Nil Sorski

Nil Sorski (ros. Нил Сорский), ur. 1433 w Moskwie, zm. 7 maja 1508, imię świeckie: Nikołaj Majkow (ros. Николай Майков) – święty mnich, filozof, czczony przez Kościoły katolickie wschodnie oraz Cerkiew prawosławną w dniu 7 (20) maja oraz w trzecią niedzielę po Pięćdziesiątnicy wraz z Soborem Świętych Wołogodzkich.

Święty
Nil Sorski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1433 rok
Moskwa
Data śmierci 7 maja 1508 roku
Czczony przez Cerkiew prawosławną, Kościoły katolickie wschodnie
Wspomnienie 7 (20) maja oraz trzecia niedziela po Pięćdziesiątnicy

ŻyciorysEdytuj

Niewiele wiadomo na temat życia Nila Sorskiego. Według przekazów jego żywot spłonął podczas najazdu tatarskiego na monastery wołogodzkie w 1538 roku[1].

Nil Sorski urodził się w 1433 roku w Moskwie[2]. Przypuszczalnie należał do rodu szlacheckiego. Szlachecki ród Majkowów zaliczał Nila Sorskiego do swoich przodków, jednak była to informacja niepewna. Sam Nil nazywał siebie chłopem. Przed postrzyżynami utrzymywał się z przepisywania ksiąg. Wstąpił do monasteru Cyrylo-Biełozierskiego, gdzie spędził kilka lat. Jego duchownym nauczycielem był Paisjusz Jarosławow. W młodości Nil odwiedził monastery na Athosie oraz Carogród (Konstantynopol), dokąd pielgrzymował ze swoim uczniem św. Innocentym (Ochlabininem)[1].

Podczas pobytu na Wschodzie studiował dzieła świętych ojców Antoniego Wielkiego, Bazylego Wielkiego, Efrema Syryjczyka, Makarego Wielkiego, Izaaka Syryjczyka, Warsonofiusza Wielkiego, Jana Klimaka, Doroteusza z Gazy, Maksyma Wyznawcy, Hezychiusza z Jerozolimy, Szymona Nowego Teologa, Piotra Aleksandryjskiego, Grzegorza z Nazjanzu, Nila Synaity i Filoteusza Synaity. Po powrocie z Carogrodu Nil udał się nad rzekę Sorę, gdzie na uroczysku leśnym w odległości 15 wiorst od monasteru Cyrylo-Biełozierskiego zbudował celę, wzniósł kaplicę i krzyż oraz wykopał studnię. Zamieszkał w zbudowanej przez siebie pustelni. Z czasem, gdy do niego dołączyli inni mnisi, w tym miejscu powstał skit z cerkwią Ofiarowania Pańskiego[3][4].

Nil przeniósł na grunt ruski tradycje hezychastyczne, które poznał na Athosie[5]. Reguła napisana przez niego dla mnichów, którzy zbudowali koło niego swoje pustelnie, zbierała wszystkie najważniejsze punkty nauczania Ojców z nurtu hezychastycznego na temat modlitwy serca[6].

W latach 1490 i 1503 Nil Sorski uczestniczył w soborach, powołanych w celu zwalczania szerzącej się na Rusi herezji judaizantów (ересь жидовствующих), którą zapoczątkował przybyły w XV wieku do Nowogrodu Wielkiego karaim Zachariasz (Схария). Wyznawcy sekty odrzucali kult ikon, krzyża, relikwii, negowali życie zakonne i boską naturę Chrystusa, odrzucili chronografię bizantyjską, przyjęli kalendarz żydowski. Na wyznawców herezji została nałożona anatema. Drugi Sobór ostatecznie rozwiązał sprawę heretyków. Sobór w 1503 poruszył również kwestię posiadania przez monastery majątków ziemskich, które według Nila Sorskiego było przyczyną demoralizacji mnichów. W czasie soboru mnich wystąpił z apelem do wszystkich klasztorów, by zrezygnowały z posiadanych dóbr i zaczęły utrzymywać się z jałmużny. Jego wniosek został jednak jednogłośnie odrzucony przez sobór, który w swojej uchwale określił majątki Cerkwi jako niezbywalne i święte. Według Pipesa inspiratorem wystąpienia Nila Sorskiego mógł być Iwan III Srogi, który już wcześniej konfiskował na potrzeby państwa włości kościelne[7].

Mimo odrzucenia apelu Nila w czasie soboru w 1503, jego wystąpienie zapoczątkowało trwający do połowy XVI wieku spór między zachłannymi i niezachłannymi[8] (oryg. stiażatielami lub lubostiażatielami i niestiażatielami) – zwolennikami i przeciwnikami posiadania przez Kościół prawosławny majątku[9].

Nil Sorski zmarł w 1508 roku. W swoim Testamencie napisał:

Rzućcie moje ciało na pustyni – niech pożrą je zwierzęta i ptaki; ponieważ wielce zgrzeszyło było przeciwko Bogu i niegodne jest pochówku. [...] Błagam wszystkich, niech pomodlą się za moją grzeszną duszę, i proszę was o przebaczenie i ode mnie przebaczenie. Bóg niechże przebaczy wszystkim.

Był to drugi taki przypadek w historii Cerkwi prawosławnej na Rusi. Podobny sens miał testament metropolity kijowskiego Konstantego, zmarłego w 1159 roku. Prośba Nila Sorskiego nie została spełniona przez jego uczniów, którzy pochowali go w monasterskiej cerkwi[1].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj