Otwórz menu główne

Jarzmianka (Astrantia L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny selerowatych (Apiaceae) liczący 8-9 gatunków. Występuje w Europie środkowej, wschodniej i południowej[3] (5 gatunków)[4] oraz w rejonie Kaukazu i Turcji[4]. Rośliny te zasiedlają lasy i formacje trawiaste na terenach skalistych[4]. Jedynym przedstawicielem we florze Polski jest jarzmianka większa A. major[5]. Gatunek ten, zwłaszcza w odmianie z kwiatostanami czerwono zabarwionymi, uprawiany jest jako roślina ozdobna[4], uprawiane są także kultywary pochodzenia mieszańcowego, uzyskane w wyniku krzyżówek z jarzmianką największą A. maxima[6]. Uprawiane poza tym bywają takie gatunki jak: jarzmianka kraińska A. carniolica, trójsieczna A. trifida, bawarska A. bavarica[7][8][3].

Jarzmianka
Ilustracja
Kwiatostan jarzmianki większej
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj jarzmianka
Nazwa systematyczna
Astrantia L.
Sp. Pl. 235. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Astrantia major L.[2]

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Byliny osiągające do 1 m wysokości[4], o łodygach wyprostowanych, długowieczne i rozrastające się w duże kolonie[3].
Liście
Dłoniasto wcinane lub klapowane, czasem tylko z trzema klapami[4].
Kwiaty
Zebrane w pojedyncze baldachy wsparte okółkiem okazałych pokryw, zielonych lub barwnych, zaostrzonych, pełniących rolę powabni. W efekcie cały kwiatostan przypomina pojedynczy kwiat (→ pseudancjum). Działki kielicha okazałe. Korona tworzona jest przez 5 wolnych, białawych[4], czasem różowych płatków, mających kształt lancetowaty, na końcach odgiętych[3]. Pręcików 5. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Szyjki słupka dwie[4].
Owoce
Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki[4], żebrowane, gęsto okryte drobnymi łuskami[3].

SystematykaEdytuj

Jeden z rodzajów podrodziny Saniculoideae w obrębie selerowatych Apiaceae z rzędu selerowców[1].

Lista gatunków[9]

PrzypisyEdytuj

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-16].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
  3. a b c d e Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2011, s. 157-158. ISBN 978-83-7506-845-0.
  4. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 302. ISBN 0-333-74890-5.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 84. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  8. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków strony=36: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  9. Astrantia (ang.). The Plant List. [dostęp 19 listopada 2017].