Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli

muzeum historyczne (Dukla, woj. podkarpackie, Polska)

Muzeum Historyczne – Pałac w Duklimuzeum poświęcone militariom i historii okolic Dukli, mające siedzibę w dawnym pałacu w Dukli.

Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Ilustracja
Pałac w Dukli, główny obiekt muzeum
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Dukla
Adres ul. Trakt Węgierski 5,
38-450 Dukla
Data założenia 1 marca 1972
Zakres zbiorów Historia Dukielszczyzny, Wojsko Polskie podczas I i II wojny światowej, operacja dukielsko-preszowska
Dyrektor Waldemar Półchłopek
Położenie na mapie Dukli
Mapa lokalizacyjna Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krośnieńskiego
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa lokalizacyjna gminy Dukla
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli
Ziemia49°33′25,0″N 21°41′04,3″E/49,556944 21,684528
Strona internetowa

SiedzibaEdytuj

Osobny artykuł: Pałac w Dukli.

Siedzibą muzeum jest późnobarokowy zespół pałacowo-parkowy Mniszchów z II połowy XVIII wieku, wybudowany w typie „entre cour et jardin” na bazie starszych budowli. Ten obiekt łączy w sobie bogatą historię i symbolizuje świetność miasta. W trakcie II wojny światowej uległ poważnym zniszczeniom, powstanie muzeum umożliwiło jego odbudowę[1][2].

HistoriaEdytuj

 
Park należący do kompleksu pałacowo-parkowego

Muzeum zapoczątkowała wystawa poświęcona operacji karpacko-dukielską[a], zorganizowana w 1964, w ramach obchodów 20-lecia największej bitwy górskiej II wojny światowej. Jej inicjatorami, jak również pomysłodawcami organizacji placówki muzealnej w dukielskim pałacu, byli działacze PTTK z Krosna, Rzeszowa i Dukli. W 1968 wystawa została podporządkowana Muzeum Podkarpackiemu w Krośnie pod nazwą Oddział Wojskowy w Dukli. Jej kierownikiem została Irena Okólska, późniejszy dyrektor Muzeum w Dukli. Zadaniem placówki była próba odbudowania zniszczonego podczas wojny pałacu. Po wyremontowaniu pierwszego piętra stworzono tam wystawę prezentującą broń zebraną z okolic Dukli[3].

Samodzielność organizacyjną placówka uzyskała 1 marca 1972, kiedy zaczęła działać pod nazwą Muzeum Braterstwa Broni. W 1991 przekształcono ją w Muzeum Historyczne – Pałac w Dukli[3]. Zmiana profilu wiązała się z rozszerzeniem zakresu tematycznego wystaw stałych i uwzględnieniem dziejów Dukli i dukielskiego zespołu pałacowo-parkowego oraz walk w Karpatach w okresie I i II wojny światowej[4].

Skarb państwa w 1975 oddał muzeum cały zespół pałacowy. Obiekty znajdujące się tam, po wykwaterowaniu lokatorów, zostały poddane remontowi, który trwał do września 1984. W latach 1979–1982 pod jurysdykcję muzeum Skarb Państwa przekazał park znajdujący się koło pałacu, co umożliwiło scalenie kompleksu pałacowo-parkowego. Wciąż jednak część zaplecza parku jest użytkowana przez oddział Fabryki Mebli w Krośnie, natomiast sad pałacowy przez Nadleśnictwo Państwowe w Dukli. W 40. rocznicę operacji dukielsko-preszowskiej, otwarto wystawę w środkowym budynku pałacowym, pod nazwą: „Operacja dukielsko-preszowska 1944 roku na tle wydarzeń II wojny światowej”[3].

Od 1 stycznia 1999 muzeum jest jednostką organizacyjną powiatu krośnieńskiego, natomiast w dniu 18 września 2012 cały zespół odzyskali spadkobiercy Stanisława Tarnowskiego (1918–2006, syna Hieronima z rodziny Tarnowskich[5]), a muzeum od tego momentu stało się dzierżawcą głównego budynku oraz części dziedzińca, dzięki czemu kontynuuje swoją działalność[3].

WystawyEdytuj

Muzeum ma kilka wystaw stałych, a kilka razy w roku prezentowane są wystawy czasowe[6][2][3].

