Nagórscy herbu Ostoja

ród szlachecki

Nagórscy – polski ród szlachecki pieczętujący się herbem Ostoja, należący do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców)[1][2][3], wywodzący się z Nagorzyc (Nagórzyc) w dawnym woj. sandomierskim[3]

Najstarsze świadectwa źródłowe dotyczące roduEdytuj

Poniżej wymienione są wybrane świadectwa źródłowe dotyczące Nagórskich h. Ostoja oraz wsi Nagorzyce z XV wieku.

  • W latach 1470-1480 w źródłach występuje Jan z Nagorzyc, posiadający, obok dóbr ziemskich w Nagorzycach, także 1 łan rycerski w Jeżowie, który został mu nadany najpewniej przez opata benedyktynów łysogórskich, i z którego płacił opactwu dziesięcinę[6][7][8].
  • Według prof. Marka Derwicha Nagórscy h. Ostoja z Nagorzyc, Roztylic i Modrzewia spokrewnieni byli w XV wieku z Krępskimi h. Ostoja z Krępy i Mydłowca[9].

Majątki ziemskie należące do roduEdytuj

Poniżej wymienione są ważniejsze dobra ziemskie należące do Nagórskich h. Ostoja.

Nagorzyce (Nagórzyce)[8][5], Roztylice[8][5], Modrzewie[8][5], Jeżów[8][6][7], Grabownica[10]

Przedstawiciele roduEdytuj

 
Portret Hieronima Nagórskiego h. Ostoja, fundatora kościoła św. Mikołaja w Grabownicy
 
