Język sangir
Język sangir[2][3], także: sangi, sangih, sangihé[2] (sangihe)[4][5] – język austronezyjski używany przede wszystkim w prowincji Celebes Północny w Indonezji[2]. Jego użytkownicy zamieszkują wyspy Sangir, zajmujące obszar pomiędzy półwyspem Minahasa a filipińską wyspą Mindanao[6]. Posługuje się nim 500 tys. osób z ludu Sangir (w Indonezji i na Filipinach)[1].
Obszar | |||
---|---|---|---|
Liczba mówiących |
500 tys. (2000)[1] | ||
Pismo/alfabet | |||
Klasyfikacja genetyczna | |||
| |||
Status oficjalny | |||
Ethnologue | 5 rozwojowy↗ | ||
Kody języka | |||
ISO 639-3 | sxn | ||
IETF | sxn | ||
Glottolog | nort2871 | ||
Ethnologue | sxn | ||
BPS | 0495 0 | ||
WALS | sgr | ||
Występowanie | |||
![]() Lokalizacja wysp Sangir | |||
W Wikipedii | |||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Należy do grupy języków filipińskich[2][7]. Na płaszczyźnie słownictwa wykazuje wpływy języków ternate i hiszpańskiego[8][9], a także niderlandzkiego i malajskiego (który posłużył też jako pośrednik w zapożyczaniu wyrazów sanskryckich, portugalskich i arabskich)[10]. Powszechna jest wielojęzyczność. W użyciu są również języki indonezyjski (język edukacji i kontaktów formalnych) oraz malajski miasta Manado (lingua franca), które wywierają wpływ na sangir[11]. Wielu użytkowników języka sangir zamieszkuje nadbrzeżny obszar Mindanao i okoliczne wyspy (gdzie wyemigrowali w XX w.) oraz nadbrzeżny obszar półwyspu Minahasa[12] i północną część Moluków (m.in. Halmaherę)[13][14].
Składa się z pięciu dialektów, są to: manganitu (tamako), tabukang (tabukan); taruna (tahuna) – z wyspy Sangir Besar ; dialekty wysp Siau (Sjauw) i Tahulandang (Tagulandang)[1]. Dialekt manganitu jest stosowany w edukacji i piśmiennictwie[6]. Nazwy „sangir” i „sangihe” są używane zamiennie, przy czym w tekstach lingwistycznych dominuje ta pierwsza forma. Forma „sangihe” pochodzi z dialektów południowych[4]. Nazwa „sangil” (lub sangiré) występuje na Filipinach[5][15] i odnosi się do ludności, która przybyła na Filipiny kilkaset lat temu[16]; ich język (15 tys. użytkowników) jest rozpatrywany odrębnie[17][18], ale bywa też uważany za dialekt sangir[7].
Na wyspach Sangir i Talaud rozwinęły się hierarchiczne poziomy mowy. Istnieje także rejestr tabu zwany bahasa sasahara (używany na morzu, w lesie czy podczas obrzędów leczniczych)[19].
Odnotowano, że zaczął być wypierany przez malajski miasta Manado[20][21]. Już w latach 80. XX w. nie odgrywał dominującej roli w mieście Tahuna[22]. Malajski bywa przyswajany jako pierwszy język (zwłaszcza w Tahuna i Manado oraz w przypadku małżeństw mieszanych). Na Filipinach w użyciu jest również język cebuański[1].
Został opisany w postaci szeregu publikacji. Pod koniec XIX w. ukazał się opis jego gramatyki (Sangireesche spraakkunst, 1893)[23]. W 1959 r. misjonarz W.E. Aebersold, we współpracy z rodzimym użytkownikiem K.G.F. Stellerem, wydał dwujęzyczny słownik (Sangirees-Nederlands woordenboek...)[24][25]. W obu publikacjach skupiono uwagę na dominującym dialekcie manganitu[17]. W II poł. XX w. powstały opracowania w języku indonezyjskim: Morfologi bahasa Sangir (1981)[26], Geografi dialek bahasa Sangir (1983)[27] . Jest zapisywany alfabetem łacińskim, który rozpowszechnił się pod wpływem zachodnim; nie istniał rodzimy system pisma[28].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b c d David Mead: Sangir. Sulawesi Language Alliance. [dostęp 2023-01-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-17)]. (ang.).
- ↑ a b c d M. Paul Lewis , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), Sangir, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2020-06-04] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-08] (ang.).
- ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Sangir. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-21)]. (ang.).
- ↑ a b Danie i in. 1998 ↓, s. 11–12.
- ↑ a b Hayase 2007 ↓, przyp. 1, s. 98.
- ↑ a b Sangir. Instytut Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka. [dostęp 2020-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-04)]. (ang.).
- ↑ a b Robert Blust: The Austronesian Languages. Wyd. popr. Canberra: Asia-Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University, 2013, s. 747, seria: Asia-Pacific Linguistics 008. ISBN 978-1-922185-07-5. OCLC 851066712. (ang.).
