Tarnowiec (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim
Zobacz też: Tarnowiec w innych znaczeniach tej nazwy.

Tarnowiecwieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Tarnów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim.

Artykuł 49°58′52″N 20°59′9″E
- błąd 39 m
WD 50°1'N, 20°57'E, 49°58'53.90"N, 20°59'11.58"E
- błąd 19520 m
Odległość 3 m
Tarnowiec
wieś
Ilustracja
Pieczęć wiejska z początku XX w.
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Tarnów
Liczba ludności (2009) 2146[1]
Strefa numeracyjna 14
Kod pocztowy 33-112[2]
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0833102
Położenie na mapie gminy wiejskiej Tarnów
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Tarnów
Tarnowiec
Tarnowiec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tarnowiec
Tarnowiec
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Tarnowiec
Tarnowiec
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnowskiego
Tarnowiec
Tarnowiec
Ziemia49°58′52″N 20°59′09″E/49,981111 20,985833

W latach 1547-1939 należała do tzw. Hrabstwa Tarnowskiego[3].

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Tarnowiec[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0833119 Młyny część wsi
0833125 Stara Wieś część wsi
0833131 Wólka część wsi

ToponimiaEdytuj

Pierwotna nazwa Tarnów, następnie Tarnów Mały[6]. Pieczęć wiejska z lat 1909-1910 przedstawia krzak (drzewko) o rozłożystej koronie, prawdopodobnie tarninę. Napis w otoku: GMINA TARNOWIEC[7]. Nazwa pochodzi od krzewów tarniny używanych jako kolczaste wykończenie obwałowań wokół miejscowego grodziska a później i fos zamku Leliwitów[8]. W końcu XIX w. do Tarnowca przynależały trzy przysiółki: Budy, Stawy i Wólka Tarnowiecka[9]. Przez wieś przepływa potok Dębina[9]. Integralne części wsi w XX w.: Dębczak, Łąki, Młyny, Najdałówka, Przyczki, Rudy, Słupy, Stara Wieś, Wólka, Zimna Woda[10][11][12].

Najstarsze miejscowe nazwiskaEdytuj

Księgi parafialne katedry tarnowskiej wymieniają na przełomie XIXw. i XXw. m.in. następujące rodziny tarnowieckie: Broniec, Czosnyka, Jachym, Jasiak, Kasprzyk, Kicia, Kościółek, Kozioł, Lach, Laska, Mazur, Mitera, Najdała, Nowak, Pyzdek, Skorupa, Sowiźrał, Stępek, Trybulec, Wątek, Wojciechowski, Wojtarowicz, Wzorek, Zgłobiś[13].

HistoriaEdytuj

Najstarszy ze znanych zapisków, prawdopodobnie z 1124 r., wymienia miejscowość Tarnów Mały wśród dóbr klasztoru tynieckiego. Źródła historyczne wyszczególniają, że właśnie Tarnów Mały był na przełomie XIII i XIV w. najważniejszym punktem osadniczym w regionie. Argumentem przemawiającym za tym ma być fakt, że właśnie w Tarnowie Małym najwcześniej funkcjonowała parafia.

W 1536 we wsi znajdował się folwark zamkowy, karczma, obfite łąki i sadzawki. W tym czasie osadę zamieszkiwało 8 zagrodników (z rodzinami)[9].

4 czerwca 1866, podczas upału i przy silnym wietrze od wschodu pożar zniszczył w Tarnowcu "13 domów włościan, tyleż stodół i kilka małych zabudowań gospodarskich" oraz gumna dworskie. W ogniu zginęła babcia z wnukiem. Tylko jeden dom był ubezpieczony[14].

Uchwałą Sejmu Krajowego zatwierdzoną przez cesarza dnia 12 lipca 1870 Rada Powiatowa w Tarnowie "ma prawo pobierać myto od drogi powiatowej z Tarnowa na Tuchów do Gromnika i do mostu na Białej pod Tuchowem. Pobór odbywać się będzie w Tarnowcu, Tuchowie i Siedliskach"[15].

28 sierpnia 1876 po uderzeniu pioruna spłonęła miejscowa karczma dworska a w niej zapasy zboża i 12 sztuk bydła[16].

 
Kapliczka domkowa w środku wsi wystawiona przez rodzinę Brońców ok. 1900 roku.

W 1880 wieś liczyła 463 rzymskich katolików oraz 25 izraelitów. Miała gminną kasę pożyczkową, karczmę, tartak "Rudy", cegielnię "Konstancja" i folwark należący do księcia Eustachego Sanguszki[9].

W 1909 roku nad Tarnowcem przeszło gradobicie co Rada Gminna w Tarnowcu w oficjalnym piśmie do starostwa poczytała jako karę za dzieciobójstwo przez jedną z mieszkanek wsi[17].

Towarzystwo Szkoły Ludowej otwarło w 1909 roku w Tarnowcu czytelnię wiejską[18].

W 1910 tarnowiecką karczmę dzierżawił Żyd Leon Gintel[17].

