Otwórz menu główne

Szwagrów

wieś w województwie świętokrzyskim

Szwagrówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek[3].

Szwagrów
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny w Szwagrowie
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat staszowski
Gmina Osiek
Sołectwo Szwagrów
Wysokość 152,9 m n.p.m.
Liczba ludności (2009) 513[1]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 28-221
Tablice rejestracyjne TSZ
SIMC 0802277[2]
Położenie na mapie gminy Osiek
Mapa lokalizacyjna gminy Osiek
Szwagrów
Szwagrów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szwagrów
Szwagrów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Szwagrów
Szwagrów
Położenie na mapie powiatu staszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu staszowskiego
Szwagrów
Szwagrów
Ziemia50°27′42″N 21°24′21″E/50,461667 21,405833

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Przez wieś biegną dwie drogi powiatowe nr 42343/42347 (0815T – TrzciankaSworońMatiaszów – Szwagrów – Niekurza); nr 42345 (0816T – StrużkiTursko Wielkie – Szwagrów – Podwale) oraz następujące drogi gminne nr 4233001 (002650T – Niekurza – wał wiślany – Szwagrów); nr 4233004 (002653T – Szwagrów – Tursko Małe); nr 4233005 (002654T – wał wiślany – Szwagrów – Tursko Wielkie); nr 4233009 (002658T – Szwagrów – Matiaszów)[4]. Poza tym (w niewielkim fragmencie) w bezpośrednim sąsiedztwie przebiegają wały wiślane.

We Szwagrowie mieści się Publiczna Szkoła Podstawowa, Kościół parafialny pw. Jezusa Miłosiernego, zabytkowy Spichlerz i jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1844 roku z ksiąg metrykalnych parafii Niekrasów. Założono ją na gruntach wydzielonych z Matiaszowa, Niekurzy i Turska Wielkiego, pod folwark z cukrownią, która zaprzestała wytwarzania jeszcze w końcówce XIX wieku[5]. Wieś jeszcze w pierwszej połowie XX wieku liczyła tylko kilka domów. Należała do klucza dóbr Radziwiłłów. Utworzenie Szwagrowa dopiero w latach 40. XIX wieku potwierdzają także mapy wydane wcześniej, np. tzw. mapa kwatermistrzowska.

Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod koniec XIX wieku.

 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., t. VII[5].
SZWAGRÓW, folwark nad rzeką Wisłą, powiat sandomierski, gmina Tursko, parafia Niekrasów, odległość od Sandomierza 35 wiorst, ma 14 domów, 151 mieszkańców, 779 mórg. Istniała tu cukrownia, która produkowała za 117 000 rubli srébrem rocznie (około roku 1870).

Na podstawie ww. informacji z 1887 roku – Szwagrów, to tylko folwark nad rzeką Wisłą w ówczesnym powiecie sandomierskim, w ówczesnej gminie Tursko i parafii Niekrasów. Leży w odległości 35 wiorst od Sandomierza. Ma 14 domów, 151 mieszkańców, 779 morgi ziemi dworskiej. Około 1870 roku istniała tu cukrownia, która produkowała za 117 000 rubli srébrem rocznie[5].

W 1886 roku ówczesna parafia Niekrasów należała do ówczesnego dekanatu sandomierskiego (ale dawniej jeszcze do dekanatu staszowskiego) i liczyła wówczas 2 230 dusz[6].

Szwagrów w 1867 roku wchodził w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8 781 mórg rozległości ogółem (w tym 5 083 mórg włościańskich) i 4 613 mieszkańców (w tym 1,4 proc. pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Matyaszów, Nakol, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Ossala, Pióry, Rudniki, Strużki, Sworoń, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i Zawada[5].

Po II wojnie światowej stał tu jeszcze budynek administracyjny majątku, stodoła i obora. W roku 1952 władze doprowadziły do powstania Spółdzielni Produkcyjnej „Zwycięstwo”. Dzięki niej wieś najwcześniej w całej gminie otrzymała energię elektryczną i utwardzoną drogę. Na rozwój spółdzielni szły pieniądze z Funduszu Rolnictwa, wybudowano nowy budynek administracyjny, oborę, stodołę, zakupiono nowoczesne maszyny i urządzenia. Dzięki pomocy państwa, gospodarstwo prowadziło produkcję roślinną i hodowlaną (owce, kury, bydło, tuczniki).[potrzebny przypis]

Obecnie we wsi znajduje się szkoła podstawowa wraz z salą gimnastyczną, kościół pw. Jezusa Miłosiernego, cmentarz parafialny oraz remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Szwagrowie. Z dawnego zespołu dworskiego pozostał zabytkowy majestatyczny budynek spichlerza. Prostokątna, piętrowa budowla pochodząca z początku XX wieku odznacza się wyraźnie w wiejskim krajobrazie.

