Różynka

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Różynka (niem. Rosengarth) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Świątki. Wieś znajduje się w historycznym regionie Warmia.

Artykuł 53°54'28"N 20°19'38"E
- błąd 38 m
WD 53°55'N, 20°19'E
- błąd 2272 m
Odległość 1274 m
Różynka
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Świątki
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0489774
Położenie na mapie gminy Świątki
Mapa lokalizacyjna gminy Świątki
Różynka
Różynka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Różynka
Różynka
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Różynka
Różynka
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Różynka
Różynka
Ziemia53°54′28″N 20°19′38″E/53,907778 20,327222

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wieś położona w okolicy, charakteryzującej się różnorodnością form terenu i roślinność (tereny leśne Leśnictwa Różanka), które częściowo objęte są strefami ochrony. Szczególne walory podkreślają liczne gatunki roślin i zwierząt. Występują tu stanowiska orła bielika, bociana czarnego, żurawi, łabędzi, kaczek. Część południową porastają bory bagienne i torfowiska wysokie ze stanowiskami rosiczki i żurawiny.

HistoriaEdytuj

Wieś założona była przez wójta krajowego Brunona Lutra. Lokację potwierdził w 1359 r. biskup warmiński Jan Stryprock. Podwaliny pierwszego kościoła powstały prawdopodobnie w XIV w., niestety ten fakt nie został potwierdzony żadnym dokumentem. Wieś została zniszczona podczas wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521.

KościółEdytuj

 
Późnogotycki kościół w Różynce.

Kościół pod wezwaniem św. Mateusza Apostoła powstał w 1604 r., natomiast konsekrował go 26 listopada 1606 r. biskup Szymon Rudnicki. Wieża kościelna pochodzi z XVIII w., a obecny dach wykonano po 1935 r., po spaleniu poprzedniego. W 1912 dobudowano do kościoła nowe prezbiterium z zakrystią oraz kruchtą.

Największym zabytkowym obiektem znajdującym się w Różynce jest późnogotycki kościół, murowany, orientowany, na rzucie prostokąta, z wydzielonym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium dobudowanym wtórnie. Szczyt wschodni uskokowo-sterczynowy z blendami, analogiczny szczyt zachodni przesłonięty wieżą. Wieża na rzucie kwadratu, drewniana, konstrukcji słupowej, szalowana. Remont kapitalny w 2014 roku ze środków MKiDN. Wyposażenie kościoła nie jest skromne, większość malowideł (ściennych i sufitu) pochodzi z XIX w. Ciekawym elementem jest stary cmentarz z licznymi grobami, w większości niemieckimi, z ciekawą roślinnością wysoką (głównie gatunki buka, dębu, lipy czy klonu) oraz liczne kapliczki przydrożne, drewniane i żeliwne krzyże.

Zabytki:

1. Ołtarz główny, późnoklasycystyczny C. Biereichela z 1 poł.XIXw (ok.1830), rzeźby św. Jana Ewangelisty i św. Łukasza oraz obrazy Koronacja NMP i obraz św. Mateusza - późny barok.

2. Tabernakulum barokowe.

3. Ołtarz boczny płn. - barokowy z 1685 roku - rzeźby: św. Jakub Starszy i Jan Ewangelista, Michał Archanioł, obraz Zwiastowanie.

4. Ołtarz boczny płd. barokowy z 1715 roku - rzeźby: św. Mikołaj z Bari bp, św. Józef, obrazy św. Rocha i św. Antoniego.

5. Ambona, późny klasycyzm C. Biereichela z 1 poł.XIXw (ok.1830).

6. Krucyfiksy 1 poł XVIw, późny gotyk 1 poł. XVIIw, rokoko XVIIIw, barok XVIIIw, ok. 1700 rok.

7. Droga Krzyżowa neogotyk.

8. Obraz Matka Boska ze św. Katarzyną i św. Antonim, manierystyczny, warmiński, renesansowy (po częściowej renowacji), 1 poł. XVIIw.

9. Świeczniki cynowe połowa XVIIIw.

10. Anioły procesyjne, świeczniki, XVIIIw i 1830 rok.

11. Kropielnice kamienne, średniowieczne.

12. Kielich 1898 rok.

13. Monstrancja, 1746 rok.

14. Łódka na kadzidło, barok.

DemografiaEdytuj

W 1656 r. na osiemdziesięciu włókach gospodarzyło ośmiu chłopów i dwóch sołtysów. W 1783 r. wieś liczyła 66 dymów. W 1818 r. zamieszkiwały ją 336 osoby, w 1939 – 766, a w 1998 – 262. Obecnie liczba mieszkańców nadal spada.

Bibliografia i źródłaEdytuj


A. Boetticher IV
G. Dehio, E. Gall
KZS-ISPAN