Janusz Wieczorek

polski działacz państwowy, prawnik, szef URM-u

Janusz Stanisław Wieczorek (ur. 15 października 1910, zm. 30 listopada 1981) – polski działacz państwowy, prawnik, społecznik, szef Urzędu Rady Ministrów w latach 1956–1980.

Janusz Wieczorek
Ilustracja
Data urodzenia 15 października 1910
Data śmierci 30 listopada 1981
Szef Urzędu Rady Ministrów
Okres od 1956
do 1980
Poprzednik Kazimierz Mijal
Następca Stanisław Marcinkowski
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Grób Janusza Wieczorka na wojskowych Powązkach

ŻyciorysEdytuj

Dzieciństwo i młodośćEdytuj

Urodził się 15 października 1910 roku. Syn Józefa i Janiny (z domu Mniewska). Uczęszczał do Liceum im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim.Od 1926 roku brał udział w pracach Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR) w sekcjach krajoznawczych, oświatowych i sportowych[1]. W 1936 roku ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów ukończył także dwuletnie Wyższe Kursy Buchalterii i Księgowości[2]. W latach 1933 – 1934 odbył służbę wojskową w Dywizyjnym Kursie Podchorążych w Częstochowie[3]. W okresie od 6 sierpnia 1935 do 15 września 1935 odbył ćwiczenia wojskowe. 1 stycznia 1936 roku został mianowany podporucznikiem rezerwy[4]. 12 lipca 1939 roku otrzymał przydział mobilizacyjny do Ośrodka Wyszkolenia Rezerw Piechoty w miejscowości Różan nad Narwią[5]. W ostatnich dniach sierpnia 1939 r. w różańskich koszarach sformowano z nadwyżek mobilizacyjnych batalion piechoty liczący około 1000 żołnierzy-rezerwistów, pochodzących w większości z województwa warszawskiego. J. Wieczorek został mianowany adiutantem dowódcy batalionu „Różan” – porucznika służby stałej Lucjana Kudły[6].

W trakcie studiów, w latach 1934 – 1936, pracował w firmach prywatnych jako buchalter i księgowy. Od 1936 roku – do czasu powołania do wojska w 1939 roku – piastował stanowisko naczelnika Wydziału Prawnego w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej[7][8].

Kampania wrześniowa i lata okupacjiEdytuj

We wrześniu 1939 roku został powołany do wojska w stopniu podporucznika rezerwy i uczestniczył w kampanii wrześniowej. Następnie do 1945 roku przebywał w niemieckiej niewoli[9].

2 września 1939 z batalionem „Różan” wymaszerował na stację kolejową Pasieki, skąd 4 września dotarł do Białej Podlaskiej a następnie przemaszerował do wsi Sidorki. 11 września batalion otrzymał rozkaz wymarszu do Brześcia w celu wzmocnienia załogi tamtejszej twierdzy. Rankiem 13 września wraz z batalionem dotarł na przedmieście Brześcia. Dowódca twierdzy nie przyjął jednak żołnierzy ze względu na brak uzbrojenia przeciwpancernego i rozkazał maszerować w kierunku Kobrynia. W trakcie marszu uczestniczył po raz pierwszy w walce pod Tryszynem, a następnie pod Serokomlą. 20 września dowódca batalionu otrzymał rozkaz wcielający batalion „Różan” do grupy wojsk tworzonej przez generała dywizji Franciszka Kleeberga[10].

Brał udział w bitwie pod Kockiem stoczonej 5 października 1939 pod dowództwem generała Kleeberga. Był kawalerzystą, dowódcą 8 kompanii III batalionu SGO „Polesie".

Po wojnie był inicjatorem sprowadzenia prochów generała Kleeberga do Polski i złożenia ich wśród żołnierzy poległych w ostatniej bitwie kampanii wrześniowej na cmentarzu wojennym w Kocku (5 października 1969 roku - w trzydziestą rocznicę walk). Przewodniczył zorganizowanej z tej okazji manifestacji antywojennej[11].