Z dziejów Dukli i dukielskiego zespołu pałacowo-parkowegoEdytuj

Stała wystawa poświęcona historii Dukli i okolic prezentuje liczne fotografie oraz pocztówki, ukazujące przemiany wyglądu miasta. Przedstawiono tu ważne postacie oraz wydarzenia z jego dziejów. Szczególny zbiór przedstawia historię zespołu pałacowo-parkowego. Są to pamiątki i symbole związane z pałacem. Przedstawiono tu też wizerunki właścicieli dóbr dukielskich i gości pałacu, m.in. portret Tadeusza Kościuszki, który złożył wizytę w pałacu Mniszchów 19 października 1775. Oprócz nich eksponowane są różne obrazy, m.in: pejzaże autorstwa Heleny ze Stadnickich Męcińskiej, akwaforty Daniela Chodowieckiego i litografie z widokami miast Napoleona Ordy. Wystawę uzupełniają reprodukcje różnych dzieł, nawiązujących do dawnej kolekcji pałacowej, książki, pochodzące z biblioteki pałacowej, oraz duża grupa dokumentów, korespondencji, rycin, starodruków oraz map.

Ponadto na ekspozycji znajdują się pamiątki dotyczące kanonizacji św. Jana z Dukli przez Jana Pawła II w 1997. Eksponaty pochodzą głównie z XIX i XX wieku. Cała wystawa znajduje się w pokojach stylizowanych na dawny wygląd wnętrz pałacu Mniszków[7][8].

Wystawy militarneEdytuj

W muzeum znajduje się kilka wystaw poświęconych tematyce militarnej. Zabytki głównie pochodzącą z pól bitew lub zostały przekazane z jednostek wojskowych. Większość z nich jest produkcji radzieckiej, lecz znajdują się tu też egzemplarze broni produkcji niemieckiej, austriackiej, polskiej, czechosłowackiej i węgierskiej. Zabytki głównie pochodzą z okresu II wojny światowej. Ponadto kolekcję uzupełnia materiał fotograficzno-dokumentacyjny i archiwalny[9][10][11][12].

Działania operacji karpackiej i gorlickiej XII 1914–V 1915Edytuj

Ekspozycja prezentuje przebieg operacji galicyjskiej i gorlickiej na przykładach egzemplarzy broni białej i palnej używanej w czasie I wojny światowej. Jej uzupełnienie stanowi wystawa „Józef Piłsudski – Życie i działalność na tle polskiego czynu zbrojnego i niepodległościowego” (na którą składają się fotografie przedstawiające najważniejsze epizody z działalności marszałka) oraz obiekty związane z walkami o granice Rzeczypospolitej[10][11].

Wrzesień 1939 roku w Dukli i na Przełęczy DukielskiejEdytuj

Wystawa ta przedstawia walki podczas kampanii wrześniowej na froncie południowym, gdzie Wojsko Polskie zmierzyło się z jednostkami słowackimi, oraz główne uderzenie sił niemieckich na Duklę w nocy z 8 na 9 września.

Prezentowane są fotografie z przygotowań wojennych w Dukli, z przejścia granicznego w Barwinku oraz pamiątkowe zdjęcia żołnierzy słowackich w Polsce. Ponadto na ekspozycji znajdują się: szable wz. 1921 i wz. 34, siodło kawaleryjskie, karabiny Mausera i Lebela, bagnety, mundury, czapki wojskowe, hełmy i maski przeciwgazowe[10][11].

Operacja Karpacko-Dukielska 8 IX–30 XI 1944Edytuj

Na wystawie są przedstawione reprodukcje fotografii, mapy, umundurowania, ekwipunki, uzbrojenie i wyposażenie żołnierzy walczących podczas operacji dukielsko-preszowskiej, które przybliżają genezę, przebieg, ważne postacie oraz skutki bitwy dukielskiej. Na ekspozycji przeważają eksponaty z pobojowiska. Fotografie przedstawiają głównie walki I Czechosłowackiego Korpusu Armijnego, walczącego u boku Armii Czerwonej[10][11].

Uzbrojenie wojsk walczących w KarpatachEdytuj

Jest to wystawa uzupełniająca ekspozycję „Operacja Karpacko-Dukielska 8 IX–30 XI 1944”. Znajdują się na niej przykłady uzbrojenia wojsk biorących udział w bitwie dukielskiej, czyli wojsk radzieckich, czechosłowackich, niemieckich i węgierskich. Największą część wystawy zajmuje broń palna produkcji radzieckiej[10][11].

