Otwórz menu główne

Niasa (też: Malawi) – jezioro pochodzenia tektonicznego, należące do grupy Wielkich Jezior Afrykańskich, położone w południowo-wschodniej Afryce. Jego wody podzielone są pomiędzy trzy państwa: Malawi, Tanzanię i Mozambik. Położone jest najbardziej na południe spośród jezior Wielkich Rowów Afrykańskich. Jezioro otoczone jest przez wysokie góry dochodzące do 3000 m. Odpływ wód z jeziora następuje poprzez rzekę Shire będącą dopływem rzeki Zambezi[2]. Na jeziorze znajduje się wiele wysp, a największymi są Likoma i Chizumulu.

Niasa
Malawi
Ilustracja
Jezioro Niasa na zdjęciu satelitarnym
Położenie
Państwo  Malawi
 Tanzania
 Mozambik
Wysokość lustra 468[1] m n.p.m.
Wyspy Likoma, Chizumulu
Morfometria
Powierzchnia 29 600 km²[2]
Wymiary
• max długość
• max szerokość

550 km[2] do 580 km[3]
ok. 75 km[2]
Głębokość
• średnia
• maksymalna

292 m[4] m
706 m[4] m
Objętość ok. 8400 km³[4]
Hydrologia
Rzeki zasilające Ruhuhu[2]
Rzeki wypływające Shire[2]
Rodzaj jeziora tektoniczne
Położenie na mapie Afryki
Mapa lokalizacyjna Afryki
Niasa
Niasa
Ziemia12°11′S 34°22′E/-12,183333 34,366667
Mapka jeziora

Jezioro jest sklasyfikowane jako piąte na świecie pod względem objętości oraz jako dziewiąte na świecie pod względem powierzchni. Niasa ma wydłużony południkowo kształt i jest domem dla większej ilości gatunków ryb niż jakiekolwiek inne jezioro[5], w tym co najmniej dla 700 gatunków pielęgnic[6]. 10 czerwca 2011 roku rząd Mozambiku wpisał jezioro na listę rezerwatów[7], natomiast w Malawi jezioro w części stanowi Park Narodowy Jeziora Malawi[5].[a]

Jezioro Niasa jest jeziorem typu meromiktycznego co oznacza, że warstwy wody nie mieszają się ze sobą.

Spis treści

PołożenieEdytuj

Jezioro Malawi ma od 550[2] do 580 km[3] długości i około 75 km szerokości w najszerszym miejscu. Całkowita powierzchnia jeziora wynosi 29600 km²[2]. Największa występująca głębokość to 706 m i znajduje się w północnej części w miejscu głównej depresji jeziora[8]. Południowa część jeziora jest płytsza, odpowiednio 400 m w części środkowej i poniżej 200 m w części południowej[8]. Linia brzegowa jeziora przebiega przez wschodnie Malawi, zachodni Mozambik i południową Tanzanię. Największa rzeka wpływająca do Niasy, to rzeka Ruhuhu, a ujście jeziora stanowi rzeka Shire, która jednocześnie jest dorzeczem Zambezi w Mozambiku[3]. Utrata wód z jeziora w 80% jest wynikiem parowania, a jedynie 20% wody odprowadzane jest z jeziora rzeką Shire[9]

Jezioro znajduje się około 350 km na południowy wschód od jeziora Tanganika będącego kolejnym z grupy Wielkich Jezior Afrykańskich.

Park Narodowy Jeziora Malawi (ang. Lake Malawi National Park) zlokalizowany jest na jego południowym brzegu w granicach państwa Malawi[10]. Obszar ten objęty jest ochroną od roku 1980. Żyje tam wiele endemicznych gatunków ryb, będących kluczowym przykładem specjalizacji ewolucyjnej. Z tego względu park ten w 1984 roku wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Powierzchnia parku wynosi 94 km².

