Otwórz menu główne

Kręcko

wieś w województwie lubuskim

Kręcko (niem. Kranz[2]; dawn. Krańsk[3]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Zbąszynek.

Kręcko
Kościół pw. Przemienienia Pańskiego
Kościół pw. Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Zbąszynek
Liczba ludności (2015) 305[1]
Strefa numeracyjna (+48) 68
Tablice rejestracyjne FSW
SIMC 0916992
Położenie na mapie gminy Zbąszynek
Mapa lokalizacyjna gminy Zbąszynek
Kręcko
Kręcko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kręcko
Kręcko
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Kręcko
Kręcko
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świebodzińskiego
Kręcko
Kręcko
Ziemia52°12′44″N 15°46′54″E/52,212222 15,781667

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

W pobliżu wsi funkcjonuje rezerwat przyrody Kręcki Łęg.

Spis treści

NazwaEdytuj

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa pochodzi od polskiej nazwy oznaczającej zakończenie, granicę czegoś - "krańca"[4]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on najstarszą nazwę miejscowości w polskiej formie Kraniec tłumacząc jej znaczenie "Dorf am Abhange" czyli po polsku "Miejscowość na stoku, zboczu, pochyłości"[4]. Nazwa została zgermanizowana przez Niemców na Kranz w wyniku czego utraciła swoje pierwotne znaczenie[4]. Polska administracja spolonizowała zgermanizowaną nazwę na Kręcko w wyniku czego nie wiąże się ona obecnie z pierwszym znaczeniem.

HistoriaEdytuj

Wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie z 1293 roku, kiedy to niejaki Teodoryk otrzymał od zbąszyńskiego kasztelana 14 łanów ziemi[2] – miejscowość jest w nim wzmiankowana jako Grącze. Mikosz z Kiebłowa (Kębłowa), pochodzący z rodu Jeleni-Niałków, podarował w 1334 roku Kręcko swojemu rycerzowi Benczowi de Noblisczicze, najprawdopodobniej pochodzącemu z Nebelschütz na Łużycach. Wówczas też odnotowano nazwę wsi Cranczsko. Później przez dłuższy czas jej właścicielem była rodzina Nadelwiczów-Kręskich[2]. W 1440 roku odnotowano Maternę Budziszyn-Kręckiego, właściciela majątku. W tym czasie Władysław III Warneńczyk przyznał prawo lokacji w Kręcku miasta i nadał przywilej organizowania targu co czwartek oraz dwudniowego, na dzień św. Wawrzyńca, przypadającego 10 sierpnia jednak ostatecznie nie doszła ona do skutku[2]. W 1554 roku rodzina Nadelwiczów-Kręskich, do których w tym czasie należała wieś, założyła w niej gminę ewangelicko-augsburską i wybudowała kościół dla wyznawców tej religii. W drugiej połowie XIX wieku w Kręcku powstał nowy kościół ewangelicki, ufundowany przez ówczesnego właściciela wsi – Ericha von Tiedemanna. Przed II wojną światową w miejscowości funkcjonował folwark, zajmujący się głównie hodowlą owiec, oraz gorzelnia. Funkcjonowały także urząd stanu cywilnego i parafia ewangelicka. Według spisu z maja 1939 roku wieś liczyła 440 osób (w zdecydowanej większości ewangelików)[5]. Od 1930 roku we wsi funkcjonował przystanek kolejowy, który ostatecznie został zlikwidowany i rozebrany w 2013 roku (przystanek był nieczynny już w poprzednich latach), w ramach modernizacji linii kolejowej nr 358[6].

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół ewangelicki, neogotycki z 1880 roku, przebudowany w latach 1922-1926 (obecnie rzymsko-katolicki filialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego[8]). Jest to ceglana budowla założona na planie prostokąta, z wzmocnionym przyporami korpusem nawowym, ze schodkowymi szczytami. Wieloboczna apsyda z przybudówką znajduje się po stronie wschodniej, a czworoboczna, pięciokondygnacyjna wieża zwieńczona wysokim hełmem ostrosłupowym po stronie zachodniej. Dach dwuspadowy posiada nawa, a wielospadowy apsyda. W ścianach umieszczono okna o różnej wysokości, ale wszystkie zamknięte półkoliście. W przyziemiu wieży znajduje się podobnie uformowany otwór wejściowy. Stropem dwuspadowym przykryte jest wnętrze korpusu nawowego, a ceramicznym sklepieniem krzyżowym prezbiterium. Przy ścianie zachodniej stoi empora organowa. Elementy wyposażenia w większości pochodzą z końca XIX i początku XX wieku. Należą do nich: obraz ołtarzowy z 1910 roku w neogotyckiej ramie, ambona, neogotycki trójdzielny prospekt organowy, mosiężne żyrandole i dwa żeliwne piece grzewcze z końca XIX stulecia, a także dwa neobarokowe konfesjonały.
  • zespół dworski i folwarczny, który powstał prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku, a wznieśli go Dziembowscy na początku XIX stulecia[9], w skład którego wchodzą:
    • dwór, murowano-szachulcowy z XIX wieku jest murowanym, częściowo szachulcowym budynkiem, założonym na planie prostokąta. Pod koniec XIX wieku została dostawiona wschodnia część, którą wymurowano z cegły. Ten parterowy obiekt, nakryty dachem naczółkowym z wystawkami, pozbawiony jest jakiegokolwiek detalu architektonicznego[9].
    • dworek - rządcówka
    • szklarnia
    • wozownia
    • obora
    • stodoła
    • gorzelnia
    • brama.

PrzypisyEdytuj

  1. Liczba mieszkańców Gminy Zbąszynek. [dostęp 2016-03-23].
  2. a b c d Garbacz 2011 ↓, s. 193.
  3. Bogucka, M., & Samsonowicz, H. (1986). Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  4. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 69.
  5. Kręcko. „Gazeta lokalna. Dwutygodnik Świebodzin-Sulechów”, s. 12, 2013-08-14. ISSN 2084-1787. 
  6. Kręcko. atlaskolejowy.pl. [dostęp 2015-02-10].
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 79. [dostęp 20.2.13].
  8. Parafia pw. świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza - Kosieczyn. diecezja.zgora.pl. [dostęp 2015-02-10].
  9. a b Garbacz 2011 ↓, s. 194.

BibliografiaEdytuj

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 193-194. ISBN 978-83-919914-8-0.