Ion Heliade-Rădulescu

Ion Heliade-Rădulescu [jon heliade-radulesku] (ur. 6 stycznia 1802 w Târgoviște, zm. 9 maja 1872 w Bukareszcie) – wołoski i rumuński polityk, filolog, poeta, prozaik i tłumacz. Jeden z głównych przedstawicieli rumuńskiego odrodzenia narodowego na Wołoszczyźnie. Jeden z propagatorów reromanizacji języka rumuńskiego.

Ion Heliade-Rădulescu
Ilustracja
Portret pędzla Mişu Poppa
Data i miejsce urodzenia 6 stycznia 1802
Târgoviște, Wołoszczyzna (dziś Rumunia)
Data i miejsce śmierci 9 maja 1872
Bukareszt, Rumunia
Narodowość rumuńska
Dziedzina sztuki poezja, proza
Epoka Romantyzm, Klasycyzm
Ważne dzieła

Gramatyka rumuńska

podpis

ŻycieEdytuj

Studiował na pierwszej, nowo powstałej wołoskiej szkole wyższej, która mieściła się przy monasterze św. Sawy w Bukareszcie. Od 1820 roku pracował tam jako nauczyciel oraz dyrektor. W 20-40 latach XIX wieku był organizatorem i działaczem rumuńskiego odrodzenia narodowego na Wołoszczyźnie. Wydawał pierwsze pisane po rumuńsku periodyki Curierul Românesc (1829-1848) i Curierul de ambe sexe (1837-1847). Był współzałożycielem wielu rozmaitych organizacji artystycznych, m.in. Towarzystwa Literackiego (powstało w 1827 r.) i Towarzystwa Filharmonicznego (powstało w 1833 roku). Pełnił również funkcję dyrektora Archiwum Wołoskiego. W ramach projektu "Biblioteka Świata" stworzonego w 1846 r., wydawał rumuńskie przekłady dzieł światowej literatury, np. Dantego, Moliera, Dumasa, Balzaca, Victora Hugo, Byrona, Goethego, Schillera i wielu innych. W czasie Wiosny Ludów w 1848 roku został członkiem rządu tymczasowego na Wołoszczyźnie. Po klęsce poniesionej przez rewolucjonistów przebywał 10 lat na emigracji na wyspie Chios, w Carogrodzie i w Paryżu. Po powrocie do kraju w 1858 roku usiłował znowu brać czynny udział w życiu politycznym i kulturowym nowo powstałych Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny. Jego działalność inspirowała przede wszystkim wielu rumuńskich pisarzy romantycznych.

TwórczośćEdytuj

Dziełem, które przyniosło Heliadovi-Rădulescovi największą sławę, była Gramatyka rumuńska (rum. Gramatica românească, 1828). W dziele tym zaproponował uproszczenie ortografii, oczyszczenie języka ze słów pochodzenia nieromańskiego, wzbogacenie słownictwa za pomocą słów zapożyczonych z łaciny i języków romańskich. Propagował sztuczne upodabnianie języka rumuńskiego do włoskiego o czym świadczy np. praca Pararely pomiędzy dialektem rumuńskim a włoskim (rum. Pararelismu între dialectele românu şi italianu, 1840-1841).

BibliografiaEdytuj

  • Valentová, Libuše: Ion Heliade-Rădulescu, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strony 121-122).
  • Vianu, Tudor: Scriitori români, 3 tomy (Bukareszt: Editura Minerva, 1970–1971).

Linki zewnętrzneEdytuj