Kościół św. Piotra i Pawła w Gdańsku

Kościół św. Piotra i Pawłakościół w Gdańsku, przy ulicy Żabi Kruk. Jest on historyczną farą Starego Przedmieścia. Należy do grupy największych kościołów gotyckich w Gdańsku. W latach 1590–1945 był głównym kościołem gdańskich ewangelików reformowanych. Odbywały się tutaj nabożeństwa po polsku, angielsku, francusku i niemiecku. W 1958 na mocy decyzji władz PRL przekazano ją rzymskim i ormiańskim katolikom.

Kościół św. Piotra i Pawła
w Gdańsku
Distinctive emblem for cultural property.svg 116/N z dnia 08.02.1961 r.[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Miejscowość

Gdańsk

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

św. Apostołów Piotra i Pawła w Gdańsku

Wezwanie

Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Wspomnienie liturgiczne

29 czerwca

Położenie na mapie Gdańska
Mapa konturowa Gdańska, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Piotra i Pawław Gdańsku”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Piotra i Pawław Gdańsku”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Piotra i Pawław Gdańsku”
Ziemia54°20′42,33″N 18°39′03,36″E/54,345092 18,650933
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

 
Widok archiwalny
 
Kościół św. Piotra i Pawła z otoczeniem
 
Wnętrze kościoła
 
Barokowa ambona
  • 1397 Budowa kościoła św. Piotra jako filii Kościoła Mariackiego w Gdańsku.
  • 1424 Całkowity pożar kościoła, list odpustowy na rzecz jego odbudowy.
  • 1436 Przy kościele powstaje szkoła, która istnieje tu do 1904 r.
  • 1456 Odbudowa świątyni. 28 stycznia dekretem Jana Gruszczyńskiego, biskupa kujawskiego, Gdańsk podzielono na 6 parafii. Jedną z nich jest parafia św. Piotra i Pawła, a kościół zostaje farą.
  • 1458 Powstaje kaplica św. Tomasza ufundowana przez włókniarzy.
  • 1460 Cieśle okrętowi z Lastadii fundują kaplicę św. Andrzeja.
  • 1484 Poświęcenie kaplicy pw. 11000 dziewic.
  • 14861514 Rozbudowa i podwyższenie murów. Budowa potężnej wieży.
  • 1516 Zakończenie budowy sklepień.
  • 1521 Pożar wnętrza wieży kościelnej.
  • 1557 Rada miejska przekazuje kościół luteranom, którzy stają się dominującym wyznaniem w Gdańsku.
  • 1579 Zburzenie kaplic Trzech Króli, św. Tomasza, 11000 Dziewic, św. Jerzego, św. Anny i N.M.P.
  • 1589 pierwsze nabożeństwa kalwińskie w języku polskim; dominuje niemiecki i niderlandzki
  • 1590 Zdjęcie figury N.M.P. z ołtarza głównego przez kalwinistów.
  • 1622 Obiekt staje się główną świątynią gdańskich kalwinistów; kościół zostaje dostosowany do ich kultu.
  • 1626 Wojcich Niclassus powołany jako pierwszy stały polski kaznodzieja
  • 1642 Gerard Benning znakomity ludwisarz gdański wykonuje dla kościoła dzwon „TUBA DEI”.
  • 16561682 Prace konserwacyjne.
  • 1688 kościół zostaje udostępniony na nabożeństwa kalwińskie po francusku dla hugenockich uchodźców religijnych z Francji.
  • 1707 likwidacja stanowiska polskiego kaznodziei, choć nabożeństwa po polsku sporadycznie będą się odbywać do końca XVIII wieku
  • 1734 Podczas oblężenia Gdańska przez wojska rosyjskie do wnętrza kościoła wpada pocisk.
  • 1769 Powstają wielkie organy.
  • 1807 Podczas oblężenia Gdańska przez Francuzów świątynia zostaje ostrzelana i poważnie uszkodzona.