W Biuletynie Okolicznościowym wydanym w 2015 roku z okazji 76 rocznicy ostatniej bitwy wojny obronnej stoczonej pod Kockiem, Adamowem, Serokomlą i Wolą Gułowską (1-5 X 1939) mjr Bogdan Walas, żołnierz AK z V Okręgu Lublin, wspominając uroczystości z 1969 pisze m.in.[12]:

Były uczestnik tej bitwy, minister Janusz Wieczorek, w swoim przemówieniu podczas uroczystości pogrzebowej powiedział m.in.: „Jego grób tak jak i te żołnierskie mogiły – stanowią symbol cnót rycerskich, zawartych w przysiędze „Za Honor i Ojczyznę.” Są one najbardziej przekonującym dowodem, że Ojczyzna dla każdego z tych mężnych ludzi była wartością najcenniejszą, a obrona jej honoru – ich największą powinnością żołnierską.

5 października 1980 roku J. Wieczorek dokonał odsłonięcia pomnika generała Franciszka Kleeberga dłuta Kazimierza Danielewicza. Inicjatywa sprowadzenia prochów generała Kleeberga została doceniona przez ocalałych żołnierzy ostatniej bitwy kampanii wrześniowej[13].

Włodzimierz Wójcikowski w publikacji „Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga”, przytacza następujący fakt[14][15]:

Dramatyczną w tym momencie sytuację grożącą wielkimi stratami, a nawet zupełnym zniszczeniem wyczerpanego walką pułku uratowała przytomność dowódcy 8 kompanii z 3 batalionu ppor. rezerwy Janusza Wieczorka. Rozkazem "padnij" zatrzymał on swoją około stuosobową kompanię, która zaczęła osłaniać odwrót karabinowym ogniem.

Jako żołnierz Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, 5 października 1939 roku został wzięty do niewoli – najpierw do obozów w Radomiu, Kielcach i Arnswalde[16]. Pod koniec października 1939 roku trafił do oflagu VII A w Murnau w Bawarii (blok F9). Tam był więziony do końca okupacji (numer jeniecki: 2317). Był uczestnikiem obozowego ruchu oporu[17], brał udział wspólnie z innymi 9 więźniami, w drążeniu podkopu o długości 40 m[18]. Na rozkaz generała dywizji Tadeusza Kutrzeby, wskutek decyzji najstarszego więźnia oflagu generała dywizji Juliusza Rómmla, ze względu na bezpieczeństwo innych więźniów ta droga ucieczki nie została wykorzystana[19].

W oparciu o wydarzenia z oflagu VII A Murnau dotyczące wykonanego podkopu został nakręcony w 1987 roku film pt. „Wielki Wóz” w reżyserii Marka Wortmana.

Za wykonanie rozkazu i obywatelską postawę, w maju 1945 wszyscy żołnierze pracujący przy budowie podkopu otrzymali od generała Tadeusza Kutrzeby podziękowanie[20].

W obozie organizował kursy prawnicze. Był współorganizatorem i wykładowcą tajnego nauczania w zakresie uniwersyteckich studiów prawniczych[21]. Tłumaczył na język polski podręczniki prawa z łaciny, rosyjskiego i niemieckiego.

W obozach jenieckich, głównie w Murnau, był uczestnikiem ruchu oporu, współorganizatorem tajnego komitetu pomocy internowanym w obozach koncentracyjnych[22].

W uznaniu zasług związanych z udziałem w kampanii wrześniowej oraz w ruchu oporu w obozie jenieckim w Murnau – został po wojnie awansowany do stopnia majora rezerwy.

Okres powojennyEdytuj

Po oswobodzeniu z niewoli niemieckiej starał się jak najszybciej dotrzeć do Polski. Żołnierski mundur, plecak, a w nim kilka książek, zapisane drobnym pismem bruliony, listy od rodziny i od narzeczonej, wojskowe sztućce – to cały jego dobytek, z jakim miał rozpocząć nowe życie. Najpierw skierował się do rodzinnej Warszawy, gdzie natychmiast włączył się do odbudowy stolicy ze zniszczeń oraz do tworzenia powojennej administracji państwowej.

