Stanisława Groblewska

Stanisława Groblewska ps. „Joanna”, „Monika”, „Olgierd” (ur. 5 listopada 1895 w majątku Bystrzyca Szymbarska, zm. 20 marca 1974 w Krakowie) – polska tenisistka, mistrzyni Polski w deblu w latach 1927 i 1928, porucznik AK, pracownik naukowy Instytutu Zootechniki.

Stanisława Groblewska
Joanna, Monika, Olgierd
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 5 listopada 1895
Bystrzyca Szymbarska
Data i miejsce śmierci 20 marca 1974
Kraków
Przebieg służby
Lata służby 1939-1945
Jednostki Armia Krajowa
Stanowiska adiutantka, łączniczka
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami
Tablica nagrobka, cmentarz Rakowicki w Krakowie

ŻyciorysEdytuj

Urodziła się 5 listopada 1895 w majątku Bystrzyca Szymbarska na terenie Szymbarku k/Gorlic, córka Henryka i Anny Groblewskich. Ukończyła Gimnazjum, w 1913 roku zdała egzamin dojrzałości w Liceum Żeńskim im. Wiktorii Niedziałkowskiej we Lwowie[1]. a następnie ukończyła pomaturalną Szkołę Rolniczo-Gospodarską we Lwowie.

Tenis ziemnyEdytuj

W czasie nauki we Lwowie zaczęła grać w tenis ziemny. Kilkakrotnie była mistrzynią Lwowa, a w 1927 należała do grona najlepszych tenisistek, zajęła V miejsce w rankingu dziennika sportowego "Start"[2]. W tym samym roku na Mistrzostwach Polski w Krakowie w grze podwójnej kobiet Groblewska z partnerką Jadwigą Jedrzejowską zdobyły Mistrzostwo Polski. Ponownie została Mistrzynią Polski w Katowicach w 1928 w deblu, grając w parze z Jędrzejowską. W 1929 startowała na Mistrzostwach Polski w Poznaniu, w parze z Orzechowską (przegrały w finale) oraz na Mistrzostwach Jugosławii w Crikvenicy. Wicemistrzostwo Polski zdobyła w 1932 w parze z Adą Pozowską, Stanisława była zawodniczką Lwowskiego Klubu Tenisowego[3].

W latach późniejszych brała udział w turniejach tenisowych, jednak nie odnosiła większych sukcesów ze względu na obowiązki związane z zarządzaniem gospodarstwem rolnym.

 
Dwór Groblewskich w Bystrzycy Szymbarskiej (Szymbark k/Gorlic)

Gospodarstwo rolneEdytuj

Po śmierci ojca w 1927 przejęła 50-hektarowy majątek ziemski w Szymbarku. Gospodarstwo po ojcu przekształciła w specjalistyczne gospodarstwo hodowli bydła rasowego i owiec. W latach 1930-1939 dwór Stanisławy Groblewskiej stał się miejscem wypoczynku znanego polskiego pisarza i malarza Zygmunta Haupta[4].

Działalność konspiracyjnaEdytuj

We wrześniu 1939 rodzina Groblewskich zajęła się przerzutem polskich oficerów oraz cywilów przez granicę słowacką, a później razem z rodziną Zgórniaków z Gorlic utworzyli trasy przerzutowe o kryptonimie "Z-G". Jedna trasa wiodła z Gorlic przez Gładyszów na Słowację, druga przez Uście Ruskie do Wysowej, stamtąd przez granicę na Słowację, Węgry do Francji.
Początkiem grudnia 1939 w dwór Groblewskiej był siedzibą Komendy Obwodu , zatrudniony w gospodarstwie jako leśniczy rtm Marian Waldeck ps. "Kątski"[5] był komendantem gorlickiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej . Stanisława ps "Joanna" pełniła funkcję adiutantki komendanta oraz łączniczki. W działalność konspiracyjną zaangażowana była także jej rodzina, syn Janusz ps"Szczęsny", mąż Karol oraz siostra Maria ps."Maria". W lipcu 1941 Gestapo aresztowało komendanta rtm Mariana Waldeckiego i kilka osób ze sztabu Obwodu Gorlickiego. Stanisława mimo zagrożenia aresztowaniem podjęła się utrzymania kontaktów z terenowymi placówkami i utrzymania łączności ze sztabem Komendy Okręgu AK w Krakowie, tymczasowo pełniła funkcję komendanta do czasu wyznaczenia nowego komendanta. We wrześniu 1941 dowództwo AK wyznaczyło nowego komendanta Obwodu Gorlickiego Armii Krajowej kapitana artylerii Władysława Bandrowskiego ps "Zbych" a Groblewskiej powierzono zadanie prowadzenia wywiadu wojskowego i gospodarczego, zmieniła pseudonim na "Monika". Na odprawie w dowództwie AK w Krakowie dostała polecenie nawiązania kontaktów z Niemcami w celach wywiadowczych a znajomość języka niemieckiego ułatwiała jej zdobywanie ważnych informacji. We wrześniu 1942 doszło do dekonspiracji w wyższym szczeblu dowodzenia, mimo ostrzeżeń wysyłanych przez Groblewską i inspektorat, Gestapo aresztowało komendanta Bandrowskiego i jego zastępcę. Stanisława zagrożona aresztowaniem wyjechała do Kunic koło Gdowa, gdzie ukrywała się do kwietnia 1943. Po powrocie do Bystrzycy wznowiła kontakty i działalność konspiracyjną, zmieniła pseudonim na "Olgierd". 4 listopada 1943 otrzymała wiadomość z Krakowa, w której została poproszona o zabranie zbiega z obozu Stalagu VIIIB w Lamsdorf, jeńca wojennego. Pojechała osobiście do Krakowa zaprzęgiem konnym, przywiozła Brytyjczyka przebranego w cywilne ubranie jako woźnicę, niemowę. Zbiegiem był Walijczyk, Frederick Sheady[6] ukrywany był w dworze Groblewskich od 9 listopada 1943, a 24 lutego 1944 został przekazany pod opiekę oddziału partyzanckiego "Żbik" Armii Krajowej. Wiosną 1944 Stanisława zajmowała się zaopatrzeniem w organizacji "Uprawa", pozyskiwała od właścicieli majątków ziemskich żywność dla oddziałów partyzanckich oraz przewoziła broń i uzbrojenie, Pod koniec 1944 zagrożona aresztowaniem przez Gorlickie Gestapo opuściła Bystrzycę Szymbarską, ukrywała się w Sidzinie koło Krakowa.

