozszerzając swe wpływy na środowiska ewangelickie, z jego inicjatywy partia zmieniła nazwę na Deutsche Christliche Volkspartei (DChVP). W lipcu 1934 zrezygnował z funkcji II kierownika Volksbundu.

Wskutek poczynań sympatyków nazistów, we wrześniu 1933 zwolniono z funkcji redaktora naczelnego "Der oberschlesische Kurier” jego współpracownika, J.C. Maiera. Po nieudanej próbie kupienia w grudniu 1933 pakietu kontrolnego wydawnictwa "Der Kurier G.m.b.H.", w lutym 1934 zostaje wraz z grupą przyjaciół wydawcą antynazistowskiego tygodnika "Der Deutsche in Polen". Wskutek wzrostu poparcia dla nazistów, w grudniu 1934 przegrywa wybory na funkcję przewodniczącego VdK. Angażuje się w działalność DChVP, którego wpływy maleją wśród sympatyzującej z nazizmem mniejszości niemieckiej. Bezowocna pozostaje także próba utworzenia, wraz z łotewskim antynazistą dr P. Schiemanem, Verband der Deutschen in Polen.

W styczniu 1935, jako jeden z niewielu senatorów głosował przeciwko projektowi nowej konstytucji R.P., ograniczającej prawa obywatelskie. W tym samym czasie przez nazistów określany już jest mianem "wroga narodu niemieckiego". Zmarł 20 października 1938 w Katowicach. Pochowany został w grobowcu na cmentarzu katolickim w Bielsku przy ul. Grunwaldzkiej[1].

Po jego śmierci, żonę Gretę wraz z pięciorgiem dzieci wspierał ówczesny referent Kurii Diecezjalnej w Katowicach, ks. Bolesław Kominek, późniejszy kardynał i autor listu biskupów polskich do niemieckich „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Po wybuchu wojny, rodzinę nękało gestapo, w obawie przed aresztowaniem wyjechała do Bielska, po zakończeniu wojny wyemigrowała do Niemiec.

PrzypisyEdytuj

  1. Kronika Osób Pochowanych - Eduard Pant. cmentarzgrunwaldzka.pl. [dostęp 2018-10-02].

BibliografiaEdytuj

  • (red. Jacek Maria Majchrowski), Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1994.
  • Henryk Rechowicz, Sejm Śląski 1922-39, Katowice 1971.
  • Pia Nordblom: Pant, Eduard. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker & Humblot, Berlin 2001, s. 39 f.
  • Pia Nordblom: Eduard Pant (1887–1938). In: Joachim Bahlcke (Hrsg.): Schlesische Lebensbilder. Neunter Band. Degener & Co., Neustadt an der Aisch 2007, s. 361–372, ​ISBN 978-3-7686-3506-6​.
  • Pia Nordblom: Mniejszość w mniejszości – Eduard Pant i jego koło. In: Śląskie prace bibliograficzne i bibliotekoznawcze. = Studia silesiaca bibliographiam bibliothecarumque scientiam illustrantia. 62, 2003, ISSN 0583-5291, s. 227–254.
  • Pia Nordblom: Für Glaube und Volkstum. Die katholische Wochenzeitung „Der Deutsche in Polen“ (1934–1939) in der Auseinandersetzung mit dem Nationalsozialismus. Schöningh, Paderborn u. a. 2000, ​ISBN 3-506-79992-4​ (Veröffentlichungen der Kommission für Zeitgeschichte. Reihe B: Forschungen 87), (Zugleich: Heidelberg, Univ., Diss., 1995).
  • Pia Nordblom: Dr. Eduard Pant. Biographie eines katholischen Minderheitenpolitikers in der Woiwodschaft Schlesien (bis zum Jahr 1932). In: Oberschlesisches Jahrbuch. 3, 1987, ISSN 0930-6978, s. 112–146 [Vgl. hierzu Redaktionelle Bemerkung (Nachtrag zu Bd. 3). In: Oberschlesisches Jahrbuch. 4, 1988, s. 222].
  • Poczet Chorzowian - Eduard Pant
  • Przemysław Hauser, biogram w: Chorzowski Słownik Biograficzny, wyd. Muzeum w Chorzowie, Chorzów 2008 (s.313-314)
  • Encyklopedia wiedzy o Kościele katolickim na Śląsku - Eduard Pant
  • "Nowa Trybuna Opolska" - Eduard Pant - lider Niemców przed wojną