Mońki (gmina)
Mońki – gmina miejsko-wiejska w województwie podlaskim, w powiecie monieckim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.
gmina miejsko-wiejska | |||||||
Budynek urzędu miasta w Mońkach | |||||||
| |||||||
Państwo | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
Powiat | |||||||
TERC |
2008063 | ||||||
Burmistrz |
Zbigniew Karwowski (2006) | ||||||
Powierzchnia |
161,56 km² | ||||||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności |
| ||||||
• gęstość |
93,6 os./km² | ||||||
Nr kierunkowy |
85 | ||||||
Tablice rejestracyjne |
BMN | ||||||
Adres urzędu: ul. Słowackiego 5a19-100 Mońki | |||||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||||
| |||||||
Położenie na mapie powiatu![]() | |||||||
53°24′17,82″N 22°47′49,77″E/53,404950 22,797158 | |||||||
Strona internetowa | |||||||
Biuletyn Informacji Publicznej |
Siedziba gminy to Mońki.
Według danych z 30 czerwca 2004[4] gminę zamieszkiwało 15 756 osób.
Położenie i struktura powierzchni
edytujGmina położona jest na Wysoczyźnie Białostockiej (lub Goniądzkiej[5]) we wschodniej Nizinie Podlaskiej i w centralnej części powiatu monieckiego.
Według danych z roku 2002[6] gmina Mońki ma obszar 161,56 km², w tym:
- użytki rolne: 79%
- użytki leśne: 13%
Gmina stanowi 11,69% powierzchni powiatu.
Historia
edytujŚlady wczesnego osadnictwa na terenie obecnej gminy Mońki wiążą się z tzw. Pisarową Górą w pobliżu wsi Krzeczkowo, gdzie prowadzone były badania archeologiczne.
Znajdowały się tu trzy folwarki – Waśki, Hornostaje i Krzeczkowo. Mimo zniszczenia większości zabudowań, wciąż istnieją ślady świadczące o ich istnieniu. W XIX wieku na terenie obecnej gminy zbudowano linię kolejową, a także stację w Mońkach. W Hornostajach zlokalizowano koszary 62 Suzdalskiego Pułku Piechoty, można znaleźć informacje o istnieniu linii kolejki wąskotorowej do Moniek[7].
Przed II wojną światową wieś Mońki znajdowała się w gminie Kalinówka w powiecie białostockim. W 1954 roku nastąpiła reforma administracyjna, w wyniku której zniesiono gminy na rzecz gromad (vide Boguszewo, Downary, Dziękonie, Hornostaje, Kalinówka Kościelna, Kulesze, Mońki, Szpakowo). Przy kolejnej reformie, w roku 1973 utworzono gminę Mońki.
Historia administracyjna
edytujGmina zbiorowa Mońki powstała po raz piewszy 1 stycznia 1973 roku w powiecie monieckim w województwie białostockim w związku z reformą administracyjną kraju, która reaktywowała gminy w miejsce dotychczasowych gromad (które funkcjonowały w latach 1954–1972 [8]. W skład gminy weszło 41 sołectw, należących dawniej (przed 1954) do[9]:
- gminy Goniądz – 18 sołectw (44%): Dzieżki, Hornostaje, Hornostaje-Osada, Jaśki, Kosiorki, Kulesze, Masie, Mejły, Oliszki, Ołdaki, Pyzy, Rybaki, Sobieski, Świerzbienie, Wojszki, Zblutowo, Zyburty i Żodzie;
- gminy Kalinówka – 13 sołectw (32%): Ciesze, Dudki, Koleśniki, Konopczyn, Kropiwnica, Krzeczkowo, Łupichy, Mońki-Wieś, Potoczyzna, Przytulanka, Rusaki, Sikory i Waśki (a także miasto Mońki);
- gminy Krypno – 2 sołectwa (5%): Boguszewo i Lewonie;
- gminy Trzcianne – 4 sołectwa (10%): Czekołdy, Kołodzież, Zalesie i Znoski;
- miasta Knyszyna – 4 sołectwa (10%): Dziękonie, Kuszyn, Magnusze i Magnusze.
W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.
1 stycznia 1987 do miasta Mońki włączono wieś Mońki-Wieś z gminy Mońki[10].