Lata powojenneEdytuj

Majątek w Bystrzycy Szymbarskiej po wojnie został rozparcelowany, a Stanisława jako członek Armii Krajowej w latach 1945-1966 była pod obserwacją Służby Bezpieczeństwa PRL[7]. Groblewscy po konfiskacie majątku zamieszkali w Krakowie a Stanisława pracowała w Instytucie Zootechniki w Krakowie jako pracownik naukowy, gdzie zdobyła tytuł inżyniera zootechniki. Po wojnie była członkinią organizacji kombatanckiej ZBoWiD w Krakowie gdzie działała aktywnie w sekcji historycznej.
Zmarła w Krakowie 20 marca 1974, została pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[8].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

W 1993 roku Technikum Rolnicze i Zasadnicza Szkoła Rolnicza w Bystrej przyjęło imię Stanisławy Groblewskiej.

PrzypisyEdytuj

  1. Egzamin dojrzałości. „Kurier Lwowski”, s. 4, Nr 290 z 26 czerwca 1913. 
  2. Listę rankingową przygotował w 1927 dziennikarz T. Maltze dziennika sportowego "Start", w artykule pt. "Próba klasyfikacji polskich tenisistek", dziennikarz wziął pod uwagę wyniki uzyskane w następujących zawodach sportowych: Mistrzostwa Polski, Mistrzostwa Warszawy, Mistrzostwa Wielkopolski, Turniej w Katowicach, w Łodzi, w Milanówku oraz Turniej „Legii” w Warszawie („Start” 1927, nr 13, s. 3–4.)
  3. Czesław Michalicki "Akademicki Związek Sportowy w Krakowie", Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej Kraków, str 93
  4. Wspomnienia z pobytu w Bystrzycy Zygmunt Haupt zawarł w tomiku opowiadań "Papierowy pierścień" wyd 1963
  5. rtm Marian Waldeck ps" Kątski", " Wilk", aresztowany w lipcu 1941 r., trafił najpierw do więzienia w Tarnowie, a następnie do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, skąd nie wrócił.
  6. Frederick Sheady, żołnierz brytyjski, wzięty do niewoli niemieckiej w Belgii w 1940, zbiegł z obozu jenieckiego Lamsdorf, zginął wraz z partyzantami, zastrzelony przez niemiecką Policję Kolejową (Bahnschutzpolizei) 10 marca 1944 w miejscowości Stróże
  7. Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Krakowie 1983-1990, sygn. IPN Kr 010/8162. inwentarz.ipn.gov.pl. [dostęp 2019-09-17].
  8. Pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, kwatera XVIIIC, rząd 3, miejsce 28

BibliografiaEdytuj

  • Maria Groblewska-Orzechowska " Konspirowały i Walczyły", wyd 1977
  • Marek Dziedziak "Szymbark od a do z leksykon regionalny" ​ISBN 978-83-7631-245-3
  • Józef Bieniek " Nad Brzegami Ropy" wyd 2002 ​ISBN 83-86744-26-X
  • Teresa Drozdek-Małolepsza "Tenis ziemny kobiet w okresie międzywojennym w Polsce"
  • Andrzej Ćmiech "Pomagali polskim oficerom dostać się do naszych jednostek we Francji" Gazeta Gorlicka z dn 24.10.2014 str10
  • Józef Warchoł, Mirosław Sroka, Urszula Ciombor, Sławomir Ornatowski, Anna Kwiatkowska "70 lat, Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Bystrej" ​ISBN 978-83-61868-30-9
  • Kamil Drzymała "Oddział Partyzancki "Żbik" z Obwodu Gorlice" ​ISBN 978-83-7629-200-7

Linki zewnętrzneEdytuj