Pasternak (roślina)

Pasternak (Pastinaca L.) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.). Obejmuje 14 gatunków[3][4] (w ujęciu wyodrębniającym 10 gatunków w rodzaj Malabaila)[5]. Występują one w strefie klimatu umiarkowanego w Europie (4 gatunki) i w Azji[4][5]. W Polsce rośnie pasternak zwyczajny P. sativa L. s.str. i podawany jest w randze gatunku pasternak ćmy P. opaca Bernh.[6] (takson nie ujmowany w bazach taksonomicznych)[3][7]. Rośliny z tego rodzaju rosną zawleczone także na obu kontynentach amerykańskich, w Australii i Nowej Zelandii[4].

Pasternak
Ilustracja
Morfologia (pasternak zwyczajny)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj pasternak
Nazwa systematyczna
Pastinaca L.
Sp. Pl. 262. 1753
Typ nomenklatoryczny
Pastinaca sativa L.[2]

Rośliną użytkową i uprawianą jako warzywo jest pasternak zwyczajny P. sativa w podgatunku subsp. sativus. Roślina ta jest podobna do typu dzikiego, ale rozwija spichrzowy korzeń pod koniec pierwszego roku życia[4]. Korzeń jest wartościowym źródłem witaminy C i E, a najlepszy smak ma mieć po upieczeniu[5]. Przypisywane są mu także właściwości zdrowotne w przypadku artretyzmu[5].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Rośliny zielne (dwuletnie i byliny) osiągające do 2 m wysokości[4].
Liście
Zwykle pojedynczo pierzasto podzielone[8], czasem niepodzielone[4]. Często owłosione[4].
Kwiaty
Zebrane w baldachy złożone. Pokryw i pokrywek zwykle brak[4][8]. Kielich ze słabo widocznymi ząbkami działek[8] lub brak ich zupełnie[4]. Płatki korony w liczbie 5, żółtawe lub pomarańczowe, jajowato zaokrąglone, o zagiętych końcach[8]. Pręciki w liczbie 5. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Słupki dwa[4] .
Owoce
Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki, eliptyczne, spłaszczone soczewkowato, z oskrzydlonymi żebrami[4][8].

SystematykaEdytuj

Synonimy taksonomiczne

Elaphoboscum Ruprecht[2], Dumaniana Yild. & B. Selvi, Leiotulus Ehrenb.[3]

Pozycja systematyczna

W obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae rodzaj klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae, plemienia Tordylieae i podplemienia Tordyliinae[3].

Wykaz gatunków[3]

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
  3. a b c d e Genus: Pastinaca L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-05-21].
  4. a b c d e f g h i j k Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 309. ISBN 0-333-74890-5.
  5. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 686. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Pastinaca. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-05-21].
  8. a b c d e Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Kraków: PAN, PWN, 1960, s. 118.