Hezjod
Hezjod (gr. Ἡσίοδος, Esiodos) z Beocji – epik grecki. Przypuszczenia co do daty jego narodzin wahają się od 850 do 700 p.n.e. (raczej bliżej tej drugiej daty, o czym informuje filolog aleksandryjski Arystarch z Samotraki)[1]. Jego imię tłumaczy się jako „ten, co wysyła pieśń”, co może świadczyć o fakcie, iż Hezjod należał do grona aojdów. Jest pierwszym w historii literatury poetą, o którego życiu wiadomo dzięki umieszczeniu poszczególnych faktów we własnych dziełach.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Moreau%2C_Gustave_-_H%C3%A9siode_et_la_Muse_-_1891.jpg/220px-Moreau%2C_Gustave_-_H%C3%A9siode_et_la_Muse_-_1891.jpg)
Życiorys
edytujBył synem emigranta, Greka z eolskiej Cyme w Azji Mniejszej, który parał się kupiectwem. Jego ojciec przesiedlił się przez morze i osiadł w Askrze u podnóży Helikonu w Beocji, gdzie założył niewielkie gospodarstwo na nieurodzajnej ziemi.
Poeta pasał trzody na stokach Helikonu i tam – jak sam pisze – miał pierwsze poetyckie objawienie, którego efektem miały być Narodziny bogów (gr. Theogonia). Być może – jak podaje Jerzy Łanowski – właśnie ten utwór wykonał jako aojda podczas agonu (konkursu śpiewaczego) urządzonego przez władcę Chalkidy Ganyktora na wyspie Eubei z okazji igrzysk pogrzebowych ku czci ojca królewskiego – Amfidamasa. W nagrodę otrzymał spiżowy trójnóg.
Miał brata Persesa. Po śmierci ojca wyniknął między nimi spór o podział schedy, rozstrzygnięty przez basileusów – miejscowych urzędników. Według Hezjoda ich postanowienie było niesprawiedliwe i podyktowane przekupstwem, jakiego dopuścił się Perses. Przegrana w procesie była impulsem do stworzenia poematu Prace i dni (gr. Érga káj heméraj).
Hezjod a Homer
edytujGrecy uważali Hezjoda za najwybitniejszego po Homerze epika, niektórzy nawet stawiali go przed Homerem ze względu na przesłania moralne twórczości beockiego autora.
Świadectwem tego jest utwór Spór Homera z Hezjodem (gr. Agón Homéru káj Hesiódu), autorstwa Panedesa czy też Daneoesa, w którym obaj poeci brali udział w agonie ku czci Amfidamasa. Król oddał w tym sporze pierwszeństwo Hezjodowi, z uwagi na to, iż ten był piewcą pracy, a nie przelewu krwi. Historia tego konkursu to legenda, a tzw. „sąd Panedesa” (lub „sąd Daneoesa”) stał się przysłowiowym określeniem głupiego rozstrzygnięcia[potrzebny przypis][styl do poprawy].
Obaj epicy często przedstawiali bogów jako okrutnych intrygantów, co nie przeszło bez echa. Zganił ich za to między innymi poeta-filozof Ksenofanes z Kolofonu, pisząc w VI w. p.n.e. w Szyderstwach (gr. Sílloj):
- Wszystko to bogom przypisać ważyli się Homer i Hezjod,
- co pośród ludzi za wstyd i za hańbę uchodzi ostatnią:
- kraść, cudzołożyć i wzajem szalbierstwem godzić na siebie.
Dzieła
edytuj- Prace i dni (gr. Ἔργα καὶ Ἡμέραι, Érga káj heméraj) – epos dydaktyczny, w skład którego wchodzą kalendarz rolniczy i uwagi o charakterze moralizatorskim;
- Narodziny bogów (gr. Θεογονία, Theogonia) – epos kosmogoniczny o powstaniu bogów i początkach świata;
- Katalog niewiast (gr. Γυναικῶν Κατάλογος, Gynaikôn Katálogos) albo Ehoje (gr. Ἢοἷαι, Ehójaj) – epos genealogiczny opisujący dzieje matek greckich herosów;
- Tarcza (gr. Ἀσπὶς, Aspis) – poemat epicki o walce Heraklesa z Kyknosem;
- Rady Chejronowe (gr. Χείρωνος ὑποθῆκαι, Chéjronos hypothékaj) – dzieło przypisujące młodemu centaurowi i wychowawcy bohaterów zalecenia moralne;
- Melampodia (Μελαμποδία) – opowieść o mitycznym wieszczu Melampusie;
- Astronomia, Ornitomancja – opowieść o wróżbach z lotu ptaków;
- Wesele Keyksa.
Autorstwo ostatnich czterech nie jest potwierdzone, ale są one zbliżone stylem do Hezjodejskiej twórczości. Obecnie zachowały się jedynie szczątkowe fragmenty oraz tytuły tych dzieł.
Przypisy
edytujBibliografia
edytuj- Jerzy Łanowski (oprac.): Narodziny bogów (Theogonia) ; Prace i dni ; Tarcza. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.
- Anna Świderkówna (red.): Słownik pisarzy antycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982.
- Jerzy Łanowski Hezjod - chłopski filozof
Linki zewnętrzne
edytuj- Prace i dnie (oryg.)
- Teogonia (oryg.)
- Tarcza (oryg.)
- Hezjod – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000120793528
- VIAF: 122220717, 266190844, 74152742906127731410, 204158790508438850486, 3793159248347104870003, 95145856933322920531, 371159474047527660844, 263158237, 712154380950030291041, 2998151247987344270003, 123151776730218010327, 95146809, 405144647704944068833
- LCCN: n50062731
- GND: 118550292
- NDL: 00443197
- LIBRIS: 53hklqhp25ftkqk
- BnF: 119074448
- SUDOC: 026921286
- SBN: CFIV035630
- NLA: 36533598
- NKC: jn19990210278
- BNE: XX1719548
- NTA: 069436703
- BIBSYS: 90066766
- CiNii: DA00344735
- Open Library: OL46125A
- PLWABN: 9810628477005606
- NUKAT: n95207087
- J9U: 987007262779205171
- PTBNP: 39012
- CANTIC: a10100350
- LNB: 000003041
- NSK: 000048439
- BNA: 000046856
- CONOR: 7623011
- BNC: 000161546
- ΕΒΕ: 18905
- BLBNB: 000237297
- KRNLK: KAC199634377
- LIH: LNB:V*128073;=BH
- RISM: people/30101035
- WorldCat: viaf-74152742906127731410, viaf-266190844