Kondor królewski

Kondor królewski[9] (Sarcoramphus papa) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny kondorowatych (Cathartidae).

Kondor królewski
Sarcoramphus papa[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd kondorowe
Rodzina kondorowate
Rodzaj Sarcoramphus[2]
Duméril, 1805
Gatunek kondor królewski
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Vultur papa Linnaeus, 1758[7]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zasięg występowaniaEdytuj

Kondor królewski zamieszkuje Amerykę Południową i Centralną, od południowego Meksyku po północną Argentynę[10].

TaksonomiaEdytuj

Kondor królewski został opisany systematycznie przez szwedzkiego przyrodnika – Karola Linneusza w 1758, w dziesiątej edycji jego pracy – Systema Naturae[11], który nadał mu nazwę Vultur papa[11]. Jako miejsce typowe autor błędnie wskazał zachodnie Indie (łac. In India occidentali)[11], bazując na tekstach Albina z 1734 roku (gdzie ptak został opisany jako „The Warwovwen, or Indian Vulture”[12]) i Edwardsa z 1743 roku (który opisał go pod nazwą „The King of the Vultures”[13]); błędną lokalizację skorygował w 1908 roku Hans von Berlepsch, ustalając ją na Surinam[14]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Sarcoramphus[9] opisanego przez André Dumérila w 1805 roku[15]. Nie wyróżnia się podgatunków[10].

EtymologiaEdytuj

  • Sarcoramphus (Sarcorhamphus, Sarcoramphos): gr. σαρξ sarx, σαρκος sarkos „ciało”; ῥαμφος rhamphos „dziób”[16].
  • Zopilotes: hiszp. Zopilote (nahuatl Tzopilotl), nazwa dla sępnika różowogłowego[17].
  • Gyparchus: gr. γυψ gups, γυπος gupos „sęp”; αρχος arkhos „król”, od αρχω arkhō „rządzić”[18].
  • papa: nowołac. papa „papież”, od łac. papa „ojciec, biskup”, od gr. παπας papas „ojciec”[19].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała 71–81 cm; masa ciała 3000–3750 g; rozpiętość skrzydeł 170–200 cm[7]. Upierzenie ptaka w przeważającej mierze białe, z szarymi lub czarnymi piórami wokół szyi, na lotkach oraz ogonie. Głowa i szyja (w górnym odcinku) są nieopierzone. Kolor skóry w różnych obszarach ciała bardzo się różni – może być żółty, pomarańczowy, niebieski, fioletowy bądź czerwony. Kondor królewski ma zauważalny żółty, mięsisty grzebień na dziobie. Ptak jest padlinożercą, dzięki silnemu dziobowi i potężnym szponom, często – jako pierwszy – robi początkowe nacięcie na ciele martwego zwierzęcia. Dzięki dużym rozmiarom zwykle odgania od padliny swoich mniejszych krewnych – inne gatunki kondorów. Może dożyć w niewoli 30 lat[20].

EkologiaEdytuj

Biotop
Głównie nisko położone lasy tropikalne (do 1200 m n.p.m.). Czasami można go zobaczyć na bardziej otwartych obszarach, takich jak sawanny i łąki[21].
Gniazdo
Nie buduje gniazda. Gniazduje na ziemi lub w szczelinie drzewa, gnijącego pnia[21][22] lub klifu[23].
Jaja
Samica składa zwykle jedno jajo. Jest ono białe, bez plamkowania[23].
Wysiadywanie, pisklęta
Jajo wysiadywane jest przez obydwoje rodziców przez około 55–58 dni[21]. Pisklę rodzi się nagie, lecz wkrótce pokrywa się czysto białym puchem[21]. Młode są w pełni opierzone prawdopodobnie po 3–4 miesiącach[21]. Ich pióra są brązowe, zmiana ubarwienia na dorosłe następuje w wieku 18 miesięcy[22].
Pożywienie
Żywi się wyłącznie padliną. W przeciwieństwie do innych kondorów nie zaobserwowano, aby zabijał chore lub zdychające zwierzęta[22]. Często wypatruje wzdłuż brzegów rzek wyrzuconych ryb, jednak nie przeszukuje miejscowych wysypisk śmieci[24].

StatusEdytuj

IUCN uznaje kondora królewskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność populacji, według szacunków, mieści się w przedziale 670–6700 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na niszczenie siedlisk[8].

CiekawostkiEdytuj

W hieroglificznym alfabecie przedkolumbijskich Majów znak kondora królewskiego Cib oznacza 13. dzień miesiąca w ich kalendarzu.

PrzypisyEdytuj

  1. Sarcoramphus papa, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Sarcoramphus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2018-07-16] (ang.).
  3. F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. 19, s. 970, 1826 (niem.). 
  4. D. Douglas. A sketch of a journey to the north-western parts of the continent of North America, during the years 1824, 5, 6, and 7. „Companion to the Botanical Magazine”. 2, s. 99, 1836 (ang.). 
  5. G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 1. (ang.)
  6. C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 235. (niem.)
  7. a b D. Houston, G.M. Kirwan & J.S. Marks: King Vulture (Sarcoramphus papa). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-05-11]. (ang.)
  8. a b BirdLife International, Sarcoramphus papa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2018-1 [dostęp 2018-07-16] (ang.).
  9. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Cathartidae Lafresnaye, 1839 - kondorowate - New World Vultures (Wersja: 2016-10-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-07-16].
  10. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2) (ang.). [dostęp 2021-07-20].
  11. a b c C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 86. (łac.)
  12. Eleazar Albin: A natural history of birds.... T. 1. Londyn: 1734, s. 2. (ang.)
  13. George Edwards: A natural history of uncommon birds.... Londyn: 1743, s. 2. (ang.)
  14. H. von Berlepsch. On the birds of Cayenne. „Novitates Zoologicae”. 15, s. 289, 1908 (ang.). 
  15. A.M.C. Duméril: Zoologie analytique, ou, Méthode naturelle de classification des animaux, rendue plus facile a l’aide de tableaux synoptiques. Paris: Allais, libraire, 1806, s. 32. (fr.)
  16. Jobling 2021 ↓, s. Sarcoramphus.
  17. Jobling 2021 ↓, s. Zopilotes.
  18. Jobling 2021 ↓, s. Gyparchus.
  19. Jobling 2021 ↓, s. papa.
  20. King Vulture. National Geographic. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-06)].
  21. a b c d e N. Bouglouan: King Vulture (ang.). W: oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-07-20].
  22. a b c Ormiston, D.: Sarcoramphus papa (ang.). W: Animal Diversity Web [on-line]. 2003. [dostęp 2021-07-20].
  23. a b Species account: King Vulture Sarcoramphus papa (ang.). W: Global Raptor Information Network [on-line]. 2021. [dostęp 2021-07-20].
  24. Channing, Keith: King Vulture-Sarcorhamphus papa. The Hawk Conservancy. [dostęp 2007-09-20].

BibliografiaEdytuj

  • James A. Jobling: The Key to Scientific Names (ang.). W: Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021.

Linki zewnętrzneEdytuj