Otwórz menu główne

Frączki (powiat olsztyński)

wieś w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie olsztyńskim

Frączki (dawniej niem. Fleming) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Dywity. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wieś znajduje się w historycznym regionie Warmia. W czasach historycznych należała do gminy Jeziorany w powiecie reszelskim.

Frączki
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Dywity
Liczba ludności (2015) 297
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 11-001
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0472970
Położenie na mapie gminy Dywity
Mapa lokalizacyjna gminy Dywity
Frączki
Frączki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Frączki
Frączki
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Frączki
Frączki
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Frączki
Frączki
Ziemia53°56′04″N 20°35′56″E/53,934444 20,598889

Obecna nazwa wsi została sztucznie utworzona po 1945 r. na wzór innych nazw miejscowości, pochodzących od imienia, w tym przypadku Franciszek. Dawniej wieś w dokumentach zapisywano jako Flemingswalt (1358 r.), Flemingswald (1369), Flemingswalde (1376), Fleminck (1597), Fleming (1615), Flemming (1820), Do 1945 wieś nosiła nazwę Fleming.

Wieś warmińska położona w pagórkowatym krajobrazie polodowcowym z licznymi drobnymi zbiornikami wodnymi oraz aleją lipową wzdłuż drogi prowadzącej do kolonii. We wsi znajduje się szkoła podstawowa, dom kultury, dwa sklepy spożywcze i punkty usługowe, przystanek autobusowy, kościół. W architekturze zachował się pierwotny układ wsi – tak zwana ulicówka – o zwartej zabudowie, z niewielkimi działkami, często zabudowanymi w czworobok. Zagrody i pola zakładane były po obu stronach, przebiegającej środkiem wsi, drogi. Typowa zagroda składała się z kilku oddzielnych budynków: dom mieszkalny, stodoła,stajnia, obora i chlew, spichlerz, ziemianka. Małe zagrody, należące do uboższych gospodarzy, składały się jedynie z budynku mieszkalnego oraz budynku gospodarczego (czasem połączonego ze stodołą).

Domy pochodzące z przełomu XIX-XX w. są murowane, parterowe, przykryte stromym, dwuspadowym dachem, zazwyczaj z czerwoną dachówką. Występują także nieotynkowane domy wykonane z czerwonej cegły, np. budynek po byłej gospodzie (obecnie budynek mieszkalny) czy plebania. W większości domów znajdują się dwa wejścia. Pierwsze – czasem z gankiem – znajduje się od strony drogi, niegdyś przeznaczone było dla gości, drugie – znajduje się od strony podwórza gospodarczego, służyło głównie domownikom.

W zabudowie gospodarczej występują także murowane budynki z górną partią szalowaną deskami (ok. XIX w.), zazwyczaj dach pokrywa czerwona dachówka ceramiczna, niektóre drewniane stodoły pod koniec XX przykryte były jeszcze eternitem.

W ostatnich latach obserwuje się ujemny przyrost naturalny, który jest jednym z poważniejszych problemów wsi. Innymi ważniejszymi problemami są m.in. bezrobocie oraz alkoholizm, którego przykłady, możemy zaobserwować w miejscach publicznych.

HistoriaEdytuj

Wieś lokowana na prawie chełmińskim przez biskupa Jan Stryprocka 14 maja 1358 roku, który swojemu krewnemu Henrykowi Flemingowi z Wusen zapisał 50 włók ziemi. W przywileju lokacyjnym zobowiązano zasadźcę do wybudowania kościoła. Pierwszym właścicielem wsi był Heinrich Fleming von Wusen, który w podarunku od biskupa otrzymał las. Nazwa wsi pochodzi od imienia pierwszego właściciela – Fleming.

Za czasów biskupa Franciszka Kuhschmalza (1424–1457) kościół był filią kościoła w Radostowie (Freundenberg). Prawdopodobnie uległ zniszczeniu w czasie wojen, ponieważ brak go w wykazie parafii z końca XV w. Nowy kościół wybudowano pod koniec XVI w., a konsekrował go dn. 25 września 1580 roku, ku czci św. Marii Magdaleny, biskup Marcin Kromer. Kościół ten został rozebrany w 1870 r. Obecny budynek kościoła pochodzi z XIX w., konsekrowany 2 lipca 1873 roku przez biskupa Filipa Krementza. Samodzielna parafia we Frączkach została utworzona przez biskupa Andrzeja Thiela w dniu 21 stycznia 1905 roku.

W roku 1615 Ludwik Sokołowski zapisał 19 włók kolegiacie w Dobrym Mieście. W 1783 we wsi było 35 domów. W 1818 we wsi mieszkały 274 osoby, w 1939 – 403 osoby, w 1998 – 288. W plebiscycie z roku 1920 wszystkie głosy oddano za Prusami Wschodnimi.

Pod koniec lat 90. XX w. powstała tu pierwsza w regionie szkoła społeczna (niedawno zlikwidowana).

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

  • Kościół neogotycki wybudowany w latach 1871–1872, jednonawowy o stylizowanym wystroju[1].
  • 4 kapliczki warmińskie
  • Przed II wojną światową stał w centrum pomnik upamiętniający mieszkańców wsi Frączki i Studzianka, którzy polegli na frontach I Wojny Światowej. Po II Wojnie Światowej zniszczony i rozebrany. Zachowały się postument (podmurówka) oraz kamienna kula zdobiąca wierzchołek. Na podmurówce w 2008 r. umieszczono kamień i tablicę pamiątkową o treści: „650 lat nadania praw lokacyjnych wsi Frączki d. Fleming Frączki 23.08.2008”. Kamienna kula zachowała się na terenie prywatnej posesji.
  • Tor szutrowy, na którym rozgrywane są imprezy samochodowe.

PrzypisyEdytuj

  1. Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s.101

BibliografiaEdytuj

  • Lewicka D., Tomkiewicz R., 1994. Gmina Dywity. Teraźniejszość i przeszłość. Monografie miast i wsi Warmii i Mazur nr 1. Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego, Olsztyn, 85 str.
  • Jan Chłosta, 2002. Słownik Warmii (historyczno-geograficzny). Wydawnictwo Littera, Olsztyn, ​ISBN 83-914158-5-6​.
  • opis wsi na stronie Domu Warmińskiego
  • Mój Fleming, moje Frączki. Wspomnienia mieszkańców, oprac. hist. Stanisław Achremczyk. – Frączki: Stowarzyszenie Nasza Wieś, 2008.

Linki zewnętrzneEdytuj