1 stycznia 1992 gminę Mońki połączono z miastem Mońki w jedną gminę miejsko-wiejską[11].
Religia
edytujW gminie Mońki znajdują się siedziby trzech parafii Kościoła Rzymskokatolickiego w ramach dekanatu Mońki oraz jedna należąca do dekanatu Knyszyn[12]:
- Dekanat Mońki
- Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach
- Parafia św. Brata Alberta Chmielowskiego w Mońkach
- Parafia św. Klary w Kuleszach
- Dekanat Knyszyn
W sąsiednim Krypnie znajduje się sanktuarium ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej.
Demografia
edytujDane z 30 czerwca 2004[4]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
Populacja | 15 756 | 100 | 7987 | 50,7 | 7769 | 49,3 |
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²] |
97,5 | 49,4 | 48,1 |
- Piramida wieku mieszkańców gminy Mońki w 2014 roku[1].
Turystyka
edytujDla turystyki gminy Mońki najważniejszy jest zlokalizowany w sąsiednich gminach Biebrzański Park Narodowy. W Mońkach istnieją obiekty oferujące noclegi, a w Masiach szkolne schronisko młodzieżowe.
Zabytki
edytujW gminie Mońki znajduje się pięć obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków:
- Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach
- Dworzec kolejowy w Mońkach
- Magazyn kolejowy z ok. 1905 r. w Mońkach
- Dwór w Sikorach
- Młyn w Sikorach
Edukacja i kultura
edytujGłównym ośrodkiem edukacji w gminie są Mońki, gdzie znajdują się publiczne przedszkole, dwie szkoły podstawowe (w tym zespół szkół ze szkołą muzyczną), gimnazjum oraz Zespół Szkół kształcenia średniego. Istnieją także dwie wiejskie szkoły podstawowe – w Kuleszach i Boguszewie[13].
Moniecki Ośrodek Kultury zajmuje się organizowaniem m.in. imprez kulturalnych.
Opieka społeczna i zdrowotna
edytujW Mońkach znajduje się szpital powiatowy, a także kilka prywatnych jednostek świadczących usługi opieki zdrowotnej oraz kilka aptek. Tam też zlokalizowany jest dom pomoc społecznej.
Bezpieczeństwo
edytujW Mońkach znajdują się Komenda Powiatowa Policji oraz Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej. W 2009 roku w Zawodach gminnych OSP wzięło udział 5 drużyn OSP – z Moniek, Sikor, Boguszewa, Mejł i Kulesz[14].
Sołectwa
edytujBoguszewo, Ciesze, Czekołdy, Dudki, Dudki-Kolonia, Dzieżki, Dziękonie, Hornostaje, Hornostaje-Osada, Jaski, Kiślak, Koleśniki, Kołodzież, Konopczyn, Kosiorki, Kropiwnica, Krzeczkowo, Kuczyn, Kulesze, Lewonie, Łupichy, Magnusze, Masie, Mejły, Moniuszeczki, Oliszki, Ołdaki, Potoczyzna, Przytulanka, Pyzy, Rusaki, Rybaki, Sikory, Sobieski, Świerzbienie, Waśki, Wojszki, Zalesie, Zblutowo, Znoski, Zyburty, Żodzie[2].
Sąsiednie gminy
edytujWspółpraca zagraniczna
edytujGmina Mońki zawarła umowę o współpracy z urzędem rejonu olickiego na Litwie[15].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b Gmina Mońki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-16] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b Strona gminy,sołectwa
- ↑ a b Urząd Statystyczny w Białymstoku
- ↑ a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Geoportal 2 | iMap [online], mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ J. Maroszek, A. Studniarek, Szkic historyczny miasta i gminy Mońki.
- ↑ Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312
- ↑ Uchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1).
- ↑ M.P. z 1987 r. nr 20, poz. 180
- ↑ Dz.U. z 1991 r. nr 87, poz. 397
- ↑ http://www.archibial.pl/parafie.php [dostęp na: 2012-08-11].
- ↑ http://um-monki.pl/ [dostęp 2012-08-11].
- ↑ Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Mońkach. monki.straz.bialystok.pl. [dostęp 2015-10-05].
- ↑ Um-monki.pl/index2.php?idmodyf=624&page=0.