Otwórz menu główne

Władysław Kopaliński

polski leksykograf, tłumacz, wydawca

Władysław Kopaliński[1], właściwie Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca, w latach 1949–1954 prezes i redaktor naczelny Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”.

Władysław Kopaliński
Ilustracja
Władysław Kopaliński (2006)
Imię i nazwisko Władysław Jan Stefczyk
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1907
Warszawa
Data i miejsce śmierci 5 października 2007
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura stosowana
Ważne dzieła
  • Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych
  • Słownik mitów i tradycji kultury
  • Słownik symboli
  • Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Kopalińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (2008)

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn właściciela fabryki kopert Samuela Sterlinga (zm. 1933[2]) i Reginy z domu Wilner (zm. 1932[3]); był najmłodszy spośród pięciorga rodzeństwa. Uczył się w gimnazjum realno-filozoficznym im. Michała Kreczmara w Warszawie. Studiował anglistykę na Uniwersytecie Warszawskim, ale studiów nie ukończył. W latach 30. pomagał ojcu w prowadzeniu drukarni (będąc jej współwłaścicielem). W 1936 ożenił się z Adelą Bartoszewicz (zm. 22 lutego 2007). W czasie II wojny światowej przebywał w Warszawie, zdecydował się nie iść do getta, był żołnierzem organizacji PLAN. W czasie wojny stracił nieomal całą rodzinę. Tuż przed wybuchem powstania warszawskiego przedostał się do Lublina. Od końca 1944 do kwietnia 1959 zastępca dyrektora programowego do spraw artystycznych Polskiego Radia w Lublinie, przeniesionego w marcu 1945 do Warszawy. W latach 40. i 50. XX wieku autor audycji radiowych „Odpowiedzi z różnych szuflad”. W latach 1949-1954 redaktor naczelny, a później prezes Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, w latach 1954-1974 publicysta „Życia Warszawy” (gdzie publikował cotygodniowy felieton – był m.in. twórcą polskiego słowa „nastolatki”, użytego po raz pierwszy w felietonie pt. „Autentyczny widz” z 2 maja 1959). W latach 1956-1970 był członkiem komitetu redakcyjnego „Pism” Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Korespondent PAP w Waszyngtonie (1958-1960). W marcu 2007 ożenił się z Anną Mysłowską, tłumaczką literatury pięknej (m.in. książek Rachel Billington i J.M. Coetzee).

Tłumaczył literaturę anglosaską (m.in. Sinclaira Lewisa), był autorem opracowań dzieł literatury klasycznej i współczesnej. Powszechnie znany jako autor dzieł leksykograficznych i encyklopedycznych.

Wyróżnienia i nagrody: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1945), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1954)[4]. Laureat Nagrody kulturalnej „Solidarności”, nagrody Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Roku (1985), Nagrody Nike Warszawska (1986) – za Słownik mitów i tradycji kultury; Nagrody Funduszu Literatury, nagrody Międzynarodowego Kuratorium Książki Dziecięcej IBBY, włoskiej nagrody European Prize „Pier Paolo Vergerio” (1988) – za Opowieści o rzeczach powszednich; Nagrody Edytorskiej Polskiego PEN Clubu (1991 – za całokształt twórczości), nagrody Ikara (1996).

Członek PPR (1946–1948), PZPR (1948–1981). Należał do Związku Literatów Polskich (1949–1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989–2007).

Mieszkał w Warszawie, przy ul. Koszykowej 1. Zmarł po długiej chorobie nowotworowej ponad miesiąc przed swoimi 100 urodzinami. Został pochowany 15 października 2007 w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B31-tuje-16)[5].

