Luigi Pirandello

dramaturg, powieściopisarz i nowelista włoski, noblista

Luigi Pirandello (ur. 28 czerwca 1867 w Agrigento, zm. 10 grudnia 1936 w Rzymie) – dramaturg, powieściopisarz i nowelista włoski. W swej twórczości zajmuje się człowiekiem i społeczeństwem – hipokryzją i stereotypami funkcjonującymi w stosunkach międzyludzkich.

Luigi Pirandello
Ilustracja
Luigi Pirandello (1932)
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1867
Agrigento
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 1936
Rzym
Narodowość włoska
Język włoski
Dziedzina sztuki literatura
podpis
Popiersie Luigiego Pirandello w parku miejskim w Palermo

MłodośćEdytuj

Urodził się w wiosce Caos na przedmieściach Agrigento na Sycylii. Jego ojciec pochodził z zamożnej rodziny związanej z przemysłem siarkowym, matka zaś z majętnej burżuazji. Obie rodziny ostro sprzeciwiały się rządom Burbonów i czynnie popierali walkę o zjednoczenie Włoch i demokrację (ojciec wziął udział w kampanii Garibaldiego, za co został zesłany na Maltę). Ówczesny idealizm i gorzkie rozczarowanie nową rzeczywistością odciska się na całej twórczości Pirandella.

Początkowo był kształcony w domu, najbardziej fascynowały go jednak baśnie i legendy opowiadane przez leciwą służącą. Jako dwunastolatek napisał swoją pierwszą tragedię. Pod wpływem ojca podjął dalszą naukę w szkole technicznej, nie ukończył jej jednak, przenosząc się zgodnie ze swoimi zainteresowaniami do ginnasio, gdzie studiował nauki humanistyczne.

W roku 1880 jego rodzina przeniosła się do Palermo. Tam właśnie Luigi ukończył szkołę średnią oraz rozwijał swoje pasje – zachłannie czytał, pisał pierwsze wiersze. W tym okresie zakochał się w swojej kuzynce Linie oraz oddalił się emocjonalnie od ojca, przywiązując się jednocześnie bardzo do matki. Aby zyskać przychylność rodziny swojej kuzynki włączył się aktywnie w zarządzanie rodzinnym przedsiębiorstwem oraz wstąpił na wydział prawa uniwersytetu w Palermo, gdzie zetknął się z radykalnym środowiskiem nacjonalistycznym, z którego wyewoluował później Fasci Italiani.

Zdecydowawszy się ostatecznie na studia prawnicze, udał się w roku 1887 do Rzymu, a dwa lata później wydał tam swój pierwszy tomik wierszy, Mal Giocondo. Zmuszony do opuszczenia uniwersytetu z powodu konfliktu z profesorem łaciny trafił do Bonn, gdzie spędził dwa lata. W tym okresie zapoznał się z twórczością niemieckich romantyków, zaczął też tłumaczyć na włoski Elegie Goethego. W roku 1891 otrzymał tytuł doktora glottologii.

Praca literackaEdytuj

Po powrocie na Sycylię zdecydował się poświęcić pisarstwu. W roku 1894 wydał pierwszy zbiór opowiadań, Romanse bez miłości. W tym samym roku ożenił się za namową ojca z Antoniettą Portulano, wychowanką klasztoru w San Vincenzo. Mimo iż żona nie podzielała jego pasji artystycznych, małżeństwo było względnie szczęśliwe. Jednocześnie Pirandello współpracował coraz ściślej z wydawcami prasy, przygotowywał kolejne utwory do publikacji, zajął się też nauczaniem. Na przełomie wieków wydał wiele ważnych dzieł – Starzy i młodzi, Lumie di Sicilia, Kleszcze.

Rok 1903 był w jego życiu przełomowy. Zalanie kopalni siarki pozbawiło rodzinę majątku, a Antonietta doznała szoku i nigdy już nie powróciła do pełnej równowagi psychicznej. Luigi rzucił się wówczas z jeszcze większą intenstywnością w wir pracy literackiej. Ogromny sukces odniosła ukazująca się początkowo w odcinkach powieść Nieboszczyk Mattia Pascal, zawierająca wiele wątków autobiograficznych. Popularność umożliwiła mu również publikację pism krytycznoliterackich – zbiór esejów Arte e Scienza, czy też esej o humoryzmie, który zapoczątkował wieloletnią ostrą polemikę z Benedetto Crocem.

Wraz ze wzrastającą sławą pisarską Pirandella pogarszała się jego sytuacja rodzinna – podejrzenia i zazdrość przeradzała się w przemoc, a stan psychiczny Antonietty pogarszał się stopniowo, aż w roku 1919 została ona umieszczona w zakładzie zamkniętym. Przyczynił się do tego również udział najstarszego syna Pirandellich w I wojnie światowej – przez dwa lata przebywał on w austriackim obozie jenieckim.

Pirandello oprócz powieści i opowiadań tworzył na potrzeby teatru, był też od roku 1925 dyrektorem artystycznym Teatro d’Arte di Roma. Jego sztuki – Żeby wszystko było jak należy, Jak przedtem, lepiej niż przedtem, a zwłaszcza Sześć postaci scenicznych w poszukiwaniu autora – są świadectwem jego refleksji na temat roli aktora w sztuce teatralnej i stopnia jego identyfikacji z odtwarzaną rolą.

W latach 1925–1926 ukazywała się w odcinkach jego ostatnia, prawdopodobnie najlepsza powieść – Jeden, nikt i sto tysięcy.

Pirandello został członkiem Włoskiej Akademii Nauk w roku 1929, zaś w roku 1934 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Na podstawie jego opowiadań powstało wiele filmów we Włoszech (np. „Kaos” w reż. Paolo i Vittorio Tavianich), we Francji („Nieboszczyk Maciej Pascal” w reż. MArcela l’Herbiera) i w Polsce („Wir” w reż. Henryka Jaceka Schoena).

Pirandello otwarcie popierał politykę Mussoliniego, sam określał siebie mianem „faszysty”, co do dzisiaj wywołuje kontrowersje[1][2][3]. Niektórzy twierdzą, że z czasem zmienił zdanie na temat konsekwencji polityki faszystowskiej[2].

Zmarł 10 grudnia 1936 na zapalenie płuc[4].

DziełaEdytuj

  • Radosny Ból (1899)
  • Elegie nadreńskie
  • Wykluczona (1893)
  • Romanse bez miłości (1894)
  • Pier Gudro (1894)
  • Epilog (1897)
  • Nieboszczyk Mattia Pascal (1905)
  • Starzy i młodzi (1907)
  • Lumie di Sicilia (1910)
  • Kleszcze (1910)
  • Żeby wszystko było jak należy (1920)
  • Jak przedtem, lepiej niż przedtem (1920)
  • Sześć postaci w poszukiwaniu autora (1921)
  • Henryk IV (1922)
  • Jeden, nikt i sto tysięcy (1924)
  • Tak jest, jak się państwu zdaje (1917)
  • Każdy na swój sposób (1924)
  • Dziś wieczorem improwizujemy (1929)

PrzypisyEdytuj

  1. Luigi Barzini author of “The Italians”, ROME, How Pirandello Became Pirandellian (And Other Things) (Published 1973), „The New York Times”, 25 marca 1973, ISSN 0362-4331 [dostęp 2021-02-04] (ang.).
  2. a b Biography of Luigi Pirandello – Pirandello Lyceum [dostęp 2021-02-04] (ang.).
  3. Letizia Argenteri and Leizia Argenteri, Pirandello and Fascism, „Mediterranean Studies” (Vol. 6 (1996), pp. 129-136), Penn State University Press, 1996.
  4. Zmarł włoski laureat Nagrody Nobla. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 286 z 12 grudnia 1936. 


Linki zewnętrzneEdytuj