Otwórz menu główne

Jaszczurnik[9] (Gampsonyx swainsonii) – gatunek najmniejszego[10] ptaka drapieżnego z podrodziny kaniuków (Elaninae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae), z podrodziny kaniuków. Jedyny przedstawiciel rodzaju Gampsonyx[9][11].

Jaszczurnik
Gampsonyx swainsonii[1]
Vigors, 1825[2]
Jaszczurnik
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina kaniuki
Rodzaj Gampsonyx[3]
Vigors, 1825[2]
Gatunek jaszczurnik
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Gampsonix SwainsoniiLesson, 1826[4]
  • Campsonyx swainsoniiF.P. Penard & A.P. Penard, 1908[5]
Podgatunki
  • G. s. leonae Chubb, 1918[6]
  • G. s. magnus Chubb, 1918[7]
  • G. s. swainsonii Vigors, 1825[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Zasięg występowaniaEdytuj

Jaszczurnik występuje w zależności od podgatunku[12][11]:

TaksonomiaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Gampsonyx (Gampsonix, Campsonyx): gr. γαμψονυξ gampsonux, γαμψονυχος gampsonukhos „haczykowaty pazur”, epitet odnoszący się do sępa, od γαμψος gampsos „zakrzywiony”; ονυξ onux, ονυχος onukhos „pazur”[13].
  • swainsonii: William Swainson (1789–1855), angielski przyrodnik, artysta, kolekcjoner[14].
  • leonae: León, zachodnia Nikaragua[15].
  • magnus: łac. magnus „wielki, duży, potężny”[16].

CharakterystykaEdytuj

Budowa ciałaEdytuj

Długość ciała 20-28 cm, rozpiętość skrzydeł 94-97 cm; masa ciała samca 94-97 g[12]. Samice są średnio 10-20% większe od samców[12]. Obie płci ubarwione są podobnie. Ma łupkowoczarny wierzch ciała, a biały spód. Czoło jest rdzawożółte, policzki pomarańczowe, a sam czubek głowy jest czarny. Na bokach piersi widnieją 2 czarne plamy. Nogawice są natomiast brunatne. Zarówno pod względem wielkości, jak i wyglądu podobny jest do sokoła.

BiotopEdytuj

To ptak zamieszkujący przerzedzone lasy tropikalne, stepy, sawanny, które rzadko porastają drzewa.

PożywienieEdytuj

Poluje na duże owady, płazy, a nawet małe ptaki. Sama nazwa wskazuje na preferowaną zdobycz. Czatowanie na ofiary odbywa się z zasadzki - przyczaja się na gałęzi.

Okres lęgowyEdytuj

TokiEdytuj

Rytuały i czynności związane z wydawaniem na świat potomstwa powiązane są z porą deszczową, tzn. lęgi wyprowadzane są nim nastanie. Przed rozpoczęciem lęgów samiec w ramach toków popisuje się przed samicą powietrznymi akrobacjami.

GniazdoEdytuj

Położone jest bardzo wysoko, w koronach drzew na wysokości 20-25 metrów. Miejsce lęgowe lokuje w rozwidleniach gałęzi 5 metrów od pnia. Ma kształt miski, a budują je splecione gałązki. Jego rozmiary dochodzą do 10 cm głębokości i 20 cm średnicy.

WysiadywanieEdytuj

Samica składa 2-3 jaja, a potem sama je wysiaduje. Długość siedzenia na jajach nie jest do tej pory dokładnie poznana.

PisklętaEdytuj

Młode opuszczają gniazdo po 35 dniach od wyklucia.

OchronaEdytuj

Gatunek obejmuje międzynarodowa ochrona.

PrzypisyEdytuj

  1. Gampsonyx swainsonii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c N.A. Vigors. Sketches in Ornithology; or Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. On a new genus of Falconidæ. „The Zoological Journal”. 2, s. 69, 1825 (ang.). 
  3. Gampsonyx, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2010-10-02]
  4. a b R.-P. Lesson. Esquisses ornithologiques, etc., sur un genre nouveau des Falconidæ. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 7 (83), s. 106, 1826 (ang.). 
  5. a b F.P. Penard & A.P. Penard: De vogels van Guyana (Suriname, Cayenne en Demerara). Cz. 1. Paramaribo: E.P. Penard, 1908, s. 428. (niderl.)
  6. Chubb 1918 ↓, s. 22.
  7. Chubb 1918 ↓, s. 21.
  8. BirdLife International 2016, Gampsonyx swainsonii [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-04-11] (ang.).
  9. a b P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Elaninae Blyth, 1851 - kaniuki (Wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-04-11].
  10. Suborder - Accipitres. WildPro. [dostęp 23 stycznia 2014].
  11. a b F. Gill & D. Donsker: New World vultures, Secretarybird, kites, hawks & eagles (ang.). IOC World Bird List: Version 8.1. [dostęp 2018-04-11].
  12. a b c R.O. Bierregaard, Jr & G.M. Kirwan: Pearl Kite (Gampsonyx swainsonii). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2018-04-11]. (ang.)
  13. Jobling 2018 ↓, s. Gampsonyx.
  14. Jobling 2018 ↓, s. swainsonii.
  15. Jobling 2018 ↓, s. leonae.
  16. Jobling 2018 ↓, s. magnus.

BibliografiaEdytuj

  1. Ch. Chubb. Descriptions of new forms of South and Central American birds. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 39, s. 21–22, 1918 (ang.). 
  2. Przemysław Busse: Mały słownik zoologiczny. Ptaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, s. 267. ISBN 83-214-0033-4.
  3. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2018. [dostęp 2018-04-11]. (ang.)