Elipsa (językoznawstwo)

opuszczenie elementu zdania oczywistego ze względu na kontekst lub sytuację wypowiedzi
Ten artykuł dotyczy figury retorycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Elipsa (gr. ἔλλειψις élleipsis, brak, opuszczenie, pominięcie)[1][2], wyrzutnia – opuszczenie elementu zdania oczywistego ze względu na kontekst wypowiedzi (elipsa kontekstowa) lub ze względu na sytuację wypowiedzi (elipsa sytuacyjna), który przy odbiorze daje się zrekonstruować. Często występuje w postaci równoważnika zdania.

Ta figura retoryczna najczęściej jest używana w mowie potocznej (jako rodzaj skrótu myślowego), a także w funkcji środka stylistycznego umożliwiającego kondensację treści i zdynamizowanie wypowiedzi literackiej.

W języku polskim częste jest eliptyczne stosowanie dopełniacza w miejsce biernika, na przykład: „Chcę chleba”, „Wypij wody'” (zamiast „Chcę chleb”, „Wypij wodę”). Dzięki użyciu dopełniacza można pominąć słowo uściślające, że chodzi o mniejszą ilość produktu (nie trzeba mówić „Chcę kawałek chleba”, „Wypij trochę wody”).

Rolę znaku elipsy często pełni myślnik. Przykładowo w zdaniu „Dwukropek może zapowiadać rozwinięcie treści, średnik – przejście do samodzielnego członu” myślnik pozwala uniknąć powtórzenia frazy „może zapowiadać”.

PrzypisyEdytuj

  1. Władysław Kopaliński: elipsa; elipsoida; eliptyczny. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
  2. Henry George Liddell, Robert Scott: ἔλλειψις (ang.). W: A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-16].