Szpital św. Ducha w Warszawie (ul. Elektoralna 12)

Szpital św. Ducha – nieistniejący szpital w Warszawie.

Szpital Świętego Ducha
w Warszawie
(ul. Elektoralna 12)
Ilustracja
Data założenia 1442
Typ szpitala dom opieki
Państwo  Polska
Adres ul. Elektoralna 12,
00-139 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Szpital Świętego Duchaw Warszawie(ul. Elektoralna 12)”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Szpital Świętego Duchaw Warszawie(ul. Elektoralna 12)”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Szpital Świętego Duchaw Warszawie(ul. Elektoralna 12)”
Ziemia52°14′26,2320″N 20°59′53,4840″E/52,240620 20,998190
Budynek szpitala ok. 1908
Budynek szpitala zniszczony podczas obrony Warszawy w 1939

HistoriaEdytuj

Szpital został założony w Starej Warszawie w 1442 przy kościele św. Marcina na ul. Piwnej przez ks. Annę Holszańską jako przytułek dla najuboższych.

W 1820 szpital św. Ducha był jednym spośród siedmiu warszawskich szpitali. W każdym szpitalu ordynował jeden lekarz, najczęściej, mimo podpisanych nieraz umów, bezpłatnie. Był nim w owym czasie Jacek (Hiacynt) Dziarkowski[1].

Pod koniec okresu rządów, utworzonej w 1832, Rady Głównej Opiekuńczej, szpital św. Ducha opuścił pałac na Przyrynku i przeniósł się do tzw. koszar Sierakowskich przy ulicy Konwiktorskiej. Przeprowadzka odbyła się w styczniu 1853, a wywołana była projektowanym zajęciem ulicy Przyrynek pod rozszerzenie Cytadeli. Ponieważ pomieszczenie przy ulicy Konwiktorskiej z założenia było pomieszczeniem tymczasowym, Rada uzyskała pozwolenie na rozpoczęcie budowy nowego budynku dla szpitala przy ulicy Elektoralnej[2].

Gmach przy ul. Elektoralnej 12 został wzniesiony w latach 1857–1861 według projektu Józefa Orłowskiego[3]. Był to pierwszy szpital w Warszawie z wolno stojącymi pawilonami. Przewodniczącym komitetu budowy był hr. Janusz Rostworowski, dostojnik dworu Królestwa Polskiego, a następnie Cesarstwa Rosyjskiego, współfundator Warszawskiego Szpitala dla Dzieci[4].

W 1881 r. kierownikiem pracowni chemiczno-bakteriologicznej został Leon Nencki. Przed wojną klinikę chorób wewnętrznych prowadził Vilém Dušan Lambl; jego asystentem był Samuel Goldflam[5]. Przed 1939 Szpital św. Ducha był jednym z najnowocześniejszych w mieście.

Podczas obrony Warszawy w 1939, 25 września, szpital został zbombardowany[6]. Placówka została przeniesiona w 1940 r. na ul. Dworską (teren obecnego Szpitala Wolskiego). Od 15 grudnia 1940 do 15 sierpnia 1942 budynek znajdował się w granicach warszawskiego getta[7].

W 1946 r. ocalałe po wojnie zabudowania przy Dworskiej zajął ponownie Szpital św. Ducha. W 1957 r. zmieniono mu nazwę na Szpital Miejski nr 1[8].

W 1953 r. budynek przy ul. Elektoralnej odbudowano z przeznaczeniem na Dom Kultury. Najpierw obiekt zajmowały Związki Zawodowe, później mieścił się w nim Warszawski Ośrodek Kultury. Mieszczą się tutaj:

  • Mazowiecki Instytut Kultury – dawniej MCKiS (Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki), w latach 90. XX w. powstałe z połączenia WOK (Warszawskiego Ośrodka Kultury) z KBK (Krajowym Biurem Koncertowym) oraz Stołecznym Biurem Wystaw Artystycznych;
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 63[9];
    • Szkoła Podstawowa nr 213 – przeniesiona na ul. Elektoralną 12/14 we wrześniu 1969 r.;
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 85 – przeniesiony na ul. Elektoralną 12/14 w 1975 r.[10];
    • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 243;
    • Trzyletnia Szkoła Przysposabiająca do Pracy nr 5;

Na terenie posesji znajduje się pomnik przyrody – jesion wyniosły[11].

Na budynku znajduje się tablica Miejskiego Systemu Informacji o treści:

Gmach szpitala św. Ducha. Szpital założony w XV w. przy kościele św. Marcina, ul. Piwna. Budynek wzniesiony w I. 1859–1861, proj. Józef Orłowski. Neorenesansowy. Pierwszy szpital warszawski z wolno stojącymi pawilonami. Spalony w 1939 r., odbudowany po 1945 r.[12]

Inne informacjeEdytuj

W Warszawie istniał także drugi szpital o tej nazwie – Szpital św. Ducha przy ul. Długiej 3 w Nowej Warszawie.

PrzypisyEdytuj

  1. Zofia Podgórska-Klawe, Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005. Część pierwsza 1820-1917. Warszawa i jej instytucje medyczne w latach 1820–1951, s. 30, 2005.
  2. Zofia Podgórska-Klawe, Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005. Część pierwsza 1820-1917. Warszawa i jej instytucje medyczne w latach 1820–1951, s. 51, 2005.
  3. Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 222.
  4. S. J. Rostworowski, W kręgu arystokratów respektujących władzę cesarzy Rosji i królów Polski, Rocznik Mazowiecki, t. 18, 2006, s. 195–196 [dostęp: 4 listopada 2016].
  5. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny; red. Adam Wrzosek; Polskie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji; Poznań 1928; t. 8 z. 1; s. 97–98 [dostęp: 22 listopada 2011].
  6. Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 24.
  7. Leonard Francman. Adres niezwykły – Elektoralna 12. „Stolica”, s. 47, listopad-grudzień 2020. 
  8. Zarys historii Szpitala Wolskiego – dawniej Szpitala Starozakonnych na Czystem, wolski.med.pl [dostęp: 22 listopada 2011].
  9. Zespół Szkół Specjalnych nr 63 – historia szkoły, zss63.pl [dostęp: 22 listopada 2011].
  10. Zespół Szkół Specjalnych nr 85, zssnr85.waw.pl [dostęp: 22 listopada 2011].
  11. Pomniki przyrody na terenie m.st. Warszawy. Pomniki przyrody na terenie dzielnicy Śródmieście. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. bip.warszawa.pl. s. 4. [dostęp 2021-03-03].
  12. Moduły o obiektach zabytkowych – gmach szpitala św. Ducha, zdm.waw.pl [dostęp: 22 listopada 2011].