Helena Syrkusowa

polska architekt

Helena Syrkusowa (Helena Niemirowska, właśc. Helena Eliasberg ur. 14 maja 1900 w Warszawie, zm. 19 listopada 1982 tamże) – polska architekt, profesor na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.

Helena Syrkusowa
Data i miejsce urodzenia 14 maja 1900
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 listopada 1982
Warszawa
Narodowość polska
Alma mater Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej
Fragment osiedla przy ul. Pruszkowskiej
Osiedle na Kole
Grób architekta Heleny Syrkusowej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

Była córką Stelli z Bernsteinów i doktora Izaaka Eliasberga, pracującego w warszawskim Szpitalu Dziecięcym Bersohnów i Baumanów[1].

Studiowała architekturę w latach 1918–1925 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.

Wraz z Szymonem Syrkusem, Barbarą i Stanisławem Brukalskim, Bohdanem Lachertem, Józefem Szanajcą założyła w końcu roku 1925 grupę twórczą Praesens. W latach 1925–1929 pełniła funkcję sekretarza tej grupy. W roku 1926 poślubiła Szymona Syrkusa i od roku 1930 stała się współautorką wszystkich jego projektów.

Grupa Praesens stała się w roku 1928 polską sekcją Congrés Internationaux d`Architecture Moderne (CIAM). Helena Syrkusowa wzięła udział wraz z Le Corbusierem w czwartej konferencji CIAM na pokładzie transatlantyku S.S. Patris II podczas rejsu z Marsylii do Aten w 1933 roku[2]. Helena Syrkusowa pełniła w latach 1948–1955 funkcję jednego z wiceprezesów CIAM.

23 sierpnia 1980 roku dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[3].

W czasach Polski Ludowej Helena Syrkusowa stanowczo krytykowała dominację niefunkcjonalnych i oszczędnościowych bloków mieszkalnych z małymi mieszkaniami i zbyt dużą gęstość zabudowy oraz stosowanie typowej wielkiej płyty jako jedynej technologii w budownictwie[4][5].

TwórczośćEdytuj

Realizując swoje lewicowe poglądy społeczne, Syrkusowa zajęła się projektowaniem osiedli mieszkaniowych dla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W latach 1931–1935 zrealizowała wraz z mężem osiedle mieszkaniowe na Rakowcu przy ulicy Pruszkowskiej. W 1939 roku zbudowała luksusową, modernistyczną kamienicę mieszkalną przy ul. Jaworzyńskiej 6 w Warszawie według pięciu zasad architektury nowoczesnej Le Corbusiera[2].

Za największe osiągnięcie Syrkusów w okresie powojennym uważa się awangardowe, funkcjonalistyczne osiedle WSM na Kole w Warszawie, rozpoczęte w roku 1947. Bloki mieszkalne wyróżniają się formą charakterystycznych słupów (fr. pilotis), na których wznoszą się nad ziemią dzięki czemu nie zaburzają zastanego krajobrazu bogatego w zieleń[6]. Mieszkania są funkcjonalne, wiele z nich jest dwustronnych z loggią oraz z widną kuchnią, widną łazienką i widnym przedpokojem[7]. Przy budowie osiedla zastosowano nowatorską technologię budowy ścian zewnętrznych z bloków pianobetonu z gotową betonową warstwą licową. Osiedle odwiedził Pablo Picasso w 1948 roku[6]. Osiedle to – układ urbanistyczny i zespół budowlany z zielenią – zostało wpisane do rejestru zabytków w dniu 9 listopada 1992 pod numerem 1537. W tej samej technologii Syrkusowie zaprojektowali też osiedle na warszawskiej Pradze.

W roku 1955 Helena Syrkusowa została mianowana profesorem Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

Pochowana na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera C2-11-6)[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Beata Chomątowska, Lachert i Szanajca: Architekci awangardy, 2014.
  2. a b Józef Piłatowicz POGLĄDY HELENY I SZYMONA SYRKUSÓW NA ARCHITEKTURĘ W LATACH 1925-1956 Warszawa 2009
  3. Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s])
  4. Helena Syrkus, Archipelag CIAM. Listy Heleny Syrkus Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2019.
  5. Helena Syrkus, Architekt sam musi być optymistą. „Polityka” 1980 nr 32.
  6. a b Jerzy S. Majewski Gazeta Wyborcza "Wola. Projektanci osiedla Koło musieli złożyć samokrytykę" 29.07.2016
  7. Budynek mieszkalny przy ul. Ringelbluma 2, Warszawa arch. Helena Syrkus 1947
  8. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze

BibliografiaEdytuj

  • Eric Paul Mumford, The CIAM discourse on urbanism, 1928-1960, MIT Press, Cambridge, Mass, 2002 ​ISBN 978-0-262-63263-8
  • Helena Syrkus, Ku idei osiedla społecznego 1925-1975, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976
  • Helena Syrkus, Społeczne cele urbanizacji. Człowiek i środowisko, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, ​ISBN 83-01-03388-6
  • Archipelag CIAM. Listy Heleny Syrkus / CIAM Archipelago. The Letters of Helena Syrkus, red. Aleksandra Kędziorek, Katarzyna Uchowicz, Maja Wirkus, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, 2019, ​ISBN 978-83-951542-2-5

Linki zewnętrzneEdytuj