Eugeniusz Szyr
Eugeniusz Szyr, właśc. Gerszon[1][2] albo Gerson[3] Szyr, ps. „Misza Reger”[4][5] (ur. 16 kwietnia 1915 w Łodygowicach, zm. 15 stycznia 2000 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny, uczestnik wojny domowej w Hiszpanii[5], major ludowego Wojska Polskiego. Poseł na Sejm PRL I, III, IV i VI kadencji, przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (1954–1956), minister budownictwa (1956), przewodniczący Komitetu Nauki i Techniki (1963–1968), minister gospodarki materiałowej (1976–1981) i wiceprezes Rady Ministrów (1959–1972), członek Biura Politycznego KC PZPR (1964–1968). Budowniczy Polski Ludowej.
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
15 kwietnia 1915 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Wiceprezes Rady Ministrów | |
Okres |
od 27 października 1959 |
Przynależność polityczna | |
Minister gospodarki materiałowej | |
Okres |
od 27 marca 1976 |
Przynależność polityczna | |
Następca | |
Przewodniczący Komitetu Nauki i Techniki | |
Okres |
od 5 lipca 1963 |
Przynależność polityczna | |
Następca | |
Minister budownictwa | |
Okres |
od 14 lipca 1956 |
Przynależność polityczna | |
Następca | |
Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego | |
Okres |
od 18 marca 1954 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |

Życiorys
edytujUrodzony w żydowskiej rodzinie robotniczej[6], syn Stanisława i Marii, uzyskał wykształcenie średnie. W latach 1930–1934 należał do Komunistycznego Związku Młodzieży Polski, od 1934 do 1936 do Komunistycznej Partii Polski, w latach 1935–1937 (gdy przebywał we Francji) do Francuskiej Partii Komunistycznej, a od 1944 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, w której od 1947 był zastępcą członka Komitetu Centralnego. 16 grudnia 1948 wraz z PPR znalazł się w szeregach Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w której KC zasiadał w latach 1948–1981. W latach 1964–1968 był członkiem Biura Politycznego KC PZPR.
W latach 1937–1939 był żołnierzem Brygad Międzynarodowych walczących w hiszpańskiej wojnie domowej. Pełnił tam kolejno funkcje komisarza politycznego w batalionie im. Palafoxa (kompania im. Naftalego Botwina[5]), obozie demobilizacyjnym polskich ochotników po rozwiązaniu brygad międzynarodowych, by w 1938 zostać komisarzem wszystkich obozów demobilizacyjnych. W czasie walk w Hiszpanii został ranny i był hospitalizowany[7]. W czerwcu 1939 wszedł w skład Tymczasowego Ośrodka Kierowniczego KPP, który z ramienia Kominternu miał organizować nową partię w Polsce po rozwiązaniu KPP[8]. W latach 1940–1943 był internowany we Francji i w obozie w Dżilfie w Algierii Francuskiej. W 1943, po zajęciu Algierii przez wojska alianckie, wyjechał[9] do ZSRR przy okazji repatriacji obywateli tego kraju internowanych w Dżilfie i wstąpił do 1 Armii Polskiej w ZSRR. Działał w Związku Patriotów Polskich[10]. W stopniu majora był tam m.in. zastępcą szefa zwiadu w Polskim Sztabie Partyzanckim[11]. W latach 1944–1945 w aparacie politycznym wojska, zaangażowany w prace Komitetu Słowiańskiego w Polsce.
W latach 1946–1947 podsekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu, w latach 1947–1949 podsekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. W latach 1949–1953 był zastępcą przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Od marca 1954 do 11 lipca 1956 był przewodniczącym PKPG, a następnie do 13 listopada 1956 był ministrem budownictwa w rządzie Józefa Cyrankiewicza. Od 27 października 1959 do 29 marca 1972 był wicepremierem w drugim, trzecim i czwartym rządzie Józefa Cyrankiewicza oraz w rządzie Józefa Cyrankiewicza i Piotra Jaroszewicza. Od 5 lipca 1963 do 22 grudnia 1968 był również przewodniczącym Komitetu Nauki i Techniki. Od 27 marca 1976 do 31 października 1981 był ministrem gospodarki materiałowej w rządach Piotra Jaroszewicza i Edwarda Babiucha oraz Edwarda Babiucha, Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego. Od 1981 na emeryturze.
W latach 1972–1976 przewodniczący Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej.
W latach 1952–1956, 1961–1969 i 1972–1976 był posłem na Sejm PRL I, III, IV i VI kadencji.
Działacz wielu organizacji społecznych. Od 1962 był przewodniczącym Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Afrykańskiej. Od 1965 pełnił funkcję przewodniczącego Polskiego Komitetu Solidarności z Narodami Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. W latach 80. był przewodniczącym Krajowej Komisji Dąbrowszczaków przy Zarządzie Głównym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Od września 1959[12] aż do marca 1990 był również wiceprezesem Rady Naczelnej ZBoWiD. 28 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 40-lecia Kongresu Zjednoczeniowego PPR-PPS – powstania PZPR[13].
