Neoregelia

rodzaj roślin

Neoregelia[3] (Neoregelia L.B. Sm.) – rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych (Bromeliaceae). Obejmuje 97[4][5]–125[6] gatunków. Wszystkie występują w Ameryce Południowej, we wschodniej i południowej części Brazylii oraz w Amazonii[5][6]. Centrum zróżnicowania jest Mata Atlântica we wschodniej Brazylii, gdzie rosną 102 gatunki[7]. Są to rośliny epifityczne rosnące w lasach, ale także naskalne[5], naziemne[8] i heliofity[5].

Neoregelia
Ilustracja
Neoregelia karolińska
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina bromeliowate
Rodzaj neoregelia
Nazwa systematyczna
Neoregelia L. B. Smith
Contr. Gray Herb. 104: 78. 1934[2]
Typ nomenklatoryczny
R. meyendorffii (E. Regel) C. A. M. Lindman (Billbergia meyendorffii)[2]
Synonimy
  • Regelia (Lemaire) C. A. M. Lindman
  • Nidularium sect. Regelia Lemaire[2]
Neoregelia angustibracteolata

Do rodzaju tego należą rośliny o najbardziej różnorodnie ubarwionych liściach wśród bromeliowatych – z różnobarwnymi prążkami, paskami i plamami[8]. W efekcie jako rośliny ozdobne uprawia się wiele odmian pochodzących z różnych gatunków i mieszańców[4]. Uprawiane są w ogrodach i na drzewach w strefie klimatu ciepłego (niektóre tolerują niewielkie przymrozki)[8], poza tym w pomieszczeniach[9]. Popularne w uprawie są odmiany neoregelii karolińskiej, zwartej, marmurkowej, N. chlorosticta[9] i N. farinosa[4].

Rośliny te wymagają w uprawie półcienistych[10] lub jasnych stanowisk (jednak bez bezpośredniej ekspozycji latem na światło słoneczne), gruboziarnistego i luźnego substratu, podlewania wodą miękką (także utrzymywania wody od wiosny do jesieni wewnątrz rozety)[11][10] w sposób umiarkowany latem i rzadki zimą[10]. Rozmnaża się je przez podział bocznych odrostów wiosną i latem[10][11].

Nazwa rodzaju utworzona została z przedrostka neo oznaczającego „nowy” i nazwiska botanika i dyrektora Ogrodu Botanicznego w PetersburguEduarda Augusta von Regela[12].

MorfologiaEdytuj

 
Neoregelia bahiana
 
Neoregelia compacta
 
Neoregelia farinosa
Pokrój
Bezłodygowe, zimozielone byliny[10], których liście tworzą płaską lub wzniesioną (rurowatą) rozetę[8]. Korzenie pełnią zwykle tylko funkcję przytrzymującą roślinę do podłoża[5].
Liście
Wstęgowate, skórzaste, osiągające zwykle od 30 do 70 cm długości[13], zebrane po 6–30[13] w rozetę w taki sposób, że tworzą w środkowej jej części lejkowaty zbiornik[5]. Na jego brzegu znajdują się krótsze liście[12]. Brzegi blaszki ostro, kolczasto ząbkowane[12]. Liście zwykle zielone, tylko wewnętrzne u nasady rozety często jaskrawo zabarwione (fioletowo, niebiesko, biało, czerwono) – pełnią rolę powabni[4][12]. U odmian uprawnych liście różnorodnie zabarwione[8].
Kwiaty
Obupłciowe, szypułkowe, zebrane w spłaszczone, bardzo gęste kwiatostany główkowate lub baldachowate powstające wewnątrz lejka w centrum rozety[5]. U nasady każdego kwiatu znajduje się przysadka[12]. Listki zewnętrznego okółka okwiatu są trzy, prosto wzniesione i zrośnięte w rurkę[12], nieco asymetryczne[5]. Listki wewnętrznego okółka zrośnięte są w dolnej części w rurkę lub wolne, nagie[5]. Pręciki i słupek nie wystają z okwiatu. Zalążnia dolna[5], trójkomorowa[12].
Owoce
Jagody[5] zawierające liczne, jajowate nasiona[12].

SystematykaEdytuj

 
Neoregelia wurdackii

Rodzaj z rodziny bromeliowatych Bromeliaceae, a w jej obrębie z podrodziny Bromelioideae Burnett[14]. W obrębie podrodziny jest najbardziej zróżnicowanym gatunkowo rodzajem z grupy określanej jako 'Nidularioid Complex', obejmującej rośliny o kwiatostanach zagnieżdżonych w lejkowatym zagłębieniu rozety liściowej wypełniającym się wodą. Poza neoregelią do kompleksu tego należą rodzaje: gwiaździca Nidularium, Canistrum, Canistropsis, Edmundoa i Wittrockia[7].

W obrębie rodzaju wyróżniane są następujące podrodzaje: Longipetalopsis i Protoregelia (dawniej oba stanowiły podrodzaj Neoregelia) oraz Hylaeaicum. Dwa pierwsze rosną niemal wyłącznie we wschodniej Brazylii, a ostatni w Amazonii. Różnice w zasięgu, morfologiczne oraz molekularne analizy filogenetyczne potwierdzają, że podrodzaje Neoregelia w dotychczasowym ujęciu tworzą takson parafiletyczny[7]. Podrodzaj Hylaeacium wymaga wyodrębnienia w osobny rodzaj[4][7] – jest bliżej spokrewniony z rodzajem echmea Aechmea niż nie tylko z innymi podrodzajami, ale też innymi rodzajami z kompleksu 'Nidularioid'[7].

Wykaz gatunków[6]

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-01-28].
  2. a b c Neoregelia. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-28].
  3. a b c d Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 108.
  4. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 630. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h i j k K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 97. ISBN 978-3-642-08378-5.
  6. a b c Neoregelia L.B.Sm.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-28].
  7. a b c d e Santos-Silva, F., Venda, A. K. L., Hallbritter, H. M., Leme, E. M. C., Mantovani, A., & Forzza, R. C.. Nested in chaos: Insights on the relations of the “Nidularioid Complex” and the evolutionary history of Neoregelia (Bromelioideae-Bromeliaceae). „Brittonia”. 69, 2, s. 133–147, 2017. DOI: 10.1007/s12228-017-9460-x. 
  8. a b c d e Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 109. ISBN 978-0-88192-785-6.
  9. a b Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005, s. 598-599. ISBN 3-8331-1916-0.
  10. a b c d e Christopher Brickell (red.): Encyclopedia of plants & flowers. London, New York, Munich, Melbourne, Delhi: Dorling Kindersley, American Horticultural Society, 2012, s. 641. ISBN 978-0-7566-6857-0.
  11. a b Moritz Burki, Marianne Fuchs: Leksykon roślin doniczkowych i balkonowych. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 189. ISBN 978-83-247-1838-2.
  12. a b c d e f g h Wilhelm Lotschert, Gerhard Beese: Collins Photo Guide Tropical Plants. London, Glasgow, Sydney i in.: Harper Collins Publishers, 1994, s. 71. ISBN 0-00-219112-1.
  13. a b Patrick Mioulane (red.): Rośliny pokojowe. Praktyczna encyklopedia. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 396. ISBN 978-83-7575-544-2.
  14. Genus: Neoregelia L. B. Sm.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-01-28].