Okrężnica (roślina)

Okrężnica (Hottonia L.) – rodzaj roślin wodnych z rodziny pierwiosnkowatych. Obejmuje dwa gatunki – okrężnicę bagienną H. palustris i H. inflata. Pierwszy występuje w Europie, w tym także w Polsce[4], a drugi w centralnej i wschodniej części Ameryki Północnej. Naukowa nazwa rodzajowa upamiętnia holenderskiego botanika – Petrusa Hottona (1648-1709)[5].

Okrężnica
Ilustracja
Morfologia (okrężnica bagienna)
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd wrzosowce
Rodzina pierwiosnkowate
Rodzaj okrężnica
Nazwa systematyczna
Hottonia L.
Sp. Pl. 145. 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

Hottonia palustris L.[3]

Synonimy
  • Breviglandium Dulac[3]

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Rośliny jednoroczne i byliny o pędach pływających, w szczytowej części podnoszących się lub wyprostowanych. Rośliny bez kłącza, korzenie cienkie, włókniste[5].
Liście
Zanurzone i pływające na powierzchni wody, wyrastają wzdłuż łodygi skrętolegle, naprzeciwlegle i w okółkach. Blaszka liściowa szerokoeliptyczna, jest podzielona pojedynczo lub podwójnie na równowąskie do nitkowatych odcinków. Ogonek liściowy obecny, czasem oskrzydlony[5].
Kwiaty
Wyrastają na wznoszących się nad powierzchnię wody gronach powstających pojedynczo u młodych roślin lub w liczbie do 15 u starszych. Każde grono składa się z 3–10 okółków, a w każdym z okółków wyrasta 3–10 kwiatów, każdy wsparty przysadką. Kwiaty są siedzące i szypułkowe, na szypułkach prosto wzniesione lub rozpostarte. Kielich dzwoneczkowaty składa się z 5 zielonych działek, o łatkach na końcach dłuższych od rurki. Płatków korony jest 5. Są one barwy białej, żółtej lub fioletowej, u nasady zrosłe w rurkę, z wolnymi końcami prosto wzniesionymi, zaokrąglonymi[5].
Owoce
Kuliste torebki zawierające 100 do 200 nasion. Nasiona kanciaste do kulistych, brązowe do czerwonobrązowych, z łupiną mniej lub bardziej wyraźnie siateczkowatą[5].
Różnice między gatunkami
H. inflata różni się od okrężnicy bagiennej dętymi osiami kwiatostanów, mniejszymi kwiatami o płatkach nie dłuższych od działek kielicha[5].

SystematykaEdytuj

Rodzaj należy do podrodziny Primuloideae w obrębie rodziny pierwiosnkowatych Primulaceae[6]. W obrębie podrodziny rodzaj ten tworzy monofiletyczny klad wspólnie z rodzajami: urdzik Soldanella, Bryocarpum i Omphalogramma[7][8].

Wykaz gatunków[9]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-02-06] (ang.).
  3. a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2016-02-06].
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. a b c d e f Anita F. Cholewa: Hottonia L.. W: Flora of North America [on-line]. e.Floras.org. [dostęp 2017-02-06].
  6. Genus: Hottonia L.. W: U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-02-06].
  7. Mast A.R., Kelso S., Richards A.J., Lang D.J., Feller D.M.S., Conti E.. Phylogenetic relationships in Primula L. and related genera (Primulaceae) based on noncoding chloroplast DNA. „Int J Plant Sci”. 162, 6, s. 1381–1400, 2001. 
  8. Morozowska M., Czarna A., Kujawa M., Jagodzinski M.A.. Seed morphology and endosperm structure of selected species of Primulaceae, Myrsinaceae, and Theophrastaceae and their systematic importance. „Plant Syst Evol”. 291, 3–4, s. 159–172, 2011. 
  9. Hottonia. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2017-02-06].