Otwórz menu główne

Richard Pryor

aktor amerykański, komik

Richard Franklin Lennox Thomas Pryor III[1][2] (ur. 1 grudnia 1940 w Peoria, zm. 10 grudnia 2005 w Los Angeles) – afroamerykański komik i aktor. Był jednym z prekursorów stylu monologów stand-up, a wśród jego następców wymienia się m.in. Eddiego Murphy'ego, Robina Williamsa czy Davida Lettermana.

Richard Pryor
Ilustracja
Richard Pryor (1986)
Imię i nazwisko Richard Franklin Lennox Thomas Pryor III
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1940
Peoria
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 2005
Los Angeles
Zawód aktor, komik
Współmałżonek Patricia Price
(1960-1961; rozwód)
Shelley R. Bonus
(1967-1969; rozwód)
Deborah McGuire
(1977-1978; rozwód)
Jennifer Lee
(1981-1982; rozwód)
Flynn Belaine
(1986-1987; rozwód)
Flynn Belaine
(1990-1991; rozwód)
Jennifer Lee
(2001-2005; jego śmierć)
Lata aktywności 1963–2005

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Wczesne lataEdytuj

Urodził się w Peoria w stanie Illinois jako syn Gertrude L. (z domu Thomas) i LeRoya „Bucka Cartera” Pryora (ur. 7 czerwca 1915, zm. 27 września 1968)[3], barmana, byłego boksera, weterana II wojny światowej. Według jego własnych wspomnień wychowywał się w domu publicznym prowadzonym przez babkę[4], matka prostytuowała się, a jego ojciec był alfonsem[4]. Mimo tego wychowywali Richarda na uczciwego, grzecznego i religijnego chłopca[4]. Mieszkając w jednym z najgorszych slumsów w Peoria, Pryor odkrył, że najlepiej może się bronić, ściągając członków gangu, by się śmiali z jego gagów zamiast go bić. W wieku 14 lat zaangażował się w teatr amatorski w Peoria's Carver Community Center. Po porzuceniu szkoły Peoria High School[5], odbył dwuletnią służbę wojskową (1958-1960).

KarieraEdytuj

 
Richard Pryor, 1969

W 1963 roku Pryor udał się do Nowego Jorku. Następnie pracował jako komik w lokalach, gdzie występowali także Bob Dylan, Woody Allen i Nina Simone. Sławę zyskał w drugiej połowie lat 60. monologami wygłaszanymi w potocznym języku Afroamerykanów, z charakterystycznymi wulgaryzmami, które stały się swoistą wizytówka jego występów: Richard Pryor: Live & Smokin' (1971), That Nigger's Crazy (1974), ...Is It Something I Said? (1975), Bicentennial Nigger (1976), Richard Pryor: Live in Concert (1979), Richard Pryor: Live on the Sunset Strip (1982) czy Richard Pryor: Here and Now (1983)[6].

Miał na koncie liczne role filmowe. Debiutował w 1967 w filmie Zajęte ciało, później wystąpił m.in. w nominowanym do Oscara filmie biograficznym Lady śpiewa bluesa (1972), z Dianą Ross w roli Billie Holiday). W czterech komediach partnerował Gene Wilderowi: Nic nie widziałem, nic nie słyszałem (1989), Sobowtór (1991), Czyste szaleństwo (1980), Express Srebrna Strzała (1976). Jako scenarzysta współpracował m.in. z Melem Brooksem. Przez pewien czas prowadził program The Richard Pryor Show w telewizji NBC.

Od 1986 cierpiał na stwardnienie rozsiane, co uniemożliwiło mu występy; pojawiał się jeszcze sporadycznie w filmach, po raz ostatni w 1997 w Zagubiona autostrada, w reżyserii Davida Lyncha, gdzie posługiwał się wózkiem inwalidzkim.

Pryor zdobył nagrodę Emmy (1973)[6] i pięć nagród Grammy (1974, 1975, 1976, 1981 i 1982)[6]. W 1974 roku zdobył dwie nagrody Amerykańskiej Akademii Humoru i nagrody Writers Guild of America[6]. W 1998 został laureatem pierwszej Nagrody Humoru Amerykańskiego im. Marka Twaina[6].

Życie prywatneEdytuj

Był siedmiokrotnie żonaty (w tym dwukrotnie poślubiał Jennifer Lee i Flynn Belaine); wszystkie małżeństwa poza ostatnim związkiem z Lee kończyły się rozwodami[7]. Miał siedmioro dzieci: Renee, Richarda Jr.[8], Elizabeth, Rain, Stephena, Kelsey i Franklina Masona[7].

Jego żona Jennifer Lee Pryor potwierdziła doniesienia, które podał wcześniej Quincy Jones, że Pryor i Marlon Brando w latach 70. byli kochankami[9].

Zmarł 10 grudnia 2005 po trzecim zawale serca w szpitalu w Los Angeles, w wieku 65 lat[10].

Wybrana filmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Richard Pryor (ang.). Listal. [dostęp 2016-03-27].
  2. Personalidade: Richard Pryor (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-05-21].
  3. Richard Pryor Biography (1940-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2018-05-13].
  4. a b c Richard Pryor (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2014-08-13].
  5. Richard Pryor Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2014-08-13].
  6. a b c d e Artista: Richard Pryor (1 de Dezembro de 1940) (port.). Filmow. [dostęp 2018-05-21].
  7. a b Richard Pryor Dating History (ang.). FamousFix. [dostęp 2014-08-13].
  8. Ryan Smith, Yana Kay (2014-08-26): Legal woes plague Richard Pryor biopic as the late comedian's son hits stepmother with cease and desist letter (ang.). Daily Mail. [dostęp 2018-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-21)].
  9. Milena Majek (2018-02-09): Wdowa po Richardzie Pryorze potwierdza romans męża z... Marlonem Brando (pol.). Plejada.pl. [dostęp 2018-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-21)].
  10. Mel Watkins (2005-12-11): Richard Pryor, Iconoclastic Comedian, Dies at 65 (ang.). The New York Times. [dostęp 2018-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-21)].

Linki zewnętrzneEdytuj