Po wojnie piastował różne stanowiska państwowe i funkcje społeczne. W latach 1945 - 1948 pracował jako kierownik w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Następnie został mianowany zastępcą naczelnika, a później dyrektorem Biura Organizacyjnego w Prezydium Rady Ministrów (1948 – 1950)[23]. W 1950 roku został powołany na stanowisko wiceprezesa Państwowej Komisji Etatów przy Prezesie Rady Ministrów. 3 sierpnia 1956 roku objął stanowisko szefa Urzędu Rady Ministrów, które sprawował nieprzerwanie do przejścia na emeryturę 12 listopada 1980 roku. Ocena jego pracy przez prof. Wincentego Kawalca[24]:

Na tym stanowisku mógł utrzymać się tak długo tylko człowiek, który posiadał takie cechy jak: wybitne zdolności organizacyjne, wiedzę fachową, pracowitość, systematyczność, umiejętność postępowania z ludźmi

Jednocześnie sprawował społecznie funkcję przewodniczącego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1960 – 1981)[25]. Rada pod jego przewodnictwem upamiętniła tysiące miejsc pamięci, wydawała publikacje, książki, foldery, mapy, przewodniki, pamiętniki – poświęcone szczególnie II wojnie światowej, w tym m.in.: „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939 - 1945”[26], „Dla Ciebie Ojczyzno”[27], "Przez Lata Walki", "Walka.Śmierć.Pamięć", "Treblinka".

Dwudziestą trzecią rocznicę działalności Rady – Lesław M. Bartelski – poeta, publicysta, żołnierz AK podsumował następująco[28]:

Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, powołana specjalną Ustawą Sejmową z 2 lipca 1947 roku, zaczęła właściwie swoją działalność dziesięć lat temu pod przewodnictwem szefa Urzędu Rady Ministrów min. Janusza Wieczorka; sekretarzem generalnym został wybrany dyr. Józef Pietrusiński. Przez te dziesięciolecie działalności ROPWiM zyskała sobie olbrzymi autorytet w społeczeństwie dzięki swym bezspornym osiągnięciom. Słynne już dzisiaj w całej Europie pomniki na Westerplatte,w Bydgoszczy, Kołobrzegu, w Siekierkach nad Odrą,w obozach zagłady: Oświęcimiu-Brzezince, Sobiborze, Sztutowie, Płaszowie, Bełżcu, Rogoźnicy, Treblince czy ostatnio odsłonięty na Majdanku upamiętniają miejsca walk i martyrologii narodu polskiego z lat ostatniej wojny.

Członek Prezydium Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii (PKSzLH), powstałego w 1962 roku z inicjatywy obecnych na Międzynarodowej Konferencji Pomocy dla Narodu Hiszpańskiego w Rzymie - Eugeniusza Szyra i Józefa Ozgi-Michalskiego, którego celem było organizowanie akcji solidarności i pomocy materialnej dla hiszpańskiej opozycji[29].

Był także inicjatorem budowy Pomnika Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka[30] i przewodniczącym Społecznego Komitetu Budowy CZD (1968-1981). Wiceprzewodniczący Polskiego Komitetu Obchodów Międzynarodowego Roku Dziecka (1979)[31]. Jego działalność na tym polu charakteryzuje wypowiedź Lesława M. Bartelskiego[32]:

Z ministrem Wieczorkiem miałem okazję zetknąć się wcześniej, jako z szefem ówczesnego URM, a teraz mogłem się przekonać o jego energii oraz doświadczeniu w pracy społecznej i organizacyjnej. Był świetnym urzędnikiem, ale nie miał w sobie nic z biurokraty i cenił we współpracy każdy głos, biorąc pod uwagę w pierwszym rzędzie możliwość realizacji zgłoszonego wniosku

Był ponadto wiceprzewodniczącym Społecznego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie (1971 - 1981). Podczas V Kongresu ZBoWiD został powołany w skład władz naczelnych na kadencję w latach 1974 - 1979 jako członek Prezydium Zarządu Głównego i członek Rady Naczelnej[33]. Honorowy Przewodniczący Klubu Oficerów Rezerwy przy Urzędzie Rady Ministrów (1978 - 1981). W ramach dokumentowania historii Polski i upamiętniania martyrologii poległych w II wojnie światowej – zapisał się jako inicjator wielu publikacji książkowych, m.in.: dwutomowego dzieła „Miasta polskie w tysiącleciu"[34], „Wojna i dziecko"[35].

Był orędownikiem sprowadzenia do Polski prochów generała broni Władysława Sikorskiego. Dzięki jego pomocy w 1972 roku sprowadzono do kraju i pochowano na cmentarzu w Zakopanem ciało żony Naczelnego Wodza - Heleny Sikorskiej, zmarłej w Wielkiej Brytanii. Ostatnią wolą Heleny Sikorskiej: „było, by pochowano ją w grobowcu razem z rodzicami - Julianem i Olgą Zubczewskimi. Wolę zmarłej spełnił jej szwagier - pułkownik Marceli Kycia, zamieszkały w Londynie, który dzięki przychylności władz Polski oraz pomocy Ministra [Janusza] Wieczorka [szefa Urzędu Rady Ministrów] mógł przyjechać do kraju z prochami Heleny Sikorskiej i tu pochować ją na cmentarzu"[36].

