Jaźń w filozofii indyjskiej

Jaźń w filozofii indyjskiej – zależnie od rozpatrywanego kierunku filozoficznego (darśana), określana jest jako indywidualna jaźń istoty ludzkiej pod różnymi terminami. Równocześnie postuluje się istnienie na najwyższym poziomie jaźni obejmującej wspólnie każdą pojedynczą indywidualną jaźń[1].

HinduizmEdytuj

Upaniszady prezentują jaźń, jak i jej siedzibę w symbolu twierdzy[2].

Zależnie od rozpatrywanego nurtu hinduizmu, indywidualna jaźń istoty ludzkiej określana jest następującymi terminami:

Istota dążeń dewocyjnych i ascetycznych w religii hinduistycznej bywa obejmowana określeniem religii Jaźni[3]. Upaniszady prezentują jaźń, jak i jej siedzibę w symbolu twierdzy[2].

ŚankaraEdytuj

W ujęciu Adiśankaraćarji jaźń to atman, pozornie różny od dźiwy dla jednostki uwikłanej w iluzję świata (maję)[4].

PurnajogaEdytuj

W nauczaniu jogi integralnej, Śri Aurobindo właściwą jaźń człowieka określa terminem sat-ćit-ananda[5]. Jej doświadczenie następuje po pełnej transformacji wnętrza jogina, przebiegającego wskutek otwarcia na działanie Śakti.

SiddhajogaEdytuj

Swami Muktananda Paramahansa problematykę jaźni porusza w książce „Dokąd idziesz”.

  • Medytując spokojnie możemy sprawić, aby Jaźń zamanifestowała się przed nami (s. 31). Dzięki medytacji osiąga się poznanie Jaźni, swojej wewnętrznej zasady. Doświadczenie Jaźni powoduje wewnętrzną rewolucję w ciałach subtelnych i umyśle człowieka, sadhaka zostaje przeobrażony. Odtąd inaczej odbiera zewnętrzny świat i ludzi. Muktananda podaje, że w Jaźni zawiera się teraz cały wszechświat. Jest to czysta i głęboka świadomość ja jestem. To ona odpowiada na praktyki religijne ludzi, życzenia i modlitwy kierowane do jakiegokolwiek boga. Ryszi przydają jej przymioty sat-ćit-ananda, to to w nas, które wie. Jest świadkiem umysłu, jest obserwatorem gdy używamy zmysłów – dlatego poprzez zmysły jest nieosiągalna. Siebie samą poznać może tylko poprzez medytacje.
  • Gdy umysł ludzki stopi się z Jaźnią, osiąga anandę i ból 'tego świata nie może go dotknąć. Pomocne w tym jest obudzenie kundalini: umysł zwraca się w głąb i wycisza, prowokując samoobjawienie się Jaźni.
  • Muktananda namawia do poszukiwań Jaźni, nawet dla zdobycia własnej trwałej radości. Samorealizację definiuje jako rozpuszczenie (laja) umysłu w Jaźni i zjednoczenie z nią (umysł przybiera formę Jaźni) – chociaż nadal jest żywy, zmienia się jego charakter na bardziej introwertywny. Osiąga też dostęp do siddhi przynależnych naturze Jaźni.
  • Doświadczaną w medytacjach Jaźń śiwaizmu kaszmirskiego określa terminem Błękitna Perła. Medytacja typu sawikalpasamadhi pozwala doświadczać formy Jaźni jako jaskrawych barw i oślepiającej jasności.

KrijajogaEdytuj

Ostatecznym celem życia człowieka jest urzeczywistnienie jaźni, która jest dostępna percepcji medytującego człowieka. Jaźń atma to forma w jakiej wewnątrz człowieka istnieje bóg, którego wszechświat jest manifestacją[6]. Dla tych, którzy osiągnęli percepcję jaźni, staje się ona przewodnikiem[7]. Dla pozostałych ludzi atma jest ich nierozpoznanym świadkiem, czuwającym również podczas stanu marzeń sennych i snu głębokiego[8].

