Herb szlachecki

charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych

Herb szlachecki lub Herb rodowy – znak dziedziczny w rodzie szlacheckim, który świadczy o przynależności do danego rodu i wyróżnia jego członków[1]. W Polsce na kilkaset tysięcy rodów szlacheckich przypadało ok. 4000 herbów (Na polskiej Wikipedii jest ich obecnie 1717[a]). Zakłada się, że rody o tym samym herbie miały wspólne pokrewieństwo w przeszłości, ale niekoniecznie było to regułą[2], przykładowo podczas unii horodelskiej, doszło do przypisania 47 polskich herbów, bojarom wyznania rzymskokatolickiego, pochodzącym z Litwy, rozpoczynając w ten sposób stan szlachecki w tamtej krainie[3].

Szlachta pieczętująca się tym samym herbem zwracała się do siebie określeniem „stryjcu”[2].

HistoriaEdytuj

Niemal w każdym wieku i na całej kuli ziemskiej, można doszukiwać się charakterystycznych znaków, mających za zadanie odróżnić pewne jednostki lub grupy od pozostałych. Początków powstania czegoś na wzór obecnych herbów można doszukiwać się w Grecji, kiedy to greccy rzeźbiarze, na monetach lub pomnikach, kładli wyróżniające ich od innych znaki, można było porównać je do pieczęci czy herbowych znamion. W Afryce wzajemnie zawzięte w nienawiści pokolenia różnych szczepów, odznaczały się na czole i ciele różnobarwnymi znamionami, porównywalnymi do klejnotów rodu, mającymi za zadanie odznaczeniem się ich krwi od innej. W Imperium Rzymskim, odpowiednicy dzisiejszej definicji rycerza, na pierścieniach nosili swoje rodzinne znaki, a u Gallów i innych północnych ludów, chorągwie i tarcze posiadały znaki osobiste lub odnoszące się do pokoleń. Według polskiego heraldyka, Kaspra Niesieckiego, wszystkie te czynniki można uznać, za wizerunek tego co dzisiaj zwiemy heraldyką, choć niekoniecznie jeszcze samym herbem rodowym[4].

Osobny artykuł: Heraldyka polska.

Herby na tarczy herbowej istniały już w XII wieku, bo właśnie wtedy we wszystkich krajach, herby zaczęły się pojawiać jako wizerunki pieczęci. Wiek ten był również okresem rozkwitu przemian godeł, chorągwi i tarcz w postaci herbowe. W XIII i XIV wieku, herby wiodły już rycerzy do walki[5]. W wieku XIV zaczęły przypominać swą obecną formę, tj. na tarczy herbowej pojawił się hełm herbowy oraz godła herbowe, będące odpowiednikiem godeł, malowanych wcześniej na tarczach rycerskich[6].

Obecnie panujący władca miał prawo wydawać tzw. odmiany herbowe. Robił to na przykład w przypadku uczczenia herbownego (osoby posiadającej herb), przypisując mu dodatkowe hełmy, korony lub boczne podniesienia na tarczy herbowej. Według powszechnie stosowanych w XIV wieku zasad, całość herbu należała oryginalnie do najstarszego syna, młodsi synowie natomiast przyjmowali różniące się nazwisko i stawali głowami „nowych rodzin”. Odznaczali się wstęgą skośną, pręgą skośną, lambelem lub jakimkolwiek innym dodatkiem – nad czym czuwał odpowiednio przystosowany do tego urząd. Uprawnione nieślubne dzieci, nosiły pamiątkę swojego uprawnienia, będącą dodatkiem w herbie kilku-zębnego lambelu, albo linii skośnej, skierowanej w prawą stronę – nad tym również czuwał urząd[6].

Osobny artykuł: Odmiana herbowa.

By móc odróżnić młodsze odmiany herbów od starszych, zaczęto dzielić tarczę na różne sposoby, tak, aby można było umieścić na nich większą ilość godeł. Z końcem XIV wieku i początkiem XV wieku, powstały otulające tarczę labry. W samym XV wieku, zjawiły się boczne podniesienia. W XVI wieku rozpoczęto praktykowanie sztuki heraldycznej[7].

Osobny artykuł: Heraldyka.

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. W przypisie podana liczba artykułów jest większa od liczby, podanej w tym artykule, ponieważ strona PetScan bierze też pod uwagę wszystkie kategorie. Ostatnio dodany artykuł na PetScanie: Bajerski (herb szlachecki).

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj