Makak lwi
Makak lwi[8], makak wanderu[9], wanderu[9], uanderu[9] (Macaca silenus) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae) występujący w lasach monsunowych i deszczowych południowo-zachodnich Indii.
Macaca silenus | |||
(Linnaeus, 1758) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
makak lwi | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[7] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() |
Taksonomia
edytujGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz, nadając mu nazwę Simia silenus[1]. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „Azja: Cejlon, Jawa itd.” (łac. Habitat in Asia: Zeylona, Java &c.)[1], poprawione w 1975 roku przez Jacka Foodena do głębi lądu z Wybrzeża Malabarskiego, w Ghatach Zachodnich, w Indiach[10][11][12][13]. Linneusz swój opis oparł na wcześniejszych autorach[1], a nie na bezpośrednim badaniu przedstawiciela tego gatunku[14]; w 1975 roku Fooden wyznaczył neotyp, którym był osobnik trzymany w niewoli i wystawiany na targach w Paryżu, w 1766 roku zilustrowany i opisany pod nazwą „Ouanderou” przez Buffona[14][15].
M. silenus należy do grupy gatunkowej silenus[12].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[12].
Etymologia
edytujZasięg występowania
edytujMakak lwi występuje w południowo-zachodnich Indiach, na wzgórzach Ghatów Zachodnich w Karnatace, Kerali i Tamilnadu, z zasięgiem rozciągającym się od Ghatów Anshi na północy po wzgórza Kalakkad na południu, na wysokości 800–1300 m n.p.m.[12][18]
Morfologia
edytujDługość ciała (bez ogona) samic 42–46 cm, samców 51–61 cm, długość ogona samic 25–32 cm, samców 24–39 cm; masa ciała samic 2–6 kg, samców 5–10 kg; dorosłe samice są o 33% mniejsze od dorosłych samców[18][19]. Zwierzę o długiej, czarnej sierści i nagiej twarzy. Wokół głowy wyrastają pęki szarych włosów.
Tryb życia
edytujMakak lwi prowadzi dzienny tryb życia. Jest wszystkożerny, ale preferuje owoce. Żyje na drzewach w rodzinnych grupach składających się zwykle z 4 do 34 osobników, z jednym do trzech dorosłych samców.
Samica rodzi 1 młode po trwającej ok. 180 dni ciąży. Wanderu dojrzewają w wieku 5 lat.
Ochrona
edytujW Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN (ang. endangered ‘zagrożony’)[7]. Przez długi czas prowadzony był handel dla potrzeb ogrodów zoologicznych, sprzedawany był także jako zwierzę domowe. Makak lwi został ujęty w Załączniku I konwencji waszyngtońskiej (handel zabroniony)[20].
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 26. (łac.).
- ↑ Erxleben 1777 ↓, s. 24.
- ↑ Erxleben 1777 ↓, s. 25.
- ↑ a b R. Kerr: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Class I, Mammalia. Edinburgh: A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 64. (ang.).
- ↑ G. Shaw: Museum Leverianum, containing select specimens from the museum of the late Sir Ashton Lever: with descriptions in Latin and English. London: J. Parkinson, 1792, s. 69. (ang.).
- ↑ J.-B. Audebert: Histoire naturelle des singes et des makis. Paris: Chez Desray, 1799, s. 4. (fr.).
- ↑ a b M. Singh , A. Kumar & H.N. Kumara , Macaca silenus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-19] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 48. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 113. ISBN 83-01-14344-4.
- ↑ Fooden 1975 ↓, s. 78.
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Macaca silenus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-19].
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 220. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Macaca silenus (Linnaeus, 1758). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-16]. (ang.).
- ↑ a b Fooden 1975 ↓, s. 75.
- ↑ G.-L. Leclerc de Buffon: L’Ouanderou et le Lowando. W: G.-L. Leclerc de Buffon & L.J.M. Daubenton: Histoire naturelle, générale et particulière, avec la description du cabinet du roi. T. 14. Paris: L’ Imprimerie Royale, 1766, s. 169, ryc. xviii. (fr. • łac.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 391.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 631.
- ↑ a b D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 629–630. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 143. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III. 2010. [dostęp 2012-02-07]. (ang.). Załączniki I, II i III w formacie pdf (pl)
Bibliografia
edytuj- J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm. Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 1–363; index. (łac.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- N. Strawder: Macaca silenus. (on-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2009-01-02]. (ang.).
- J. Fooden. Taxonomy and evolution of liontail and pigtail macaques (Primates: Cercopithecidae). „Fieldiana. Zoology”. 67, s. 1–169, 1975. (ang.).