Rajgras wyniosły

Rajgras wyniosły, rajgras francuski, owsik wyniosły[3] (Arrhenatherum elatius) – gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych (traw). Znany też jako żyźnica wyniosła, owies pastewny[4]. Występuje w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. Sprowadzona także przez człowieka do Ameryki Północnej i Australii. Wprowadzona do upraw łąkarskich we Francji (stąd nazwa) w XVIII wieku, na współczesnych ziemiach polskich uprawiana od końca tego samego wieku[5]. Obecnie jest to trawa pospolita w całej Polsce, choć przed rozpowszechnieniem w uprawie była przynajmniej lokalnie gatunkiem rzadkim[6].

Rajgras wyniosły
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Rodzaj rajgras
Gatunek rajgras wyniosły
Nazwa systematyczna
Arrhenatherum elatius (L.) P. Beauv. ex J. & C. Presl
Fl. Cech.: 17, 1819
Synonimy
  • Avena elatior L.
  • Arrhenatherum asperum Opiz
  • Arrhenatherum avenaceum P. Beauv.
  • Arrhenatherum biaristatum Peterm.
  • Arrhenatherum cechicum Opiz
  • Arrhenatherum rupestre Dumort.

MorfologiaEdytuj

 
Kwiat
 
Języczki liściowe
Pokrój
Trawa luźnokępowa o charakterystycznym wysokim i szybkim wzroście i sinawozielonym zabarwieniu. Tworzy liczne pędy generatywne i obficie ulistnione pędy wegetatywne.
Łodyga
Źdźbła do 100-160 cm wysokości, wzniesione, rzadko u dołu kolankowato zgięte, gładkie i lśniące.
Liście
Liczne – na pędach generatywnych 4-5 liści, na wegetatywnych 8-10. Liście jasnozielone, w pączku zwinięte. Pochwa liściowa otwarta, naga lub u młodych roślin delikatnie owłosiona. Języczek liściowy 2-4 mm długości, kołnierzykowaty, lekko ząbkowany na szczycie, białawy. Blaszki liściowe płaskie z wyraźnym nerwem głównym od spodu. Wzdłuż brzegów i od góry delikatnie orzęsione, długości do 30(40) cm i szerokości 3-7(10) mm.
Kwiaty
Zebrane w wiechowatym kwiatostanie o długości 10-25 cm, w czasie kwitnienia rozpierzchłym, poza tym skupionym. Podczas kwitnienia kwiatostan zielonkawobiały ze srebrzystym odcieniem. Na każdym piętrze kilka różnej długości gałązek. Kłoski 2-kwiatowe o długości 6-10 mm. Rzadko wykształca się więcej kwiatów, wówczas zredukowanych.

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, hemikryptofit. Rośnie na łąkach i przydrożach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Liczba chromosomów 2n = 28[7]. Gatunek charakterystyczny łąk rajgrasowych ze związku Arrhenatherion elatioris i zespołu Arrhenatheretum elatioris[8].

ZmiennośćEdytuj

Gatunek z dużą liczbą odmian taksonomicznych. W Europie środkowej i zachodniej wyróżnia się trzy podgatunki[9]:

  • subsp. bulbosum (Willd.) Schübler & Martens (1834, Fl. Würtemb.: 70), znany też jako var. tuberosum Asch., var. bulbosum Willd. Spenner i var. nodosum (Reichenb.) C.E. Hubbard. Ma pędy w dolnej części bulwkowato zgrubiałe. Występuje jako chwast na polach.
  • subsp. sardoum (E. Schmid) Gamisans (31.V.1974, Candollea, 29 (1): 46
  • subsp. elatius – podgatunek typowy (podział na odmiany według Falkowskiego 1982[10]):
    • var. atheromane Schröter et Elofson – dolna plewka z 2-4 ośćmi,
    • var. biaristatum Peterm. – górny kwiat ościsty, ości równej długości, podobne,
    • var. piliferum Beck – górny kwiat bez ości, plewki dolne słabo owłosione,
    • var. subhirtum Asch. – brak ości w górnym kwiecie, pędy krótko, rzadko owłosione,
    • var. pauciflorum – w kwiatostanie mało (4-5) kłosków.
 
Ozdobny kultywar `Albo variegatum`

ZastosowanieEdytuj

  • Ceniona trawa pastewna. W stanie zielonym odznacza się gorzkawym smakiem, dlatego zaleca się spasanie go w mieszankach z innymi roślinami[11].
  • Istnieją kultywary (odmiany) uprawiane jako rośliny ozdobne. Najczęściej uprawiane w tym celu są odmiany `Variegata` lub `Albo variegatum`, które rzadko kwitną, natomiast ich liście mają ozdobne, białe paski[12].

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-13] (ang.).
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 596. ISBN 83-01-00129-1.
  5. Homann C. 1828, 1830, 1835: Flora von Pommern. I-III. Koslin.
  6. Rostkovius, F. W. G. u. E. L. W. Schmidt. Flora Sedinensis exhibens plantas phanerogamas spontaneas nec non plantas praecipuas agri Swinemundii. Stettin, Struck, 1824.
  7. Arrhenatherum elatius na Flora of China [dostęp 2014-01-23].
  8. Władysław Matuszkiewicz, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059.
  9. J.-P. Lonchamp: Index Synonymique de la Flore de France (fr.). 1999. [dostęp 11 grudnia 2007].
  10. Marian (red.) Falkowski: Trawy polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 128. ISBN 83-09-00593-8.
  11. W. Miernicki: Wieloletnie trawy pastewne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1953, s. 153.
  12. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.

BibliografiaEdytuj

  1. Marian (red.) Falkowski: Trawy polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982. ISBN 83-09-00593-8.
  2. W. Miernicki: Wieloletnie trawy pastewne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1953.