Grabownica, widok z 2018 r.
  • Jan z Nagorzyc Nagórski (zm. po 1480) - posiadał obok dóbr w Nagorzycach także 1 łan rycerski w Jeżowie, który został mu nadany najpewniej przez opata benedyktynów łysogórskich, i z którego płacił opactwu dziesięcinę. Jego syn Stanisław pojawia się w 1463 roku w towarzystwie osób z otoczenia opata Michała z Kleparza, m.in. Jakuba Witosławskiego i Dawida z Wawrzeńczyc, magistra sztuk wyzwolonych wszechnicy krakowskiej[8]. W roku 1531 pozostała w Jeżowie tylko ¼ łana z części Nagórskiego. Pozostałe ¾ łana mogły zostać wcielone, w wyniku podziałów rodzinnych, do okolicznych wsi, zwłaszcza do Nagorzyc lub Roztylic[7]. Jan z Nagorzyc Nagórski został wspomniany przez Jana Długosza w Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[6] i jest pierwszym odnotowanym w źródłach Nagórskim, którego można powiązać z rodem Ostojów. Nagórski został wspomniany także w herbarzu Seweryna hr. Uruskiego[11].
  • Filip Nagórski z Roztylic (zm. po 1480) - dziedzic dóbr ziemskich w Roztylicach[8].
  • Stanisław Nagórski z Nagorzyc (Nagórzyc) (zm. po 1463) - dworzanin opata łysogórskiego, syn Jana z Nagorzyc, dziedzica dóbr ziemskich w Nagórzycach i Jeżowie[8].
  • Salomea Nagórska (zm. po 1655) - dziedziczka dóbr ziemskich w Grabownicy, córka Hieronima Nagórskiego i Jadwigi z Pełków. Z jej osobą wiąże się romantyczna i zarazem tragiczna historia, którą opisał Władysław Łoziński[12]. Wg tego opisu Salomea była zaręczona ze Stanisławem Przedwojowskim, towarzyszem husarskim. Jednak, mimo to, jej szwagier Jacek Krasowski porwał ją by wydać za mąż, za Gabriela Boratyńskiego. Tuż przed zaślubinami ukochany Salomei Nagórskiej - Stanisław Przedwojowski odbił porwaną z pomocą kilku towarzyszy ze swojej chorągwi. Państwo Salomea i Stanisław Przedwojowscy niedługo cieszyli się swoim szczęściem. W roku 1645 napadu na ich dwór w Grabownicy dokonał sąsiad, Stanisław Kozłowski, podczaszy sanocki. W wyniku tego zajazdu zginął z rąk pachołków Kozłowskiego mąż Salomei. Po okresie żałoby Salomea z Nagórskich 1v. Przedwojowska wstąpiła ponownie w związek małżeński z Janem Fredro, z którym miała dziewięcioro dzieci[13].
  • Wojciech Nagórski (zm. ok. 1661) - ksiądz katolicki, proboszcz parafii w Grabownicy (1637-1661). Syn Hieronima Nagórskiego i Jadwigi z Pełków. W roku 1621 brał udział w bitwie pod Chocimiem z wojskami tureckimi, gdzie zginął jego starszy brat. Wówczas, jego ojciec Hieronim Nagórski, złożył ślubowanie Bogu, że jeżeli powrócą obaj żywi z wyprawy wojennej, to poświęci go służbie kapłańskiej. Przyrzeczenie zostało spełnione, gdyż Wojciech został księdzem i dnia 31 sierpnia 1637 roku objął probostwo grabownickie. W roku 1640 zmarła jego matka Jadwiga. W testamencie zapisała na rzecz kościoła św. Mikołaja w Grabownicy 8 krów, 5 morgów łąki oraz 10 000 florenów na utrzymanie dwóch księży, organisty i kantora. Do wypełnienia testamentu jednak nie doszło, ponieważ Grabownicę przejął Jacek Krasowski, mąż siostry księdza Nagórskiego - Katarzyny. Wojciech Nagórski pełnił obowiązki proboszcza grabownickiego do 1661 roku. Uwieczniony został na obrazie św. Mikołaja, jako jedna z osób adorujących świętemu (m.in. w towarzystwie ojca, matki i sióstr). Obraz ten, ufundowany w roku 1633 przez Jadwigę z Pełków Nagórską, znajduje się w ołtarzu głównym kościoła w Grabownicy Starzeńskiej[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1915, t. XII, s. 10-12.
  2. K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. VI, s. 510.
  3. a b M. Derwich, Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie, [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 149-171.
  4. T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Benedyktyni, s. 119.
  5. a b c d A. Przeździecki (oprac.), Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 9, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Kraków 1864, t. II, s. 474.
  6. a b c A. Przeździecki (oprac.), Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 9, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Kraków 1864, t. III, s. 237.
  7. a b c T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Benedyktyni, s. 93.
  8. a b c d e f g h M. Derwich, Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie, [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 160-162.
  9. M. Derwich, Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie, [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 161.
  10. R. Ostrowski, Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku, rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów 2009, s. 24-26, 86, 129-130, 319, 351.
  11. S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1915, t. XII, s. 10.
  12. W. Łoziński, Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, wyd. 2, Lwów 1904, s. 277-279.
  13. R. Ostrowski, Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku, rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów 2009, s. 26.
  14. R. Ostrowski, Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku, rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów 2009, s. 25, 86, 129, 351.

BibliografiaEdytuj

  • Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX w., Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik-Poznań 1995-2019 - Teki Dworzaczka.
  • K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. VI, s. 510.
  • S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1915, t. XII, s. 10-12.
  • T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Benedyktyni, s. 90-93, 119.
  • M. Derwich, Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie, [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 149-171.
  • M. Derwich, Benedyktyński klasztor św. Krzyża na Łysej Górze w średniowieczu, Warsuwa-Wrocław 1992.
  • A. Przeździecki (oprac.), Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 9, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Kraków 1864, t. II, s. 474.
  • A. Przeździecki (oprac.), Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 9, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Kraków 1864, t. III, s. 237.
  • S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1915, t. XII, s. 10.
  • T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Benedyktyni, s. 90-93.
  • M. Derwich, Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie, [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 149-171.
  • M. Derwich, Benedyktyński klasztor św. Krzyża na Łysej Górze w średniowieczu, [Warsuwa-Wrocław 1992.
  • K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. VI, s. 510.
  • A. Przeździecki (oprac.), Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 9, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Kraków 1864, t. III, s. 237.