TwórczośćEdytuj

  • Baśka. Sztuka w 3 aktach (Komedia w 3 aktach, 8 odsłonach; jako Jan Stefczyk; pierwodruk: „Twórczość” nr 1/1954; wydanie książkowe: Czytelnik 1954)
  • Bałagan na Marsie. Niedzielne pogwarki (felietony drukowane w latach 19541956 w „Życiu Warszawy”; Czytelnik 1957)
  • Warszawska niedziela. Wybór felietonów z lat 1957–1964 (Czytelnik 1965)
  • Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych (Tablice rysunkowe: Szymon Kobyliński; 1967; do 2007 30 wydań)
  • W Warszawie i w Warszawce. Wybór felietonów z lat 1965–1967 (felietony drukowane w „Życiu Warszawy”; 1968)
  • Nie nazwane lata (felietony drukowane w latach 19671970 w „Życiu Warszawy”; Wydawnictwo Literackie 1972)
  • Western w autobusie (felietony; Państwowy Instytut Wydawniczy 1974)
  • Księga cytatów z polskiej literatury pięknej od XIV do XX wieku (wespół z Pawłem Hertzem);
  • Kot w worku, czyli Z dziejów pojęć i rzeczy (Krajowa Agencja Wydawnicza 1975, 1977)
  • Drugi kot w worku, czyli Z dziejów nazw i rzeczy (ilustr. Henryk Tomaszewski; wydane: 1978, 1989)
  • Trzeci kot w worku czyli Rozmaitość świata (wydane: 1982)
  • Słownik mitów i tradycji kultury (wydane: 1985, 1987, 1988, 1991, dodruk: 1993; 1996, 1997, 1998, 2001, 2003, 2006)
  • Opowieści o rzeczach powszednich (wydane: 1987, 1988, 1990, 1994, 1998, 2004, 2006)
  • Słownik symboli (wydane: 1990, 1991, (opr.); 1995, 1997, 1999, 2001, 2006)
  • Słownik przypomnień (wydane: 1992, 1993, 1996, 1999, 2006)
  • Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy (wydane: 1975–1982, 1993, 1997, 2004)
  • Encyklopedia „drugiej płci” (wydane: 1995, 2001, jako Encyklopedia „drugiej płci”. Wszystko o kobietach 2006)
  • Słownik eponimów czyli wyrazów odimiennych (wydane: 1996, 2004, dodruk:2006)
  • Podręczny słownik wyrazów obcych (wydane: 1996, 1999, 2002, 2006)
  • Słownik wydarzeń, pojęć i legend XX wieku (wydane: 1999, 1999, 2000, dodruk: 2002; dodruk: 2006)
  • Leksykon wątków miłosnych (wydane: 2002, 2003, 2004)
  • Mój przyjaciel Idzi (wybór felietonów z „Życia Warszawy” i „Polityki”; 2003)
  • 125 baśni do opowiadania dzieciom (wydane: 2004)
  • Przygody słów i przysłów. Leksykon (wydane: 2007)
  • Od słowa do słowa. Leksykon (wydane: 2007)

Tłumaczenia (wybór)Edytuj

  • J.B.S. Haldane, Mój przyjaciel pan Liki (Wyd. Książka, Łódź 1947)
  • M. Fischer, Podróż do nowego świata (Wyd. Książka, Warszawa 1948)
  • Sinclair Lewis, Królewska krew (t. I-IV, Wyd. Prasa Wojskowa 1949-1950)
  • Czao Szu-li, Piosenki Li Ju-Tsaja (Czytelnik 1950)
  • Erwin Bartz, W jarzmie Wehrmachtu (Czytelnik 1951)
  • Czao Szu-li, Opowieści spod złotego modrzewia (Czytelnik 1951)

Opracowania edytorskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kopaliński był jego pseudonimem, pochodzącym od nazwiska nauczycielki, która wzbudziła u niego zainteresowania językowe oraz literackie.: Władysław Kopaliński, czyli o leksykografii z ludzką twarzą.
  2. Nasz Przegląd”, s. 8, 10.04.1933. Warszawa. 
  3. Nasz Przegląd”, s. 16, 09.10.1932. Warszawa. 
  4. Wskazany jako Jan Stefczyk. M.P. z 1954 r. nr 97, poz. 1147.
  5. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-30].

BibliografiaEdytuj

  • Magdalena Prokopowicz (red.): Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Demart, Warszawa 2010, s. 169-170.

Linki zewnętrzneEdytuj