Otwórz menu główne

Stanisław Kostka Czartoryski (zm. 5 kwietnia 1766) – łowczy wielki koronny od 1742 roku[1], książę na Korcu, Kalwarii Zebrzydowskiej i Oleksińcu[potrzebny przypis].

Stanisław Kostka Czartoryski
Herb
Pogoń Litewska
Rodzina Czartoryscy
Data śmierci 5 kwietnia 1766
Ojciec Józef Czartoryski
Matka Teresa Denhoffówna
Dzieci

Józef Klemens Czartoryski
Kazimierz Czartoryski

Odznaczenia
Order Orła Białego

Syn Józefa chorążego wielkiego litewskiego i Teresy Denhoffówny wojewodzianki pomorskiej. Nauczycielem jego był ksiądz Mamczyński, Pijar. Jego synem był Józef Klemens Czartoryski (1740-1810).

Mieszkał zwykle pod Krakowem, ale bywał w Lublinie i w Warszawie pod koniec panowania Augusta II. Obrany na sejm nadzwyczajny z województwa bracławskiego w grudniu 1732 roku. Był posłem na sejm elekcyjny 1733 roku z księstw oświęcimskiego i zatorskiego, elektorem Stanisława Leszczyńskiego w 1733 roku[2].

W październiku 1736 r. ożenił się w Krakowie z Anną Rybińską, wojewodzianką chełmińską, generałówną artylerii koronnej (ślubu udzielił ksiądz Kręski, kanonik krakowski).

Za panowania Augusta III został cześnikiem wielkim litewskim, a potem 21 maja 1742 łowczym wielkim litewskim. Poseł wiślicki na sejm z roku 1746. Starosta łucki od 1752.

Pułkownik chorągwi pancernej, kawaler orderu Orła Białego.

Książę chorował na suchoty. Uchodził za kapryśnego i niesłownego, dlatego kanclerz Czartoryski rzadko powierzał mu jakieś odpowiedzialniejsze zadania.

Poseł województwa wołyńskiego na sejm 1760 roku[3]. Ze starostwa łuckiego ustąpił dnia 25 kwietnia 1763 roku na rzecz swego syna Józefa Klemensa Czartoryskiego, ale lecz początkowo tylko na papierze, bo ciągle występuje w dokumentach jako starosta aż do śmierci.

Kiedy nastało bezkrólewie, był posłem do Berlina w roku 1763 by donieść o śmierci Augusta III. W Lutym 1763 wystąpił czynnie na sejmiku przedkonwokacyjnym wołyńskim w Łucku. Miał pod swymi rozkazami ułanów i szlachtę czynszową księcia wojewody ruskiego. Chciał wybrać "swoich" posłów i nie dopuścić posłów Ossolińskiego, wojewody wołyńskiego, wroga Familii Czartoryskich. 20 kwietnia 1764 roku podpisał list dziękczynny do Katarzyny II za wprowadzenie wojsk rosyjskich.[4]. Był członkiem konfederacji Czartoryskich w 1764 roku i posłem na sejm konwokacyjny (1764) z województwa wołyńskiego[5]. Był elektorem Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 roku z województwa wołyńskiego[6].

Na sejmie zaś koronacyjnym w 1764 roku jako poseł ziemi warszawskiej[7] delegowany do układów z Repninem i z posłem pruskim, lecz bez sukcesów. Od lutego 1765 ciężko chorował.

Dnia 27 września 1765 roku wyznaczony był jeszcze do tak zwanej kompozycji stanów, w miejsce wojewody inflanckiego Borka, który znowu zastąpił Jabłonowskiego, wojewodę nowogrodzkiego; kompozycyję tą, czyli pogodzenie stanów przyjął w zasadzie jeszcze sejm koronacyjny.

Stanisław Kostka ożenił się w październiku 1736 roku z Anną Rybińską.

Miał dwóch synów Józefa Klemensa i Kazimierza oraz córkę Konstancję, żonę Andrzeja Zamoyskiego. Zmarł w południe dnia 5 kwietnia (sobota) 1766 roku. Ciało jego wywieziono dnia 8 Kwietnia do jego dóbr, w Kalwaryi Zebrzydowskiej i pochowano tam w kościele u Bernardynów."

PrzypisyEdytuj

  1. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 74.
  2. Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wąsowicz, Lwów 1910, s. 35
  3. Dyaryusz sejmu walnego warszawskiego 6 października 1760 r. zaczętego, dodatek spis posłów, w: Przegląd Archeologiczny, z. IV, Lwów 1888, s. 181.
  4. Władysław A. Serczyk, Początek końca, Warszawa 1997, s. 7.
  5. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 92.
  6. VAkt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 74.
  7. Ludwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 27.

BibliografiaEdytuj

  • Janocki, Lexicon der jetzlebenden gelehrten Pehlen
  • Kurjer polski, Nr. 159
  • Gazety polskie, z r. 1735 str. 348
  • Wiadomości warszawskie Nr. 29
  • Sygillaty, ks. 25 i 30
  • "Encyklopedyja Powszechna" tom 6, rok wydania 1861, Warszawa, str.245-247

\