Autor wielu publikacji z zakresu prawa administracyjnego i reform administracyjnych w Polsce. Interesował się historią prawa, w szczególności systemem prawa w Polsce. Z jego inicjatywy opracowany został skorowidz przepisów prawnych 1918 - 1974[37]. Jako Szef Urzędu Rady Ministrów przyczynił się do powstania w drugiej połowie lat sześćdziesiątych pracowni mikrofilmowej w URM i przekształcenia Składnicy Akt URM w Archiwum Urzędu[38].

Wszystkie swoje honoraria otrzymane za artykuły, przedmowy oraz z tytułu innych praw autorskich przekazywał na cele społeczne dla potrzebujących wsparcia finansowego dzieci.

Honorowy Obywatel Miasta Oleśnicy. Godność nadana w 1964 roku[39]. Honorowy Obywatel Grybowa. Godność nadana uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w uznaniu "szczególnych zasług dla rozwoju 600-letniego, aktywnie rozwijającego się miasta"[40]. Honorowy Obywatel Fromborka - Miasta Mikołaja Kopernika. Godność nadana w 1974 roku na wniosek Sztabu Operacji 1001-Frombork. Legitymacja nr 999[41][42].

Zasłużony działacz Automobilklubu Warszawskiego.

Od 7 grudnia 1946 roku należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, a od Kongresu Zjednoczeniowego PPR i PPS w grudniu 1948 roku - do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.[43]

Zmarł 30 listopada 1981 roku. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach – kwatera B 32 tuje, 9 grób[44].

RodzinaEdytuj

Cała najbliższa rodzina: rodzice (Józef i Janina), brat Jerzy (inżynier rolnictwa, absolwent SGGW) wraz z żoną Wandą i trojgiem dzieci (Grażyną, Jerzym, Januszem), siostra Irena Sarzyńska, jej mąż Ryszard Sarzyński (prawnik) zostali zamordowani 5 sierpnia 1944 roku podczas rzezi na Woli, na terenie fabryki Ursus w czasie powstania warszawskiego[45].

24 listopada 1945 roku ożenił się z Alicją z domu Ciesiołkiewicz, z którą miał troje dzieci: Ewę Wieczorek – artystę plastyka, Marię (zmarłą w czasie porodu) i Piotra.

OdznaczeniaEdytuj

Na budynku Centrum Zdrowia Dziecka znajduje się tablica upamiętniająca osobę i dokonania Janusza Wieczorka.

