Otwórz menu główne

Groszek pachnący (Lathyrus odoratus L.) – gatunek rośliny rocznej wywodzący się z rejonu śródziemnomorskiego (Sycylia, południe Włoch[3]), rozprzestrzeniający się także w innych rejonach i w wielu krajach uprawiany[4]. W Polsce wyłącznie w uprawie jako roślina ozdobna, tylko przejściowo dziczejąca (efemerofit). Często uprawiane, jednoroczne pnącze[3].

Groszek pachnący
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj groszek
Gatunek groszek pachnący
Nazwa systematyczna
Lathyrus odoratus L.
Sp. pl. 2:732. 1753
Kategoria zagrożenia
Status iucn3.1 NT pl.svg
wyższe ryzyko wyginięcia (IUCN 3.1)[2]
Wąsy czepne
Strąk

Spis treści

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Kanciasta, cienka[5], wiotka, osiągająca od 1 do 2 m wysokości, w górnej części oskrzydlona.
Liście
Pierzaste[5], złożone z jednej pary eliptycznych listków. Niektóre liście przekształcone w wąsy czepne za pomocą których roślina chwyta się podpór.
Kwiaty
Delikatne o pastelowych barwach białej, żółtej, różowej, pomarańczowej, niebieskiej[3], zebrane w 1–3 kwiatowe, nieliczne[5] grona. Kwiaty motylkowe o średnicy od 3 do 4 cm, silnie pachnące; o barwach białej, żółtej, różowej, pomarańczowej, niebieskiej. Osadzone w liczbie od 4 do 7 na sztywnych szypułkach. Kwitnie od czerwca do końca sierpnia.
Owoc
Nieoskrzydlony, wydłużony, omszony[3] strąk na szypułce o długości ponad 7 cm.

Zastosowanie i uprawaEdytuj

  • Zastosowanie. Ze względu na swoje ładne i wonne kwiaty jest często uprawiany jako roślina ozdobna. Uprawiany jest na rabatach i na kwiat cięty, na altanach, balkonach, pergolach. Idealnie nadaje się na osłonę dobrze oświetlonych ścian i ogrodzeń. Wyhodowano kultywary o szerokiej gamie barw kwiatów, jednak są one mniej pachnące od typowej formy[6]. Istnieją odmiany karłowe i wysokie, pnące.
  • Uprawa. Nasiona wysiewa się pod koniec marca lub na początku kwietnia wprost do gruntu, po 4–6 nasion w jednej kupce, w rozstawie 20 × 50 cm[7]. Odmiany wysokie pnące, wymagają podpór. Groszek pachnący dobrze rośnie w miejscu ciepłym i nasłonecznionym, na glebie lekkiej, ale zasobnej w składniki pokarmowe, słabo zasadowej. Młode rośliny znoszą dość dobrze chłody, można więc wysiewać nasiona do gruntu już od połowy kwietnia. W temperaturze 15-18 stopni kiełkują po 14 dniach[3].

OdmianyEdytuj

  • 'Cuthberston' – rośliny silnie rosnące[5], kwiaty średniej wielkości z pomarszczonymi płatkami, wyrastające grupami po 4–5 na długich szypułkach[5].
  • 'Praecox' – wcześnie kwitnący, kwiaty duże (średnica 4–5 cm) o pofalowanych płatkach; nadają się do uprawy przyspieszonej pod szkłem[5].
  • 'Spencer' – popularne odmiany gruntowe, wielkokwiatowe[5], kwiaty średnicy 4–5 cm ze sfalowanymi płatkami. Szczególnie polecany do uprawy w gruncie.
  • 'Zvolanek' – odmiany wielkokwiatowe[5], sfalowane kwiaty w grupach po 4–6 na długiej szypułce (40 cm)[7].
  • 'Cupido' (Liliput) – rośliny niskie 40-60 cm, obficie, lecz krótko kwitnące[5].
  • 'Duplex' – rośliny o kwiatach z podwójnym żagielkiem[5].
  • 'Galaxy' – rośliny o kwiatach dużych, zebranych po 5-7 na długich szypułkach[5].
  • 'Ruffled' – górny płatek kwiatu bardzo duży [żagielek] o brzegach falistych[5].
  • 'Pink Pride' – kwiaty różowe z białym środkiem[3].
  • 'Danny' – kwiaty ciemnoniebieskie[3].
  • 'White Ensign' – kwiaty czysto białe[3].

CiekawostkiEdytuj

Nasiona groszku pachnącego zawierają β-aminopropionitryl powodujący chorobę zwaną latyryzmem. Związek ten nieodwracalnie hamuje enzym oksydazę lizylową, odpowiedzialną za przekształcenie aminokwasu lizyny w allizynę. Proces ten jest ważny przy syntezie kolagenu – jego zablokowanie uniemożliwia wytworzenie wiązań poprzecznych między cząsteczkami tropokolagenu. Powoduje to nieprawidłowości w strukturze kości, stawów, naczyń krwionośnych. Częsta u bydła, zdarza się również u ludzi (cyrkowi "ludzie z gumy").

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
  2. Czerwona księga gatunków zagrożonych (ang.). [dostęp 6 marca 2014].
  3. a b c d e f g h Jan Tykač: Rośliny pnące. Leksykon przyrody.. Polska Oficyna Wydawnicza 'BGW', 1985. ISBN 83-7066-152-1.
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-12].
  5. a b c d e f g h i j k l Krystyna Oszkinis: Kwiaty od A do Z. PWRiL, 1992.
  6. zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  7. a b Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.

BibliografiaEdytuj

  1. J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer., Biochemia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005
  2. B.D. Hames, N.M. Hooper, Biochemia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, 2002
  3. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.