  • 18071817 Kościół zamieniono na magazyn siana i słomy.
  • 1813 Podczas oblężenia miasta przez wojska rosyjskie i pruskie obiekt ponownie zbombardowano.
  • 18171821 Ogólny remont dachów. Likwidacja sygnaturki z dachu prezbiterium i dzwonnicy z dachu nawy głównej oraz całego dawnego wyposażenia wnętrza z wyjątkiem organów.
  • 1820 Gdański Garnizon Wojskowy przejmuje obiekt jako współużytkownik na okres 25 lat.
  • 1823 likwidacja francuskiej (hugenockiej) parafii reformowanej.
  • 18901900 Najpoważniejsze prace remontowe. Usunięcie tynków zewnętrznych.
  • 1945 Podczas szturmu Armii Czerwonej na Gdańsk, kościół został zbombardowany, a później ponownie podpalony. Runęły wówczas konstrukcje dachowe prezbiterium, nawy południowej i częściowo nawy głównej. Oberwaniu uległa większość sklepień. Zburzone zostały trzy filary międzynawowe.
  • lato 1945 r. zamurowanie otworów wejściowych; adaptacja zakrystii na kaplicę rzymskokatolicką bez podstawy i tytułu prawnego przez księży zmartwychwstańców[2].
  • 1947 prawo do kościoła odzyskuje Kościół ewangelicko-reformowany, ale ze względu na obecność katolików zwleka z odbudową
  • 1949 władze PRL odbierają kościół kalwinistom powołując się na zbyt wolne tempo odbudowy[2];
  • 20 marca 1958 r. władze PRL przekazały kościół Kurii Gdańskiej pomimo protestów ewangelików-reformowanych.
  • 19581959 odbudowano jedną z naw, a w dawnej zakrystii urządzono kaplicę dla obrazu Matki Bożej Łaskawej ze Stanisławowa[3].
  • 1976 Początek planowej rekonstrukcji świątyni.
  • 1977 Ukończenie odbudowy wieży.
  • 19781982 Odgruzowanie i rekonstrukcja 3 filarów i łuków.
  • 19821984 Nowa konstrukcja dachu, pokrycie dachówką.
  • 1984 Rekonstrukcja sygnaturki i attyki fasady wschodniej.
  • 1985 Rekonstrukcja okien i nowy wystrój kaplicy chrzcielnej.
  • 1986 Odbudowa murów wewnętrznych prezbiterium.
  • 1987 Nowy wystrój nawy północnej.
  • do 1992 przy kościele funkcjonowała kaplica ormiańska (posługę pełnił ks. prałat Kazimierz Filipiak).
  • 19992009 przy parafii działała też ormiańskokatolicka parafia personalna (ustanowiona dekretem ówczesnego ordynariusza wiernych obrządku ormiańskiego w Polsce, prymasa Józefa Glempa).
  • 2006 Boczny ołtarz św. Klemensa Marii Hofbauera (w sierpniu) oraz ołtarz główny (we wrześniu) – uroczyście święci abp Tadeusz Gocłowski.
  • 2007 – uroczysta intronizacja (przeniesienie z kaplicy bocznej do ołtarza głównego) cudownego obrazu Matki Bożej Łaskawej oraz ustanowienie nowego sanktuarium maryjnego w diecezji gdańskiej[4]
  • 2009 Odsłonięto chaczkar – dar ormiańskiej fundacji Piunik, jako znak przyjaźni Ormian i Polaków[5].
  • 2009 Dekretem ordynariusza wiernych obrządku ormiańskiego w Polsce, arcybiskupa Kazimierza Nycza, przy kościele powołano parafię ormiańskokatolicką. Jej proboszczem został ksiądz prałat Cezary Annusewicz[6].
  • 2 czerwca 2019 około 06:00 w wyniku zwarcia instalacji elektrycznej doszło do pożaru dachu nad zakrystią i prezbiterium, w wyniku którego spłonęło ok. 200 m kw. konstrukcji dachu. Wyposażenie świątyni nie uległo uszkodzeniom. W akcji gaśniczej uczestniczyło blisko 100 strażaków i 28 zastępów straży pożarnej[7][8]. Skutki pożaru usuwano do jesieni 2020[9].

