Pokrzywa (Urtica L.) – rodzaj jednorocznych roślin zielnych lub bylin[4] z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae Juss.). Należy do niej co najmniej 68 gatunków rozpowszechnionych na całej kuli ziemskiej z wyjątkiem Antarktydy[5]. Rośliny niektórych gatunków dostarczają włókna i są jadalne[6].

Pokrzywa
Ilustracja
Morfologia Urtica dioica
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd różowce
Rodzina pokrzywowate
Rodzaj pokrzywa
Nazwa systematyczna
Urtica L.
Sp.Pl. 1. 983. 1753
Typ nomenklatoryczny

Urtica dioica L.[3]

Pokrzywa konopiolistna
Włosek parzący pokrzywy

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Przedstawiciele rodzaju są szeroko rozprzestrzenieni, przy czym największe ich zróżnicowanie występuje w obszarach o klimacie umiarkowanym na obu półkulach. W strefie tropikalnej rośliny te występują głównie na obszarach górskich[6].

Gatunki flory Polski[7]

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Zwykle czterokanciasta[6].
Liście
Ułożone naprzeciwlegle, ząbkowane lub klapowane, ogonkowe. U nasady z przylistkami wolnymi lub zrośniętymi[4]. Blaszka liściowa z 3–5 (rzadziej 7) głównymi wiązkami przewodzącymi. Blaszka często punktowana z powodu obecności cystolitów[6].
Kwiaty
Małe, zebrane w różnokształtne kwiatostany: kłosy, grona, wiechy lub główki wyrastające z kątów liści[6]. Kwiaty zwykle rozdzielnopłciowe, rośliny najczęściej dwupienne, czasem jednopienne. Okwiat pojedynczy, zielonkawy, czterokrotny, często nierówny. Kwiaty męskie zawierają 4 pręciki w jednym okółku, ustawione nadlegle do listków okwiatu[4]. Słupek wykształcony jest w postaci szczątkowej jako kubeczkowaty twór[6]. Kwiat żeński z pojedynczym słupkiem powstającym z dwóch owocolistków, zwieńczonym pędzelkowatym znamieniem. Okwiat w żeńskich kwiatach z dwoma listkami wewnętrznymi większymi i dwoma zewnętrznymi mniejszymi[4].
Owoce
Jajowate orzeszki[4]. Ukryte są w powiększających się podczas owocowania listkach okwiatu[6].

Cechą charakterystyczną rodzaju jest występowanie na całych roślinach lub na niektórych organach włosków parzących. Są one rozszerzone u podstawy, ku szczytowi się zwężają i zakończone są małą, łatwo odłamującą się główką, zawierającą parzącą ciecz[4].

SystematykaEdytuj

 
Urtica ferox
Synonimy[3]

Selepsion Rafinesque

Pozycja systematyczna

Rodzaj należy do rodziny pokrzywowatych (Urticaceae Juss.) z rzędu różowców Rosales[2].

Wykaz gatunków[5]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-19] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
  4. a b c d e f Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1992, s. 75-76. ISBN 83-85444-06-8.
  5. a b Urtica L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-08-01].
  6. a b c d e f g Chen Jiarui; Ib Friis, C. Melanie Wilmot-Dear: Urtica. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-15].
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.