Zobacz teżEdytuj

BuddyzmEdytuj

Osobny artykuł: Ego (buddyzm).

Zależnie od rozpatrywanego nurtu pojęcie jaźni określane jest w terminach:

Anatman rozumie się jako nawykowo błędnie przyjmowaną tożsamości „ja”, źródło cierpienia dukkha. Tożsamość ta wydaje się być pojedyncza, niezależna i niezmienna, pomimo że wszystkie mentalno-materialne czynniki na bazie których owa tożsamość jest projektowana, nie są w żaden sposób pojedyncze, niezależne i niezmienne[9].

Buddyjska mahajana wyróżnia termin natura Buddy, tłumaczony jako przyczyna i podstawowy warunek, dzięki któremu staje się możliwym osiągnięcie oświecenia, czyli stanu Buddy. Termin ten, choć potocznie można tłumaczyć jako naturę umysłu i rzeczywistości i odnosić do „ostatecznej” tożsamości, rozumieć jednak należy jedynie poprzez doktryny filozoficzne czittamatra i madhjamaka poza jakimikolwiek poglądami nihilizmu czy eternalizmu[10].

„Brak jaźni” znaczy, że „ja” nie jest oddzielnym podmiotem. Kiedy „ja” nie jestem oddzielnym podmiotem, wtedy wypełniam cały wszechświat. To, że wypełniam cały wszechświat, jest tym, co mam na myśli mówiąc „wszystkie rzeczy są prawdziwą formą[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Przedmowa. W: Siwasutry, czyli sutry Siwy przez czcigodnego Wasuguptę odczytane oraz komentarzami ułożonymi przez Śri Kszemaradżę zwanego też Krysznadasą opatrzone. przełożyła Anna Rucińska. Wyd. 1. Warszawa: Fundacja Vivaswan, 2015, s. 13. ISBN 978-83-938477-4-7.
  2. a b Symbol twierdzy w najstarszej myśli hinduskiej Joanna Jurewicz Przegląd Orientalistyczny 1-2 2002.
  3. Swami Muktananda Paramahansa, „Dokąd idziesz”, s. 135.
  4. Małgorzata Sacha-Piekło. Spory wokół interpretacji doktryny Śankary. „Studia Religiologica”. Kraków. z.25/1992. s. 29–30. 
  5. Joga współczesna. W: Agata Świerzowska: Joga. Droga do transcendencji. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2009, s. 240, seria: Mała Biblioteka Religii. ISBN 978-83-7505-192-6. (pol.)
  6. I. Urzeczywistnienie Jażńi. 1. Bóg i Jaźń. W: Paramahamsa Hariharananda: Krija joga. Wyd. 1. Świętochłowice: Stowarzyszenie Krija Jogi, 2000, s. 25. ISBN 83-914863-1-1. Cytat: Bóg istnieje w nas jako Jaźń.
  7. I. Urzeczywistnienie Jaźni. 1. Bóg i Jaźń. W: Paramahamsa Hariharananda: Krija joga. Wyd. 1. Świętochłowice: Stowarzyszenie Krija Jogi, 2000, s. 27. ISBN 83-914863-1-1. Cytat: Bóg istnieje w nas jako Jaźń.
  8. I. Urzeczywistnienie Jaźni. 1. Bóg i Jaźń. W: Paramahamsa Hariharananda: Krija joga. Wyd. 1. Świętochłowice: Stowarzyszenie Krija Jogi, 2000, s. 26. ISBN 83-914863-1-1. Cytat: Bóg istnieje w nas jako Jaźń.
  9. Stopnie Medytacji Pustki Pogląd Śrawaki, Khenpo Tsutrim Gyamtso Rinpocze, Marpa Translation Committee, Szczecin 1997.
  10. Brunnhlzl Karl: The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, chapter Is There Such a Thing as Shentong-Madhyamaka? Snow Lion Publications, 2004.
  11. http://antaiji.dogen-zen.de.