Inspektorat ZWZ - AK „Joachim” Jasło - Krosno - Brzozów - Sanok 1939–1944Edytuj

Ekspozycja prezentuje polskie oddziały partyzanckie stacjonujące w okolicach Dukli. Przybliżona jest tu struktura organizacyjna i najważniejsze akcje bojowe Polskiego Państwa Podziemnego w regionie. Ponadto na wystawie są przedstawiane tu autentyczne dokumenty przedstawiają działalność ZWZ Jedlicze, kolekcja broni używanej przez partyzantów oraz pamiątki związane z represjami wobec partyzantów[10].

Monte Cassino 1944Edytuj

 
Medale przyznawane Armii Polskiej na Zachodzie

Wystawa przybliża zmagania Wojska Polskiego na Zachodzie podczas bitwy o klasztor na Monte Cassino. Na ekspozycji znajduje się mapa ukazującą drogi Polaków do Armii Polskiej w ZSRR gen. Andersa, uzupełniane przez archiwalne zdjęcia, elementy uzbrojenia i wyposażenia zarówno wojsk polskich i niemieckich oraz kolekcja odznaczeń przyznawanych polskim żołnierzom na Zachodzie. Choć tematyka wystawy nie jest powiązana bezpośrednio z tematyką muzeum, gdyż powstała jako wystawa rocznicowa, to została włączona do wystaw stałych[10][11].

Skansen broni ciężkiejEdytuj

Przed pałacem, na dziedzińcu, umiejscowiony jest skansen broni ciężkiej, prezentujący głównie artylerię[13]. Skansen zawiera 20 eksponatów[6], m.in[14][15]:

Poza obrębem skansenu znajduje się radzieckie działo pancerne ISU-152, które należy do muzeum. Wcześniej stało jako pomnik przy klasztorze oo. Bernardynów, upamiętniając żołnierzy poległych w bitwie o przełęcz dukielską. W 1998 w jego miejscu stanął kompleks trzech rzeźb upamiętniający pielgrzymkę Jana Pawła II do Dukli w 1997, który składa się z rzeźb św. Jana Pawła II, św. Jana z Dukli oraz Krzyżu Pojednania[16][17][18]. Obecnie działo znajduje się obok skansenu, na ulicy Parkowej.

UwagiEdytuj

  1. Operacja karpacko-dukielska nazywana jest również operacją dukielsko-preszowską, bitwą o Przełęcz Dukielską, a lokalnie bitwą dukielską.

PrzypisyEdytuj

  1. Historia zespołu pałacowo-parkowego (pol.). Oficjalna strona internetowa muzeum. [dostęp 2020-12-03].
  2. a b Muzeum Historyczne w Dukli (pol.). Karpaty turystyka. [dostęp 2020-12-03].
  3. a b c d e Historia muzeum (pol.). Oficjalna strona internetowa muzeum. [dostęp 2020-12-03].
  4. Biuletyn Informacji Publicznej. [dostęp 2020-12-29].
  5. Antoni Adamski: Sandra Tarnowska: W Dukli czuję się u siebie. www.biznesistyl.pl, 2017-02-21. [dostęp 2021-01-04].
  6. a b Transgraniczna informacja turystyczna w Dukli. [dostęp 2020-12-29].
  7. Wystawy stałe: Militarne (pol.). Oficjalna strona internetowa muzeum. [dostęp 2020-12-03].
  8. Z dziejów Dukli i dukielskiego zespołu pałacowo-parkowego. [dostęp 2020-12-29].
  9. cojestgrane24.wyborcza.pl. [dostęp 2020-12-29].
  10. a b c d e f g Wystawy stałe: Dukla i pałac (pol.). Oficjalna strona internetowa muzeum. [dostęp 2020-12-03].
  11. a b c d e f museo.pl. [dostęp 2020-12-29].
  12. Podkarpackie: Dziejami techniki inspirowane (pol.). [dostęp 2021-01-11].
  13. Janusz Michalak: Dukla i okolice. Roksana Krosno, Krosno 1997, s. 59. ISBN 83-903843-5-3.
  14. Wystawy stałe: Broń ciężka (pol.). Oficjalna strona internetowa muzeum. [dostęp 2020-12-03].
  15. Zdjęcia z skansenu (pol.). Foto Polska. [dostęp 2020-12-05].
  16. Małgorzata Raczkowska: Papieski pomnik zamiast czołgu. Otwarty Przewodnik Krajoznawczy. [dostęp 2020-12-05].
  17. Pamięć o nienasyconej przełęczy. Dziennik Polski, 2004-09-10. [dostęp 2020-12-05].
  18. Pomnik poświęcony walkom o Przełęcz Dukielską (pol.). Foto Polska. [dostęp 2020-12-05].

Linki zewnętrzneEdytuj