Otwórz menu główne

Szpital św. Ducha w Warszawie (ul. Elektoralna 12)

Szpital św. Ducha – nieistniejący szpital w Warszawie.

Szpital Świętego Ducha
w Warszawie
(ul. Elektoralna 12)
Ilustracja
Data założenia 1442
Typ szpitala dom opieki
Państwo  Polska
Adres ul. Elektoralna 12,
00-139 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Szpital Świętego Ducha w Warszawie (ul. Elektoralna 12)
Szpital Świętego Ducha
w Warszawie
(ul. Elektoralna 12)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szpital Świętego Ducha w Warszawie (ul. Elektoralna 12)
Szpital Świętego Ducha
w Warszawie
(ul. Elektoralna 12)
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Szpital Świętego Ducha w Warszawie (ul. Elektoralna 12)
Szpital Świętego Ducha
w Warszawie
(ul. Elektoralna 12)
Ziemia52°14′26,2320″N 20°59′53,4840″E/52,240620 20,998190
Budynek szpitala zniszczony podczas obrony Warszawy w 1939

HistoriaEdytuj

Szpital został założony w Starej Warszawie w 1442 przy kościele św. Marcina na ul. Piwnej przez ks. Annę Holszańską jako przytułek dla najuboższych.

W 1820 szpital św. Ducha był jednym spośród siedmiu warszawskich szpitali. W każdym szpitalu ordynował jeden lekarz, najczęściej, mimo podpisanych nieraz umów, bezpłatnie. Był nim w owym czasie Jacek (Hiacynt) Dziarkowski[1].

Pod koniec okresu rządów, utworzonej w 1832, Rady Głównej Opiekuńczej, szpital św. Ducha opuścił pałac na Przyrynku i przeniósł się do tzw. koszar Sierakowskich przy ulicy Konwiktorskiej. Przeprowadzka odbyła się w styczniu 1853, a wywołana była projektowanym zajęciem ulicy Przyrynek pod rozszerzenie Cytadeli. Ponieważ pomieszczenie przy ulicy Konwiktorskiej z założenia było pomieszczeniem tymczasowym, Rada uzyskała pozwolenie na rozpoczęcie budowy nowego budynku dla szpitala przy ulicy Elektoralnej[2].

Gmach przy ul. Elektoralnej 12 został wzniesiony w latach 1859-1861 (w miejscu manufaktury Dangla, zajmującej się produkcją powozów i karet według wzoru londyńskiego) według projektu Józefa Orłowskiego jako budynek neorenesansowy. Był to pierwszy szpital w Warszawie z wolno stojącymi pawilonami. Przewodniczącym komitetu budowy był hr. Janusz Rostworowski, dostojnik dworu Królestwa Polskiego, a następnie Cesarstwa Rosyjskiego, współfundator Warszawskiego Szpitala dla Dzieci[3]. Do II wojny światowej Szpital św. Ducha był jednym z najnowocześniejszych w mieście.

Podczas obrony Warszawy w 1939, 25 września, szpital został zbombardowany. Szpital został przeniesiony w 1940 r. na ul. Dworską (teren obecnego Szpitala Wolskiego). W 1941 r. oba szpitale przeniesiono na Pragę do budynków Gminy Żydowskiej, w opuszczonych budynkach urządzono niemiecki szpital wojskowy. W 1946 r. ocalałe po wojnie zabudowania przy Dworskiej zajął ponownie Szpital św. Ducha. W 1957 r. zmieniono mu nazwę na Szpital Miejski nr 1[4].

Przed wojną klinikę chorób wewnętrznych prowadził Vilém Dušan Lambl; jego asystentem był Samuel Goldflam[5]. W 1881 r. kierownikiem pracowni chemiczno-bakteriologicznej został Leon Nencki.

W 1953 r. budynek przy ul. Elektoralnej odbudowano z przeznaczeniem na Dom Kultury. Najpierw obiekt zajmowały Związki Zawodowe, później mieścił się w nim Warszawski Ośrodek Kultury. Obecnie znajdują się tutaj:

  • Mazowiecki Instytut Kultury - dawniej MCKiS (Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki), w latach 90. XX w. powstałe z połączenia WOK (Warszawskiego Ośrodka Kultury) z KBK (Krajowym Biurem Koncertowym) oraz Stołecznym Biurem Wystaw Artystycznych;
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 63[6];
    • Szkoła Podstawowa nr 213 - przeniesiona na ul. Elektoralną 12/14 we wrześniu 1969 r.;
    • Gimnazjum nr 62;
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 85 - przeniesiony na ul. Elektoralną 12/14 w 1975 r.[7];
    • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 243;
    • Gimnazjum Specjalne nr 146;
    • Trzyletnia Szkoła Przysposabiająca do Pracy nr 5;
  • pomnik przyrody: (jesion wyniosły).

Na budynku znajduje się tablica Miejskiego Systemu Informacji o treści:

Gmach szpitala św. Ducha. Szpital założony w XV w. przy kościele św. Marcina, ul. Piwna. Budynek wzniesiony w I. 1859-1861, proj. Józef Orłowski. Neorenesansowy. Pierwszy szpital warszawski z wolno stojącymi pawilonami. Spalony w 1939 r., odbudowany po 1945 r.[8]

Pozostałe informacjeEdytuj

W Warszawie istniał także drugi szpital o tej nazwie – Szpital św. Ducha przy ul. Długiej 3 w Nowej Warszawie.

PrzypisyEdytuj

  1. Zofia Podgórska-Klawe, Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005. Część pierwsza 1820-1917. Warszawa i jej instytucje medyczne w latach 1820-1951, s. 30, 2005.
  2. Zofia Podgórska-Klawe, Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005. Część pierwsza 1820-1917. Warszawa i jej instytucje medyczne w latach 1820-1951, s. 51, 2005.
  3. S. J. Rostworowski, W kręgu arystokratów respektujących władzę cesarzy Rosji i królów Polski, Rocznik Mazowiecki, t. 18, 2006, s. 195-196 [dostęp: 4 listopada 2016]
  4. Zarys historii Szpitala Wolskiego – dawniej Szpitala Starozakonnych na Czystem, wolski.med.pl [dostęp: 22 listopada 2011]
  5. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny; red. Adam Wrzosek; Polskie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji; Poznań 1928; t. 8 z. 1; ss. 97-98 [dostęp: 22 listopada 2011]
  6. Zespół Szkół Specjalnych nr 63 - historia szkoły, zss63.pl [dostęp: 22 listopada 2011]
  7. Zespół Szkół Specjalnych nr 85, zssnr85.waw.pl [dostęp: 22 listopada 2011]
  8. Moduły o obiektach zabytkowych - gmach szpitala św. Ducha, zdm.waw.pl [dostęp: 22 listopada 2011]