I wojna światowaEdytuj

11 listopada 1914 roku do wsi wkroczyły pierwsze patrole kozackie, potem dotarły inne wojska. Według relacji chłopów na wieś podczas walk w 1915 roku spadły 23 pociski artyleryjskie. Spalono karczmę[6]. W Tarnowcu stacjonowali żołnierze 33 dywizji i Czerwony Krzyż. We dworze księcia Sanguszki znajdowały się dwa szpitale: międzynarodowy i 33 dywizji. Odwrót Rosjan nastąpił 2 maja 1915 roku[19].Dziennikarz "Czasu" tak opisywał pozostałe po bitwie groby:

"przy drodze dworskiej gromadka krzyżów. Jest ich 15, stoją na grobach, kryjących zwłoki żołnierzy rosyjskich. W jednym tylko grobie spoczywa więcej ciał, w innych pojedynczo, jak świadczą umieszczone na krzyżach napisy. Wśród Rosjan pochowano też kapitana wojsk austriackich Karola Ercela, który zmarł od ran 16 grudnia z. r."[19].

Okres międzywojennyEdytuj

W 1919 roku zorganizowano szkołę w jednej izbie wynajętej początkowo w domu rodziny Kuciembów, a następnie Słowików. W 1930 na terenie podarowanym przez Romana Sanguszkę postawiono budynek szkolny[6]. W 1934 w wyniku reformy samorządu wieś włączono do Gminy Gumniska.

W latach 1937-1939 wybudowano tzw. Dom Katolicki, który pełnił później funkcję kaplicy[6]. Sanguszko ofiarował plac i drewno na budowę. Kamień węgielny wmurował w 1938 biskup Franciszek Lisowski. W uroczystościach brali udział m.in. starostwa tarnowski Syska oraz Zarząd Dóbr Księcia Sanguszki[20].

Podczas przepędzania bydła przez bród na rzece Biała 18 lipca 1938 utonął porwany przez nurt Andrzej Brożek parobek Józefa Jasiaka[21].

II wojna światowaEdytuj

W grudniu 1939 Niemcy wybrali i wywieźli w nieznanym kierunku piętnastu Żydów z Tuchowa. Kilka miesięcy później, w rejonie wsi Tarnowiec przypadkowy rolnik odkrył w lesie zwłoki. Były to ciała zaginionych. Po zapłaceniu okupantowi łapówki, Żydzi mogli zidentyfikować i przewieźć ofiary na cmentarz w Tuchowie[22][23].

W czasie drugiej wojny światowej dowódcą miejscowego plutonu ZWZ-AK był p.Pyrek[6]. W Domu Katolickim stacjonowało niemieckie wojsko. Pod koniec wojny okoliczna ludność pracowała przy budowie umocnień tzw. panzergrabów[6].

WspółcześnieEdytuj

W styczniu 1953 przeniesiono z Rzędzina do Tarnowca Państwowy Ośrodek Maszynowy w skrócie POM[6]. Świadczył on m.in. usługi remontowe ciągników dla terenu całego powiatu tarnowskiego. 9 grudnia 1980 erygowano w Tarnowcu parafię. W latach 1983 -1990 wybudowano kościół parafialny[6].

 
Panorama wsi

ZabytkiEdytuj

Związani z TarnowcemEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", 2013, praca zbiorowa pod red. Ryszarda Lisa[26]

Linki zewnętrzneEdytuj

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII

PrzypisyEdytuj

  1. http://web.archive.org/web/20110916173114/http://www.gmina.tarnow.pl/pliki/statystyka.pdf
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. "Hrabstwo tarnowskie Sanguszków" – M.Popiel, S.Potępa (2001)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. a b c d e f g h Ryszard Lis i inni, "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", Tarnów: Urząd Gminy Tarnów, 2013.i inni
  7. Wojciech Drelicharz, Zenon Piech – Instytut Historii UJ, Herb, flaga i pieczęć gminy Tarnów, „Nowiny Tarnowskiej Gminy nr 70”, Urząd Gminy Tarnów, 2001, s. 6.
  8. Krzysztof Moskal, In Castro Nostro Tarnoviensi. Zamek Tarnowski jako rezydencja, warownia i centrum administracyjno gospodarcze dóbr Tarnowskich., ISBN 83-87785-33-4.
  9. a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – wynik wyszukiwania – DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-08-16].
  10. Geoportal.gov.pl, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2017-12-27].
  11. l, Główny Urząd Statystyczny, eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2017-12-27] (pol.).
  12. www.krakow.rzgw.gov.pl Studium zagrożenia powodzią – mapy.
  13. Akta stanu cywilnego Katedralnej Parafii Rzymskokatolickiej w Tarnowie. Księga urodzeń miejscowości Tarnowiec 1890-1901.
  14. Polona, „Czas” (Nr 132), polona.pl, 14 czerwca 1866 [dostęp 2020-09-06].
  15. Polona, „Czas - dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej oraz wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym” (nr 192), polona.pl, 24 sierpnia 1870 [dostęp 2020-09-06].
  16. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06].
  17. a b artykuł "Listy z kraju. Z pola walki o świętą karczmę", „Kurier Lwowski”, 31 maja 1910.
  18. Polona, „Gazeta Narodowa”, polona.pl, 3 lipca 1910 [dostęp 2020-09-06].
  19. a b Nad Białą. Czas s.1-2 nr 291 z 2 czerwca 1915.
  20. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06].
  21. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06].
  22. Historia społeczności | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2019-04-21].
  23. A. Wein, A. Weiss, Encyclopaedia of Jewish Communities. Poland t. III, Jerusalem 1984.
  24. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06].
  25. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06].
  26. Administrator, Ukazała się monografia Tarnowca, www.gmina.tarnow.pl [dostęp 2016-09-05].