DaneEdytuj

  • długość, łącznie z przyporami wieży: 62 m
  • szerokość: 26 m
  • wysokość wieży: 41 m
  • powierzchnia użytkowa: 1392 m²

Wyposażenie wnętrzaEdytuj

Ze względu na pożary i bombardowania, dostosowanie kościoła do celów gospodarczych ogromna część wyposażenia nie ostała się do czasów współczesnych.

Fakt, że kościół przez ponad 300 lat był świątynią kalwińską, odzwierciedla jedyna oryginalna część wnętrza: kaplica Uphagenów z 1774 roku z zachowanym epitafium w formie antycznej oraz rokokową drewnianą obudową. Zachowały się średniowieczne kamienne chrzcielnice, rokokowy kominek i nagrobek Piotra Uphagena z 1774 roku. Cenna jest też kolekcja żyrandoli z XVII wieku uratowanych przed zniszczeniem.

Po 1958 pozwolono na odbudowę kościoła w formie, która nie odzwierciedla kalwińskiego historii kościoła, także pod względem układu kościoła, ale jest właściwa dla katolickiego kultu. W prezbiterium umieszczono barokowy ołtarza głównego, który nie jest oryginalny dla wystroju kościoła. Zostanie nim zamontowanych zostanie 60% autentycznych detali tego ołtarza, w tym barokowy obraz Niepokalanego Poczęcia NPM. W nawie północnej stalla renesansowa z XVII wieku. Prowadzone są prace konserwatorskie przy ok. 60 płytach nagrobnych. Wewnątrz kościoła zgromadzono elementy barokowej snycerki. Zaplanowano odtworzenie empory muzycznej w nawie południowej, z wykorzystaniem części autentycznej stolarki. W zakończeniu nawy północnej zachowana gotycka chrzcielnica z XV wieku.

Obraz Matki Bożej ŁaskawejEdytuj

Obraz Matki Bożej Łaskawej znajdował się w kościele ormiańskim w Stanisławowie. Po II wojnie światowej wraz z wotami i wieloma sprzętami kościelnymi został przez ks. Kazimierza Filipiaka przewieziony do Gdańska[3]

Obraz ten, o wymiarach 56 × 70 cm, powstał na przełomie XVII i XVIII wieku jako replika obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, ale na twarzy Maryi nie ma blizn. Pierwsza wzmianka o obrazie pochodzi ze Stanisławowa i odnosi się do roku 1742. Obraz został ukoronowany koronami papieskimi 30 maja 1937 r.[10]

Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani w kościele św. Piotra i Pawła w Gdańsku.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 15 lutego 2023 [dostęp 2010-05-06].
  2. a b Z. Hynca, Kościół Św. Piotra i Pawła w Gdańsku, Gdańsk 2010, s. 35.
  3. a b Ks. Prałat Kazimierz Filipiak – Sławni ludzie – Stanisławów Kresy, stanislawow.net [dostęp 2022-11-12].
  4. Kalendarium – Parafia – Parafia pw. św. Piotra i Pawła, Kalendarium - Parafia – Parafia pw. św. Piotra i Pawła [dostęp 2022-11-12].
  5. Kawałek Armenii w Gdańsku. [dostęp 2009-10-09].
  6. Zmiana struktur duszpasterskich dla katolików – Ormian w Polsce. [dostęp 2008-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-05)]. (pol.).
  7. Gdańsk: Pożar kościoła św. Piotra i Pawła, www.rmf24.pl [dostęp 2019-06-02] (pol.).
  8. Pożar kościoła św. Piotra i Pawła w Gdańsku. 28 wozów strażackich w akcji.
  9. Maciej Pietrzak: Gotycki kościół św. Piotra i Pawła w Gdańsku odzyskuje blask po zeszłorocznym pożarze. 2020-09-26. [dostęp 2020-09-26].
  10. Historia obrazu. [dostęp 2010-05-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-19)].

Linki zewnętrzneEdytuj