DemografiaEdytuj

Współczesna struktura demograficzna wioski Szwagrów na podstawie danych z lat 1995-2009 według roczników GUS, z prezentacją danych z 2002 roku[1]:

Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowych[1]
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w przedziałach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80+
I. OGÓŁEM os. 483 66 63 78 54 53 60 48 47 12
odsetek % 100 13,7 13,1 16,2 11,3 11,1 12,4 10 9,7 2,5
1. WEDŁUG PŁCI
A. Mężczyzn os. 250 35 35 41 31 27 29 25 21 4
odsetek % 51,8 7,3 7,3 8,6 6,5 5,7 6 5,3 4,3 0,8
B. Kobiet os. 233 31 28 37 23 26 31 23 26 8
odsetek % 48,2 6,4 5,8 7,6 4,8 5,4 6,4 4,7 5,4 1,7
 


Rysunek 1.1 Piramida populacji – struktura płci i wieku wioski
Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowych
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w grupach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM Mężczyzn Kobiet
I. OGÓŁEM os. 483 250 233
odsetek % 100 51,8 48,2
1. W WIEKU
A. Przedprodukcyjnym os. 112 58 54
odsetek % 23,4 12,2 11,2
B. Produkcyjnym os. 279 157 122
odsetek % 57,8 32,6 25,2
a. mobilnym os. 173 96 77
odsetek % 35,9 20 15,9
b. niemobilnym os. 106 61 45
odsetek % 21,9 12,6 9,3
C. Poprodukcyjnym os. 90 33 57
odsetek % 18,8 7 11,8

GeografiaEdytuj

W XIX–wiecznym Szwagrowie umiejscowione było małe jeziorko nazwane Traczewski dół – znane nam z oryginalnego opisu Ludwika Wolskiego z 1851 roku[7].

 Ludwik Wolski, Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, t. I.
Jeziora w Królestwie Polskiém. (...) Jeziora Gubernii Radomskiéj. (...) Powiat Sandomierski.
Wszystkie jeziora powiatu tego leżą nad samą rzeką Wisłą[7] lub w niewielkiéj od niéj odległości[8].
(...) We wsi Szwagrów, gminie Tursko, jezioro nazwane Traczewski dół, położone na płaszczyznie rozległéj, ma obszerności ⅔ części morga; głębokość stóp 20, grunta jego nadbrzeżne twarde, urodzajne. Żadna rzeka ani strumień do niego nie wpływa i nie wypływa. Za roztopieniem śniegów i spadnięciem ulewnych deszczów, szczególniéj w porze wiosennej, wody jeziora tego z lądów wychodzą; lecz to okolicznym gruntom nie jest szkodliwém. Podziemnéj kommunikacyi i źródeł mineralnych nie ma. Woda w niém czysta, słodka, bez żadnego odoru, zarasta po brzegach wisem. Chociaż w niewielkiej ilości, zawsze jednak obfituje w ryby: szczupaki, karpie, karasie i okunie. Właściciel żadnego dochodu pieniężnego z rybołostwa nie ma. Spławy nie istnieją.
(...) Z wyliczenia takowego wypada, że w gubernii radomskiéj jest w ogóle jezior 59, rozległość ich włók 15, morgów 27; w tym: w powiecie sandomierskim jezior 31, rozległość ich włók 11, morgów 7. Wszystko to są jeziora mniejszéj wielkości; największe z nich Kozłowy dół ma obszerności morgów 70, po nim idzie Krzcińskie – morgów 50, daléj Słoniawa i Przewłockie po morgów 30; inne coraz mniejsze[7].

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzneEdytuj

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Szwagrowa zawarty w tabeli 1[9].

Tabela 1. Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych
Nazwa wsi – miasta Nazwy części wsi
– miasta
Nazwy obiektów fizjograficznych
– charakter obiektu
I. Gromada TURSKO WIELKIE
  1. Szwagrów
  1. Dębiny
  2. Dęby
  3. Pod Wałem
  4. Połaniecka
  5. Za Wałem
  1. Dębiny – pole
  2. Dęby – pole
  3. Jezioro – jezioro
  4. Kępa – krzaki
  5. Koło Stawu – pole
  6. Lisy – łachy
  7. Pod Dębami – pole
  8. Pod Grubą Wierzbą – łacha
  9. Pod Jeziorem – pole
  10. Pod Starym Wałem – pole
  11. Pod Wałem – pole
  12. Połaniecka – droga
  13. Za Nowym Wałem – pole, łąka
  14. Za Starym Wałem – pole
  15. Za Wałem – pole
  16. Zagumnie – pole, resztówka

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS, 2011. [dostęp 2011-05-04].
  2. SIMC – Katalog miejscowości (stan na: 2010-01-01) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19 marca 2010 r.
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-04-5].
  4. Dz. Urz. Woj. Świętokrzyskiego Nr 202 poz. 1855, s. 20, 10744.
  5. a b c d Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1892, s. 84, 656-657.
  6. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1886, s. 78.
  7. a b c Ludwik Wolski. Jeziora w Królestwie Polskiém. „Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi. 1851”. Tom piérwszy. Ogólnego zbioru tom XLI, s. 46, 48, 54-55, 63, 1851. Warszawa: W Drukarni Stanisława Strąbskiego, przy ulicy Daniłowiczowskiéj Nr. 617, w dawnej Bibliotece Załuskich. 
  8. Oskar Kolber: Dzieła wszystkie. Sandomierskie. Materyjały do etnografii słowiańskiéj. T. 2: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Serya 1. Sandomierskie. Warszawa: W drukarni Jana Jaworskiego, Krakowskie-Przedmieście Nr. 415, 1865, s. 281.
  9. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 65, 77-96.