PrzypisyEdytuj

  1. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  2. Tamże, str. 328
  3. Tamże, str. 328
  4. Komendant P.K.U. Warszawa-Miasto – podpułkownik Zygmunt Juzwa, Książeczka Stanu Służby Oficerskiej nr 13993 wydana w Warszawie dnia 8 marca 1937 roku.
  5. Komendant Ośrodka Wykształcenia Rezerw Piechoty – pułkownik dyplomowany Łańcucki, Karta mobilizacyjna z dnia 12 lipca 1939 roku.
  6. Piotr Matejuk, Batalion „Różan” w wojnie obronnej 1939 r., Świerszcz Różański, 2009.
  7. Europa Publications Limited, The International Who's Who, 1979, s.1336.
  8. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  9. Leksykon historii Polski, 1995, s. 793.
  10. Piotr Matejuk, Batalion „Różan” w wojnie obronnej 1939 r., Świerszcz Różański, 2009.
  11. Janusz Wieczorek, Przemówienie okolicznościowe wygłoszone w dniu 5 października 1969 r. w Kocku na manifestacji antywojennej z okazji sprowadzenia do Polski prochów generała Franciszka Kleeberga, Doświadczalna Oficyna Graficzna Pracowni Sztuk Plastycznych w Warszawie.
  12. Praca zbiorowa pod redakcją Bogdana Walasa, Biuletyn Okolicznościowy - 76 rocznica ostatniej bitwy wojny obronnej 1939, Samorząd Miasta Kock, 2015.
  13. Kazimierz Burża, Wspomnienie wygłoszone w dniu 30 listopada 1982 roku przy grobie Janusza Wieczorka w pierwszą rocznicę śmierci.
  14. Włodzimierz Kowalski, Ostatnia bitwa generała Kleeberga, Wydawnictwo Lubelskie, 1969, s. 125.
  15. Włodzimierz Wójcikowski, Śladami ostatniej bitwy Gen Kleeberga, Wydawnictwo Lubelskie, 1979, s.79.
  16. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  17. Encyklopedia Popularna PWN, PWN, 1982, s. 848.
  18. Stefan Majchrowski, Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.158.
  19. Stefan Majchrowski, Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.157 -160.
  20. Stefan Majchrowski, Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.158.
  21. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  22. Tamże, str. 328
  23. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  24. Wincenty Kawalec, Rada Narodowa Gospodarka Administracja , art. pt. "Urzędnik,Działacz, Społecznik", 1980, s.12.
  25. Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1991, s.178, 328.
  26. Praca zbiorowa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1980.
  27. Andrzej Czerkawski, Tadeusz Jurga, Dla Ciebie Ojczyzno,ROPWiM, 1970.
  28. Lesław M. Bartelski, Poradnik Bibliotekarza nr 1-2/1970, Ocalić od zapomnienia, 1970.
  29. Instytut Pamięci Narodowej, Pamięć i Sprawiedliwość, Bartłomiej Różycki, Dąbrowszczacy i pamięć o hiszpańskiej wojnie domowej w Polsce Ludowej, str. 174 - 175, 2013.
  30. Ewa Wieczorek, Piotr Wieczorek, Wspomnienie o Ojcu, "35 lat działalności Społecznego Komitetu Wspierania (d. Budowy) Pomnika – Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka 1968-2003", 2003, s. 85-89.
  31. Rada Narodowa Gospodarka Administracja, Wystąpienie Ministra Janusza Wieczorka na inauguracji Międzynarodowego Roku Dziecka, 27 stycznia 1979.
  32. Historia IPCZD. www.czd.pl. [dostęp 2017-12-22].
  33. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, V Kongres ZBoWiD, Warszawa, 8-9 maja 1974, Książka i Wiedza, 1976.
  34. Praca zbiorowa, Miasta Polskie w Tysiącleciu,Tom I-II,Ossolineum, 1965.
  35. Helena Boczek, Eugeniusz Boczek, Jacek Wilczur, Wojna i Dziecko,Nasza Księgarnia, 1979.
  36. Piotr Litka, Tygodnik Powszechny, Pogrzeb pod specjalnym nadzorem, 7 lipca 2009.
  37. Praca zbiorowa pod kierunkiem Antoniego Kornasia, Urząd Rady Ministrów – Biuro Prawne, Skorowidz przepisów prawnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w latach 1918 – 1939 oraz 1944 – 1974 (do 31.III.), Warszawa 1974.
  38. Anna Barszcz, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Prezydium Rady Ministrów i Urząd Rady Ministrów jako wytwórcy państwowego zasobu archiwalnego (1945 - 1996), 2014.
  39. Forum pasjonatów historii Oleśnicy, Historia Oleśnicy, 2007.
  40. Dziennik Polski, Kraków, 151 (6961), Minister Wieczorek w Grybowie, 28 czerwca 1966.
  41. Jerzy Chrabąszcz, Księga Honorowych Obywateli Fromborka - miasta Mikołaja Kopernika. Lata 1967 - 2010., 2013.
  42. WIKIPEDIA, Operacja_1001-Frombork, Operacja 1001 - Frombork.
  43. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944 - 1991. Władze państwowe i polityczne Polski wg stanu na dzień 28.02.1991. PWN Warszawa 1991, str. 328.
  44. Wyszukiwarka cmentarna -Warszawskie cmentarze
  45. Lista cywilnych ofiar Powstania Warszawskiego https /www.1944.pl>ofiary-cywilne.
  46. "Życie Warszawy", nr 282 z 3 grudnia 1981, s. 6.
  47. MONITOR POLSKI - Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polski z 1947, 125, 786, Postanowienie o odznaczeniu na podstawie Uchwały Rady Państwa z dnia 27 marca 1947 roku.
  48. Życie Warszawy nr 288 (9676) z grudnia 1974 roku, {{{tytuł}}}
  49. Ordens Honoríficas Portuguesas, =154&list=1, Ordem do Infante D. Henrique, 1976.