Jego pierwszą żoną była Gustawa Berlewi (secundo voto Priszman, tertio voto Siuciak[14] (1908–1985[15]), która w latach trzydziestych wyjechała z nim do Francji[16]. W 1944[17] zawarł związek małżeński z Eugenią Krzeczkowską (1919–1995).
Był teściem Marcina Święcickiego, członka KC PZPR oraz byłego posła na Sejm RP i prezydenta Warszawy.
Zmarł w Warszawie. Pochowany w kwaterze Dąbrowszczaków na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A41-1-20)[18].
Ordery i odznaczenia
edytuj- Order Budowniczych Polski Ludowej (1974)[19]
- Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie: 22 lipca 1950[20] i 1964[21])
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
- Order Krzyża Grunwaldu II klasy (22 lipca 1949)[22]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1946)[23]
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
- Złoty Krzyż Zasługi (18 stycznia 1946)[24]
- Medal „Za waszą wolność i naszą”
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)[25]
- Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)[26]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej
- Medal im. Ludwika Waryńskiego (1986)[27]
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1966)[28]
- Złote Odznaczenie im. Janka Krasickiego (1966)[29]
- Złota Honorowa Odznaka PTTK (1960)[30]
- Złota odznaka honorowa Stowarzyszenia Księgarzy Polskich (1965)[31]
- Honorowa odznaka Polskiego Związku Lekkiej Atletyki (1962)[32]
- Medal „100-lecie sportu polskiego” (1967)[33]
- Odznaka honorowa „Za zasługi dla Gdańska” (1960)[34]
- Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1966)[35]
- Medal „20-lecia Wyzwolenia Poznania i Wielkopolski” (1965)[36]
- Odznaka honorowa I stopnia „Za szczególne zasługi dla rozwoju województwa bydgoskiego” (1965)[37]
- Odznaka „Budowniczy Huty im Lenina” (1967)[38]
- Medal pamiątkowy „40-lecia PZPR” (1988)[39]
- Wielki Oficer Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1947)[40]
- Order Flagi Narodowej I stopnia (KRLD, 1954)[41]
- Order 9 września 1944 II stopnia (Bułgaria, 1948)[42]
- Order Przyjaźni (Wietnam, 1979)[43]
- Order „Znak Honoru” (ZSRR, 1958)[44]
- Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR, 1985)[45]
Przypisy
edytuj- ↑ Łukasz Bertram , Bunt, podziemie, władza: Polscy komuniści i ich socjalizacja polityczna do roku 1956 = rebellion, underground, power: communists and their political socialization before 1956, Wydanie pierwsze, Kultura Liberalna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022, s. 648, ISBN 978-83-66470-70-5, OCLC on1301139865 .
- ↑ Nevine Abraham , From social and national struggle in Mandate Palestine to combatting fascism in Spain: Yassin’s ʿAlī, Qissat Rajul Mustaqīm (2017), „Middle Eastern Literatures”, 26 (3), 2023, s. 267–288, DOI: 10.1080/1475262X.2024.2387019, ISSN 1475-262X (ang.).
- ↑ Jews in the Spanish Civil War [online], www.jewishvirtuallibrary.org [dostęp 2024-12-18] .
- ↑ Gerben Zaagsma , Jewish volunteers, the international brigades and the Spanish Civil War, Paperback edition, War, culture and society, London New York Oxford New Delhi Sydney: Bloomsbury Academic, 2018, s. 89, 120, ISBN 978-1-4725-1379-3 [dostęp 2024-12-18] .
- ↑ a b c RAGER, Micha | SIDBRINT [online], sidbrint.ub.edu [dostęp 2025-03-14] .
- ↑ Research Dept. Report. Poland, Radio Wolna Europa, 1966, s. 62 .
- ↑ Gerben Zaagsma , Jewish volunteers, the international brigades and the Spanish Civil War, Paperback edition, War, culture and society, London New York Oxford New Delhi Sydney: Bloomsbury Academic, 2018, s. 55, ISBN 978-1-4725-1379-3 [dostęp 2024-12-18] .
- ↑ Ryszard Nazarewicz: Armii Ludowej dylematy i dramaty. Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 13. ISBN 83-909166-0-6. OCLC 69278377.
- ↑ Dyskusja na forum dws.org.pl.
- ↑ Wiesław Balcerak , Václav Melichar (red.), Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-czechosłowackich. T. 1, Cz. 1: 1944–1960. 1944–1948, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1985, s. 304, ISBN 978-83-04-01288-2 [dostęp 2024-12-18] .
- ↑ Profil na stronie Biblioteki Sejmowej.
- ↑ „Trybuna Robotnicza”, nr 211, 4 września 1959, s. 1.
- ↑ „Trybuna Robotnicza”, nr 277, 29 listopada 1988, s. 5.
- ↑ Musée de la résistance en ligne [online], museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2024-12-18] (fr.).
- ↑ Wyszukiwarka grobów w Warszawie.
- ↑ Grzegorz Omelan , Sławomir Czapnik (red.), Żydzi, Izrael i Palestyńczycy: dzieje, stan obecny, perspektywy, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2016, s. 218, ISBN 978-83-7395-719-0 [dostęp 2024-12-18] .
