Arcybiskup

Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Abp”. Zobacz też: ABP.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché – pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos – nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa (ad personam).

Herb arcybiskupa metropolity (na taśmie pod tarczą znajduje się dewiza)
Herb arcybiskupa niebędącego metropolitą
Sutanna biskupa oraz arcybiskupa
Strój chórowy biskupa oraz arcybiskupa

Pierwotnie arcybiskup był biskupem ważnego miasta czy regionu, sprawując często pieczę duszpasterską nad całym krajem. Miał prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów, korygować ich prace, prowadzić wybory lub mianować i wyświęcać nowych biskupów w prowincji. W historii utworzyła się w ten sposób instytucja arcybiskupa metropolity.

Metropolitą prowincji rzymskiej jest papież.

Inne KościołyEdytuj

Oprócz Kościoła rzymskokatolickiego arcybiskupi istnieją także w Kościołach prawosławnym, luterańskim Szwecji, anglikańskim, Kościele starokatolickim Holandii, Kościele Katolickim Mariawitów.

W Kościołach Wschodnich metropolici mają znacznie więcej władzy: wpływ na wybór biskupów, tworzenie diecezji i inne, zachowują więc część pierwotnej struktury metropolitalnej (zob. arcybiskup większy).

Godności arcybiskupieEdytuj

  • Metropolitabiskup stojący na czele metropolii, tj. stolicy prowincji kościelnej, obejmującej archidiecezję i diecezje (sufraganie), noszący paliusz (tylko na terenach, które mu podlegają – wyjątek stanowi papież, biskup Rzymu, który paliusz może nosić na całym świecie)
  • Arcybiskup sufragalny – arcybiskup stojący na czele archidiecezji, należącej do jakiejś metropolii, ale nią niebędącej (np. Archidiecezja Gaeta w metropolii Rzymu)
  • Arcybiskup rezydencjonalny – stoi na czele archidiecezji podlegającej bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, jemu natomiast nie podlegają żadne sufraganie
  • Arcybiskup tytularnybiskup stojący na czele nieistniejącej obecnie diecezji (diecezja historyczna), pełniący najczęściej służbę w dyplomacji (nuncjusze apostolscy), w kurii rzymskiej lub wyróżniony (przez papieża) arcybiskup ad personam, np. abp Hoser, biskup diecezji warszawsko-praskiej

Polscy arcybiskupiEdytuj

Arcybiskupi katoliccyEdytuj

  1. Mirosław Adamczyk – tytularny Otriculum (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  2. Stanisław Budzik – metropolita lubelski
  3. Tymon Chmielecki – tytularny Tres Tabernae (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  4. Wacław Depo – metropolita częstochowski
  5. Andrzej Dzięga – metropolita szczecińsko-kamieński
  6. Stanisław Dziwisz – senior krakowski, kardynał
  7. Stanisław Gądecki – metropolita poznański, przewodniczący KEP
  8. Sławoj Leszek Głódź – senior gdański
  9. Marian Gołębiewski – senior wrocławski
  10. Józef Górzyński – metropolita warmiński
  11. Józef Guzdek – metropolita białostocki (nominat)
  12. Henryk Hoserad personam, senior warszawsko-praski
  13. Henryk Jagodziński – tytularny Limosano, nuncjusz apostolski
  14. Juliusz Janusz – tytularny Caprulae (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  15. Marek Jędraszewski – metropolita krakowski, wiceprzewodniczący KEP
  16. Andrzej Józwowicz – tytularny Lauriacum, nuncjusz apostolski
  17. Józef Kowalczyk – senior gnieźnieński, prymas senior
  18. Konrad Krajewski – jałmużnik papieski, kardynał
  19. Józef Kupny – metropolita wrocławski
  20. Jan Paweł Lengaad personam, senior karagandyjski
  21. Jan Martyniak – senior przemysko-warszawski
  22. Józef Michalik – senior przemyski
  23. Henryk Muszyński – senior gnieźnieński, prymas senior
  24. Alfons Nossolad personam, senior opolski
  25. Henryk Józef Nowacki – tytularny Blery (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  26. Edward Nowak – tytularny Luni (ad personam[a]), sekretarz senior Kongregacji ds. Świętych
  27. Stanisław Nowak – senior częstochowski
  28. Kazimierz Nycz – metropolita warszawski, kardynał
  29. Edward Ozorowski – senior białostocki
  30. Jan Pawłowski – tytularny Sejn (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  31. Edmund Piszcz – senior warmiński
  32. Wojciech Polak – metropolita gnieźnieński, prymas Polski
  33. Eugeniusz Popowicz – metropolita przemysko-warszawski
  34. Grzegorz Ryś – metropolita łódzki
  35. Stanisław Ryłko – archiprezbiter bazyliki Matki Bożej Większej, kardynał
  36. Wiktor Skworc – metropolita katowicki
  37. Marek Solczyński – tytularny Cezarei Mauretańskiej (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  38. Waldemar Sommertag – tytularny Traiectum ad Mosam (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  39. Adam Szal – metropolita przemyski
  40. Stanisław Szymecki – senior białostocki
  41. Stanisław Wielgus – tytularny Viminacium
  42. Tadeusz Wojda – metropolita gdański
  43. Marek Zalewski – tytularny Africa (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  44. Wojciech Załuski – tytularny Diocleziany (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  45. Damian Zimoń – senior katowicki
  46. Władysław Ziółek – senior łódzki

Arcybiskupi prawosławniEdytuj

  1. Abel (Popławski) – ordynariusz lubelsko-chełmski
  2. Grzegorz (Charkiewicz) – bielski, wikariusz diecezji warszawsko-bielskiej
  3. Jakub (Kostiuczuk) – ordynariusz białostocko-gdański
  4. Jerzy (Pańkowski) – ordynariusz wrocławsko-szczeciński, prawosławny ordynariusz Wojska Polskiego
  5. Paisjusz (Martyniuk) – ordynariusz przemysko-gorlicki
  6. Sawa (Hrycuniak) – metropolita warszawski i całej Polski

UwagiEdytuj

  1. a b c d e f g h i j Z racji, iż stolica tytularna jest biskupstwem, jest on jej arcybiskupem ad personam.

Zobacz teżEdytuj