Otwórz menu główne

Kazys Grinius

litewski polityk, minister, prezydent

Kazys Grinius (ur. 17 grudnia 1866 w Selemos-Būda koło Mariampola, zm. 4 czerwca 1950 w Chicago) – litewski polityk, założyciel ruchu ludowego, agrarysta, wieloletni minister i przez krótki okres prezydent Litwy.

Kazys Grinius
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 grudnia 1866
Selemos-Būda koło Mariampola
Data i miejsce śmierci 4 czerwca 1950
Chicago
Republika Litewska (1918–1940) Prezydent Litwy
Okres od 17 czerwca 1926
do 17 grudnia 1926
Poprzednik Aleksandras Stulginskis
Następca Antanas Smetona
Premier Litwy
Okres od 19 czerwca 1920
do 2 lutego 1922
Poprzednik Ernestas Galvanauskas
Następca Ernestas Galvanauskas

Urodził się w dobrze sytuowanej rodzinie chłopskiej. Po ukończeniu gimnazjum w Mariampolu rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Moskiewskim, tutaj nawiązał kontakty z nielegalnym litewskim ruchem niepodległościowym. W 1888 roku wraz z Kudirką, Leonasem i Palukaitisem organizował pierwszy „Kongres Litewskich Demokratów” w Mariampolu. Był założycielem gazet Varpas („Dzwon”) i Ūkininkas („Rolnik”). W 1889 za uprawianie antypaństwowej działalności wśród studentów moskiewskich został skazany na 2 lata więzienia.

Po krótkim pobycie nad Morzem Kaspijskim jako lekarz osiedlił się w Mariampolu, gdzie praktykował swój zawód. Nawiązał tam kontakt z litewskimi socjaldemokratami, pisywał w tamtejszej prasie. W 1902 przygotowywał program polityczny dla Partii Demokratycznej. Jego dom w Suwałkach stał się przystanią dla lewicowo zorientowanych opozycjonistów. Za wstawiennictwem Griniusa udało się założyć pierwszy litewski teatr w Mariampolu oraz szkołę z wykładowym językiem litewskim. Pod presją urzędników carskich wraz z rodziną musiał opuścić rodzinne miasto i osiedlić się w Wilnie. Zajmował się tutaj pracą dziennikarską, pisywał do gazet związanych z ludowcami, wydawał broszury polityczne. Po powrocie do Mariampola zaangażował się w działalność towarzystwa naukowego Šviesa („Światło”). W latach 1908-1910 znów przebywał w Wilnie pod wnikliwym okiem carskiej policji. Rok później zorganizował w Mariampolu pierwszą wystawę rolniczą na Litwie. Podczas wojny przebywał w dalekiej części Rosji (Kisłowodzk), gdzie w 1918 roku bolszewicy zabili mu żonę i córkę.

W 1919 powrócił do kraju gdzie wybrano go do Sejmu-Konstytuanty. Przez dwa lata był wicepremierem w rządzie nacjonalistów (1920-22). Od 1922 szefował departamentowi medycznemu w kowieńskim magistracie. Na wiosnę 1926 po wygranej partii lewicowych w wyborach do Sejmasu wyniesiony przez parlament na urząd prezydenta, szybko obalony jednak w wyniku puczu wojskowego.

Powrócił do pracy w magistracie. Pomagał w zakładaniu organizacji opieki nad matką i dzieckiem. Podczas okupacji niemieckiej 1941-1944 wspierał ugrupowania antyfaszystowskie, protestował przeciw masakrze dokonywanej na Żydach, za co został wypędzony przez nazistów z Kowna. W obawie przed nacierającą armią czerwoną wycofał się do Niemiec wraz z rodziną (przebywał w obozie dla uchodźców w Hanau).

Na początku 1947 roku wyemigrował do USA. Na obczyźnie przygotowywał wydanie litewsko-amerykańskiego słownika terminów medycznych, brał aktywny udział w życiu emigracji litewskiej. Zmarł na obczyźnie.

8 października 1994 roku urna z jego prochami została przewieziona na Litwę i uroczyście pochowana w Selemos Būda.