Győr

miasto na Węgrzech

Győr i [ˈɟø:r] (słow. Ráb, niem. Raab, pol. Jawaryn[1]) – miasto (131,3 tys. mieszkańców) nad Dunajem i Rabą, na północnym zachodzie Węgier. Siedziba władz komitatu Győr-Moson-Sopron oraz ośrodek administracyjny powiatu Győr. Ośrodek przemysłowy, kąpieliska termalne, ogród zoologiczny.

Győr
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Węgry
Komitat Győr-Moson-Sopron
Powiat Győr
Zarządzający Dézsi Csaba András
Powierzchnia 174,62 km²
Populacja (I 2011)
• liczba ludności
• gęstość

131 267
751,7 os./km²
Nr kierunkowy 96
Kod pocztowy 9000–9030
Położenie na mapie Węgier
Mapa konturowa Węgier, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Győr”
Ziemia47°41′N 17°38′E/47,683333 17,633333
Strona internetowa
Portal Węgry

Győr jest jednym z głównych centrów administracyjnych i kulturalnych Węgier. To najważniejsze miasto północno-zachodnich Węgier, 6. w kraju pod względem liczby mieszkańców. Jest również miastem uniwersyteckim i popularnym celem turystycznym. Leży w połowie drogi między Wiedniem i Budapesztem, przy jednej z najważniejszych tras komunikacyjnych Europy Środkowej. Niedawno otwarto lotnisko Győr-Per.

HistoriaEdytuj

 
Győr w XVI w.

Początkowo w V wieku przed naszą erą powstała tu osada celtycka (Arrabona). Od czasów podboju rzymskiego około 10 roku n.e. Arrabona przez 400 lat wchodziła w skład rzymskiej prowincji Panonia[2]. Na skutek najazdów plemion germańskich i Hunów, Rzymianie w IV-V wieku opuścili północną Panonię, ale osada nadal była zamieszkiwana[2]. W następnych stuleciach tereny, na których leży obecne miasto było opanowywane przez plemiona Słowian i Longobardów[2]. Szczególne znaczenie Arrabona miała dla Awarów, którzy mieli tu jeden z głównych ośrodków. Następnie opanowali je Frankowie[2]. W latach 880–894 terytorium to było częścią Państwa wielkomorawskiego, a następnie na krótko znalazło się pod dominacją wschodnich Franków[2].

Był to ważny ośrodek już w czasach panowania pierwszego króla Węgier Stefana I, który na przełomie X/XI wieku zdecydował o umieszczeniu w Győr jednego z pięciu pierwszych biskupstw na Węgrzech i siedzibą komitatu[2]. W tym okresie powstała tu też pierwsza romańska katedra. W XIII wieku został zajęty przez Mongołów w czasie najazdu na Węgry w latach 1241–1242, a następnie zniszczone przez wojska czeskie Ottokara II w 1271[2]. Podczas odbudowy w 1271 roku miejscowość otrzymała od Stefana V prawa miejskie[3]. W związku z najazdami, w XIII wieku obok katedry na wzgórzu Káptalan zbudowano zamek biskupi (Püspökvár). Podczas I wojny austriacko-tureckiej w 1529 roku Austriacy spalili miasto nie broniąc go przed wojskami Sulejmana Wspaniałego, dlatego turecka nazwa miasta to Yanık kala („spalone miasto”)[2]. Po odstąpieniu Turków i rozbiorach Królestwa Węgier w Układzie w Wielkim Waradynie austriaccy Habsburgowie po 1537 roku otoczyli miasto fortyfikacjami bastionowymi wg planów włoskich architektów[2][3]. Zadaniem twierdzy miała być ochrona Wiednia od południowego wschodu[2]. Podczas III wojny austriacko-tureckiej przez krótki okres w latach 1594–1598 twierdza i miasto znajdowały się pod okupacją turecką[2]. Miasto rozbudowano w XVII i XVIII wieku w stylu barokowym. Na krótko zajęte przez Turków w 1683 roku i odzyskane przez Habsburgów po bitwie pod Wiedniem[2]. Po odzyskaniu przez Austriaków Budy w 1686 r. spadło znaczenie militarne miasta. W 1743 Győr otrzymał status wolnego miasta królewskiego.

W 1809 roku została stoczona tu bitwa, w której siły francusko-włoskie pokonały Austriaków, po czym Napoleon Bonaparte polecił wysadzić część fortyfikacji. Podczas II wojny światowej miasto zostało częściowo zniszczone[2].

W latach 1973–1978 wzniesiono Teatr Narodowy w Győr(węg.). W latach 70. XX wieku rozpoczęły się kompleksowe odbudowy i remonty zabytkowej części miasta. W 1989 roku Győr zdobył europejską nagrodę za ochronę zabytków (Europa Nostra)[2].

Architektura i zabytkiEdytuj

Győr odznacza się piękną barokową architekturą. Miasto otrzymało europejską nagrodę za wkład w ochronę dziedzictwa historycznego. Historycznym centrum jest Wzgórze Kaptalan, gdzie zbiegają się rzeki: Dunaj, Raba i Rábca. Wybrane obiekty:

GospodarkaEdytuj

Największa fabryka w Győr to Rába (części do samochodów, samochody ciężarowe, autobusy, maszyny rolnicze, silniki Opla i autobusów, działa od XIX w.), choć ogólnie w Győr brak ciężkiego przemysłu. Główne branże – inżynieryjne, przetwórstwo spożywcze i przemysł lekki. Rozwinięta produkcja rolnicza dotyczy głównie wyrobów mlecznych, wołowiny i wieprzowiny. Od roku 1994 Győr jest siedzibą Audi Hungaria Motor Kft. Pod koniec roku 2006 fabryka zatrudniała ponad 5100 pracowników i wyprodukowała ok. 1,8 mln silników. Przedsiębiorstwo było wówczas, jak też w latach poprzednich, największym węgierskim eksporterem.

Obecnie nad Dunajem buduje się nowa część miasta, tzw. Varosret z rezydencjami, instytucjami handlowymi i publicznymi, parkami i drogami wewnętrznymi. Varosret jest integralnym elementem planu rozwoju Győr, by stać się centrum regionu i w rezultacie alternatywą dla Budapesztu i Wiednia.

W roku 2015 planowane jest zakończenie transeuropejskiego projektu szybkiej kolei łączącej Paryż z Budapesztem. Na jego trasie leży m.in. Győr.

SportEdytuj

 
Hala sportowa Audi Aréna Győr

W Győr działa Klub Sportowy Győri ETO z wieloma dyscyplinami sportu: główne sekcje to piłki nożnej i piłki ręcznej. Najpopularniejszym sportem w mieście jest piłka ręczna – Győr posiada pierwszą drużynę piłki ręcznej kobiet na Węgrzech.

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lawrence Echard, Dykcyonarzyk geograficzny czyli Opisanie Krolestw, Prowincyi, Miast, Biskupstw, Xięstw, Hrabstw, Margrabstw, Portow, Fortec y innych mieysc znacznieyszych w czterech częściach świata, t. 2, Warszawa: Piotr Dufour, 1782, s. 327 [dostęp 2021-03-29].
  2. a b c d e f g h i j k l m n Győr History – History of Győr, Hungary, www.budapest.com [dostęp 2020-08-25].
  3. a b Gyor | History & Facts, Encyclopedia Britannica [dostęp 2020-08-25] (ang.).

BibliografiaEdytuj