- ↑ Michaił Anatoljewicz Czlenow: Sangircy. W: Walerij Aleksandrowicz Tiszkow (red.): Narody i rieligii mira: encykłopiedija. Moskwa: Bolszaja rossijskaja encykłopiedija, 1998, s. 468. ISBN 978-5-85270-155-8. OCLC 40821169. (ros.).
- ↑ Hayase 2007 ↓, s. 90.
- ↑ Sneddon 1984 ↓, s. 13.
- ↑ Danie i in. 1998 ↓, s. 23–24.
- ↑ Sneddon 1984 ↓, s. 1.
- ↑ Grimes i Grimes 1994 ↓, s. 42.
- ↑ Taylor 1994 ↓, przyp. 8, s. 129.
- ↑ Sneddon 1984 ↓, s. 2, s. 115 (przyp. 3).
- ↑ Sangir. W: David Levinson (red.): Encyclopedia of World Cultures. T. 5: East and Southeast Asia. Boston, MA: G.K. Hall, 1993, s. 224. ISBN 0-8168-8840-X. OCLC 22492614. (ang.).
- ↑ a b Sneddon 1984 ↓, s. 2.
- ↑ M. Paul Lewis , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), Sangil, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-09-06] (ang.).
- ↑ Nebarth i in. 1985 ↓, s. 15–16.
- ↑ Scott H. Paauw: The Malay contact varieties of eastern Indonesia: A typological comparison. The State University of New York at Buffalo, 2009, s. 42–43. OCLC 6002898562. [dostęp 2023-01-04]. (ang.).
- ↑ Gufran A. Ibrahim: Membunuh Bahasa Sendiri. Kompas.id, 2022-02-22. [dostęp 2023-01-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-05)]. (indonez.).
- ↑ Nebarth i in. 1985 ↓, s. 15.
- ↑ N. Adriani: Sangireesche spraakkunst. Leiden: Nederlands Bijbelgenootschap, 1893. OCLC 896415778. (niderl.).
- ↑ K.G.F. Steller, W.E. Aebersold: Sangirees-Nederlands woordenboek met Nederlands-Sangirees register. ’s-Gravenhage: M. Nijhoff, 1959. OCLC 2376848. [dostęp 2022-09-20]. (niderl.).
- ↑ C. Hooykaas. K. G. F. Steller and W. Aebersold: Sangirees-Nederlands woordenboek met Nederlands-Sangirees register. Uitgegeven door het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, 's-Gravenhage, met steun van de Nederlandse Organisatie voor Zuiver Wetenschappelijk Onderzoek. xv, 622 pp., map. 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1959. Guilders 40.. „Bulletin of the School of Oriental and African Studies”. 24 (2), s. 402, 1961-02. DOI: 10.1017/S0041977X00092053. ISSN 0041-977X. OCLC 5549114579. JSTOR: 610230. (ang.).
- ↑ George Bawole, J. Akun Danie, Toding Dalu: Morfologi bahasa Sangir. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1981. OCLC 609881610. [dostęp 2023-05-15]. (indonez.).
- ↑ Danie i in. 1998 ↓.
- ↑ Nebarth i in. 1985 ↓, s. 22.
Bibliografia
edytuj- J. Akun Danie, Hunggu Tadjuddin Usup, J.A. Karisoh-Najoan, Margaretha Liwoso: Geografi dialek bahasa Sangir. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1998. ISBN 979-459-834-8. OCLC 9794598348. [dostęp 2023-01-11]. (indonez.).
- Charles E. Grimes, Barbara D. Grimes: Languages of the North Moluccas: a preliminary lexicostatistic classification. W: E.K.M. Masinambow (red.): Maluku dan Irian Jaya. Jakarta: Lembaga Ekonomi dan Kemasyarakatan Nasional, Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia (LEKNAS-LIPI), 1994, s. 35–63, seria: Buletin LEKNAS III (1). OCLC 54222413. (ang.).
- Shinzō Hayase: Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia. Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 2007. ISBN 978-971-550-511-6. OCLC 154714449. (ang.).
- Paul Nebarth, Gretha Liwoso, John Semen, Alex Ulaen, Nico Rondonuwu: Sastra lisan Sangir Talaud. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985. OCLC 17725324. [dostęp 2023-09-01]. (indonez.).
- James N. Sneddon: Proto-Sangiric and the Sangiric languages. Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1984, seria: Pacific Linguistics B-91. DOI: 10.15144/PL-B91. ISBN 0-85883-306-9. OCLC 11871135. (ang.).
- Paul Michael Taylor: Tobelo Kin, Spouses, and In-laws. W: E.K.M. Masinambow (red.): Maluku dan Irian Jaya. Jakarta: Lembaga Ekonomi dan Kemasyarakatan Nasional, Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia (LEKNAS-LIPI), 1994, s. 119–146, seria: Buletin LEKNAS III (1). OCLC 54222413. (ang.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Jupiter Makasangkil: Bahasa Sangihe Diambang Kepunahan. Barta1.com, 2020-10-22. [dostęp 2023-09-01]. (indonez.).