- ↑ The International Who’s Who: 1990–1991, Europa Publications, 1990, s. 1554, ISBN 978-0-946653-58-4 (ang.).
- ↑ Wyszukiwarka grobów w Warszawie.
- ↑ Wręczenie odznaczeń w Belwederze, „Dziennik Polski”, 1974, nr 172, s. 3.
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 87, poz. 1073 („za wybitne zasługi położone dla Narodu i Państwa w szczególności przy opracowaniu planu 6-letniego”).
- ↑ Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, Nr 170 z 20 lipca 1964.
- ↑ M.P. z 1949 r. nr 62, poz. 830 („za ofiarną walkę z faszyzmem o niepodległość Polski”).
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 8, poz. 15 („za wybitne zasługi położone przy odbudowie przemysłu polskiego”).
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 30, poz. 58 („w uznaniu zasług dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele pracy organizacyjnej przy utworzeniu administracji państwowej i samorządu, uruchomieniu uczelni i odbudowie demokratycznej państwowości polskiej na ziemiach Województwa Śląsko-Dąbrowskiego”).
- ↑ Uroczyste posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD, „Dziennik Bałtycki”, nr 177, 26 lipca 1984, s. 2.
- ↑ Medale 30-lecia dla czołowych działaczy partyjnych i państwowych, „Trybuna Robotnicza”, nr 170, 19 lipca 1974, s. 1.
- ↑ W uznaniu zasług, „Życie Partii”, nr 6, 25 marca 1987, s. 20.
- ↑ Nadzwyczajna sesja Sejmu, „Trybuna Robotnicza”, nr 172, 22 lipca 1966, s. 1.
- ↑ Odznaczenia im. J. Krasickiego dla uczestników wojny w Hiszpanii. „Nowiny”, s. 1, Nr 251 z 22 i 23 października 1966.
- ↑ Jubileuszowe Plenum ZG PTTK, „Trybuna Ludu”, nr 354, 21 grudnia 1960, s. 7.
- ↑ Zadania księgarzy - tematem krajowego zjazdu SK, „Trybuna Ludu”, nr 80, 21 marca 1965, s. 2.
- ↑ Medaliści z Belgradu gośćmi wicepremiera E. Szyra, „Trybuna Ludu”, nr 261, 20 września 1962, s. 6.
- ↑ Noworoczne spotkanie aktywu sportowego, „Trybuna Ludu”, nr 355, 23 grudnia 1967, s. 12.
- ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, nr 1, 10 lutego 1961, s. 6.
- ↑ Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 30, 31 grudnia 1966, s. 1.
- ↑ Na krajowych targach w Poznaniu, „Trybuna Ludu”, nr 81, 22 marca 1965, s. 2.
- ↑ Tow. E. Szyr otrzymał honorową odznakę wo. bydgoskiego, „Trybuna Ludu”, nr 100, 10 kwietnia 1965, s. 3.
- ↑ Problemy postępu technicznego przy budowie Huty im. Lenina, „Trybuna Ludu”, nr 283, 12 października 1967, s. 4.
- ↑ W 40. rocznicę kongresu zjednoczeniowego, „Głos Pomorza”, nr 292, 16 grudnia 1988, s. 2.
- ↑ Delegacja czechosłowacka wyjechała do Pragi, „Trybuna Robotnicza”, nr 71, 12 marca 1947, s. 1.
- ↑ Wysokie odznaczenia Koreańskiej Republiki Ludowej otrzymali członkowie rządu i działacze polscy. „Życie Warszawy”. Rok XI Nr 260 (3431), s. 1, 1 listopada 1954. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”.
- ↑ Symbole braterskiej współpracy, „Gazeta Robotnicza”, nr 149, 1 czerwca 1948, s. 2.
- ↑ Solidarność z Wietnamem, „Trybuna Ludu”, nr 41, 21 lutego 1979, s. 2.
- ↑ Wręczenie odznaczenia radzieckiego tow. E. Szyrowi, „Trybuna Ludu”, nr 12, 12 stycznia 1958, s. 1.
- ↑ „Za Wolność i Lud”, nr 21, 25 maja 1985, s. 5.
Bibliografia
edytuj- V Kongres ZBoWiD Warszawa 8–9 maja 1974, Książka i Wiedza, Warszawa 1976.
- VI Kongres ZBoWiD Warszawa 7–8 maja 1979, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1979.
- Kto jest kim w Polsce 1984, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984, s. 973.
- VII Kongres ZBoWiD, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1985.
- „Za Wolność i Lud”, 4 maja 1985, nr 18 (1115), s. 9.
- A. Mazur, Order Krzyża Grunwaldu, Wydawnictwo MON, Warszawa 1988.
- J. Stroynowski (red.), Who is who in the Socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia 1989, tom 3, K.G. Saur Pub., 1989.
- T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 431.
- W. Roszkowski, Historia Polski, 1914–1990, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991.
- W. Roszkowski, Najnowsza historia Polski, Wydawnictwo Orion, Kielce 1994.
- Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.