HistoriaEdytuj

 
Wielki Rów Wschodni (czerwony) wraz z jeziorami, Malawi na południowym krańcu

Jezioro Malawi jest jednym z głównych Wielkich Jezior Afrykańskich i leży w dolinie powstałej w pęknięciu afrykańskiej płyty tektonicznej. Szacuje się, że jezioro ma 1-2 milionów lat [11][12]. Najnowsze badania wskazują jednak, że basen jeziora zaczął tworzyć się już 8,6 miliona lat temu[13][14]. Stan wody w jeziorze zmieniał się znacznie w czasie, od 600 m poniżej[15] do 10-20 m powyżej obecnego poziomu[13]. Od swojego powstania w niektórych okresach jezioro wysychało prawie całkowicie, pozostawiając jedynie jedno lub dwa stosunkowo małe, silnie zasadowe i solankowe jeziora w miejscach, które obecnie stanowią największą głębię Niasy[13][15]. Skład chemiczny wody przypominający obecne warunki pojawił się dopiero około 60 tysięcy lat temu[15]. Szacuje się, że największe okresy niskiego stanu wody wystąpiły około 1,6 do 1,0-057 miliona lat temu (gdzie mogło dojść do całkowitego wyschnięcia), od 420 do 250-110 tysięcy lat temu[13] oraz od 25 do 18-11 tysięcy lat temu[14]. W latach 1390-1860 również wystąpił stan obniżonego poziomu wody, przy czym było to 120-150 m poniżej obecnego poziomu lustra wody[12].

UwagiEdytuj

  1. Każde z państw w swoim zakresie terytorialnym.

PrzypisyEdytuj

  1. Richard L. Scheffel: Natural Wonders of the World. Stany Zjednoczone: Reader's Digest Association, Inc, 1980, s. 222. ISBN 0-89577-087-3. (ang.)
  2. a b c d e f g h AC Tropical Fish: Malawi Cichlids (ang.). Aquaticcommunity.com. [dostęp 2019-02-14].
  3. a b c Lake Nyasa (ang.). W: Columbia Encyclopedia Online [on-line]. Columbia University Press. [dostęp 2019-02-14].
  4. a b c Lake Malawi (jap.). W: World Lakes Database [on-line]. International Lake Environment Committee Foundation. [dostęp 2019-02-14].
  5. a b Protected Areas Programme (ang.). United Nations Environment Programme, World Conservation Monitoring Centre, UNESCO, October 1995. [dostęp 2019-02-14].
  6. Turner, Seehausen, Knight, Allender, and Robinson (2001). "How many species of cichlid fishes are there in African lakes?" Molecular Ecology 10: 793–806 (ang.)
  7. WWF (10 June 2011). "Mozambique’s Lake Niassa declared reserve and Ramsar site" (ang.)
  8. a b Ad Konings: Konings's Book of Cichlids and All the Other Fishes of Lake Malawi. T.F.H. Publications, 1990. ISBN 978-0-86622-527-4. [dostęp 2019-02-14]. (ang.)
  9. Lisa Park, Andrew Cohen. Paleoecological response of ostracods to early Late Pleistocene lake-level changes in Lake Malawi, East Africa. „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”. 303 (1-4), s. 71-80, kwiecień 2011. Elsevier B.V.. ISSN 0031-0182 (ang.). [dostęp 2019-02-14]. 
  10. Lake Malawi National Park (ang.). UNESCO. [dostęp 2019-02-14].
  11. A Wilson, G Teugels, A Meyer. Marine Incursion: The Freshwater Herring of Lake Tanganyika Are the Product of a Marine Invasion into West Africa. „PLOS ONE”. 3, s. e1979, kwiecień 2008. DOI: 10.1371/journal.pone.0001979. PMID: 18431469. PMCID: PMC2292254. Bibcode2008PLoSO...3.1979W (ang.). [dostęp 2019-02-14]. 
  12. a b T.J. Givnish, K.J. Sytsma: Molecular Evolution and Adaptive Radiation. Cambridge: Cambridge University Press, 08.05.2000, s. 598. ISBN 0-521-57329-7. [dostęp 2019-02-14]. (ang.)
  13. a b c d Delvaux, D. (1995). Age of Lake Malawi (Nyasa) and water level fluctuations. Mus. roy. Afr. centr., Tervuren (Belg.), Dept. Geol. Min., Rapp. ann. 1993 & 1994: 99–108.(ang.)
  14. a b Sturmbauer; Baric; Salzburger; Rüber; and Verheyen (2001). Lake Level Fluctuations Synchronize Genetic Divergences of Cichlid Fishes in African Lakes. Mol Biol Evol 18(2): 144–154. DOI: 10.1093/oxfordjournals.molbev.a003788(ang.)
  15. a b c Cohen; Stone; Beuning; Park; Reinthal; Dettman; Scholz; Johnson; King; Talbot; Brown; and Ivory (2007). Ecological consequences of early Late Pleistocene megadroughts in tropical Africas. Proc Natl Acad Sci USA 104(42): 16422-16427. DOI: 10.1073/pnas.0703873104(ang.)