Otwórz menu główne

Gęsiec, gęsiec gambijski[6] (Plectropterus gambensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae) spokrewniony z gęsiami i kaczkami. Odróżnia się od nich jednak odrębnymi cechami anatomicznymi i dlatego włącza się go do osobnej podrodziny Plectropterinae. Jedyny przedstawiciel rodzaju Plectropterus[7][8]. Występuje na mokradłach całej subsaharyjskiej Afryki.

Gęsiec
Plectropterus gambensis[1]
(Linnaeus, 1758)
Gęsiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Plectropterus[2]
Stephens, 1824
Gatunek gęsiec
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Anas gambensis Linnaeus, 1766[4]
Podgatunki
  • P. g. gambensis (Linnaeus, 1766)
  • P. g. niger P. L. Sclater, 1877
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg

EtymologiaEdytuj

  • Plectropterus: gr. πληκτρον plēktron – kogucia ostroga; -πτερος -pteros – -skrzydły, od πτερον pteron – skrzydło[9].
  • gambensis: Gambia[10].
  • Anatigralla: łac. anas, anatis – kaczka; grallae – palce, od archaicznego gradula – kroczek, od gradus – krok[11].

Zasięg występowaniaEdytuj

Gęsiec występuje w zależności od podgatunku P. gambensis[8]:

Wygląd zewnętrznyEdytuj

 
Dymorfizm między płciami przejawia się m.in. większymi naroślami w części twarzowej u samców

Dorosłe gęśce osiągają 75-115 cm długości i przeciętnie 4-6,8 kg masy ciała, choć czasem ich masa wynosi nawet 7 kg, przy czym samce są dużo większe niż samice[12][13] Należą do największych afrykańskich ptaków wodnych i uchodzą za jedne z największych gęsi.
Większość ich ubarwienia jest czarna, z białą częścią twarzową i dużymi białymi plamami na skrzydłach. Długie nogi są cielistej barwy. Nominatywny podgatunek P. g. gambensis ma rozległe białe pole na brzuchu i po bokach ciała, ale podgatunek P. g. niger, który występuje w południowym biegu rzeki Zambezi na brzuchu posiada jedynie małe białe plamki.

Kaczor różni się od kaczki nie tylko rozmiarem, ale i większą twarzową czerwoną łatką, która rozszerza się za czerwonym dziobem, oraz naroślą u podstawy górnej szczęki.

ZachowanieEdytuj

Gęśce zwykle nie wydają żadnych dźwięków, ale gdy lecą można usłyszeć cienki gwizd. Duże gniazdo ukryte jest zazwyczaj w roślinności w pobliżu wody, ale ptaki wykorzystują też szczeliny w drzewach, inne szczeliny oraz stare gniazda warug. Ostroga na zagięciu skrzydeł może im służyć do prowadzenia walki.

Ten płodny i towarzyski gatunek żeruje na pastwiskach jedząc rośliny łąkowe, ale środek dnia przeznacza na odpoczynek nad wodą.

Gęsiec jest jednym z gatunków, którego dotyczy porozumienie o ochronie migracji ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA).

PrzypisyEdytuj

  1. Plectropterus gambensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Plectropterus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2011-04-02]
  3. F. de Lafresnaye: Séance publique de la Société linnéenne de Normandie. Caen: 1837, s. 37. (fr.)
  4. Carboneras 1992 ↓, s. 593.
  5. BirdLife International 2012, Plectropterus gambensis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.1 [dostęp 2015-06-18] (ang.).
  6. Denis Lapage: Gęsiec (Plectropterus gambensis) (Linnaeus, 1766). Avibase. [dostęp 2013-11-09].
  7. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Rodzina: Anatidae Leach, 1820 - kaczkowate - Ducks, Geese, Swans (wersja: 2015-02-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2015-06-18].
  8. a b Frank Gill, David Donsker: Screamers, ducks, geese & swans (ang.). IOC World Bird List: Version 5.2. [dostęp 2015-06-18].
  9. Jobling 2017 ↓, s. Plectropterus.
  10. Jobling 2017 ↓, s. gambensis.
  11. Jobling 2017 ↓, s. Anatigralla.
  12. WAZA : World Association of Zoos and Aquariums, www.waza.org [dostęp 2017-11-23] (ang.).
  13. CSU Libraries: Garst Wildlife Photos: Search Results: Item

BibliografiaEdytuj

  1. Database entry includes justification for why this species is of least concern (IUCN2006) - Plectropterus gambensis, BirdLife International 2004.
  2. Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, SASOL Birds of Southern Africa (Struik 2002) ​ISBN 1-86872-721-1​.
  3. Steve Madge, Wildfowl, Hilary Burn, London: Christopher Helm, 1987, ISBN 0-7470-2201-1, OCLC 16804964.
  4. Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
  5. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-10-30]. (ang.)